فرمول عبور از ناترازی برق با مدیریت هوشمند نسل ۵/ از کنترل ۳۰ درصدی مصرف تا بومی‌سازی فناوری‌های نوظهور

به گزارش خبرگزاری آنا، صنعت انرژی ایران در حال حاضر در یکی از حساس‌ترین پیچ‌های تاریخی خود قرار گرفته است؛ جایی که تلاقیِ ناترازی فزاینده تولید و مصرف، فرسودگی بخشی از ناوگان نیروگاهی و ضرورت گذار به سمت اقتصاد دانش‌بنیان، بازنگری در الگو‌های سنتی مدیریت انرژی را اجتناب‌ناپذیر کرده است. بر اساس اهداف کلان برنامه هفتم پیشرفت، عبور از بحران‌های زیرساختی تنها با اتکا به افزایش ظرفیت تولید ممکن نیست، بلکه نیازمند یک تحول پارادایمی از مدیریت «تأمین‌محور» به مدیریت «بهره‌وری‌محور» است.

در این میان، نقش فناوری‌های نوظهور نظیر هوش مصنوعی، دیجیتالی‌سازی شبکه و نوسازی صنایع بر پایه نسل‌های جدید تکنولوژی نسل ۵ و ۶، به‌عنوان کلیدواژه‌های اصلی برای صیانت از منابع ملی و ارتقای تاب‌آوری پدافندی کشور مطرح شده است. کارشناسان معتقدند پیوند نظام‌مند میان زنجیره ارزش انرژی و مراکز پژوهشی، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای عبور از نقش «مصرف‌کننده تکنولوژی» و رسیدن به تراز «تولیدکننده صاحب‌سبک» در منطقه است.

در همین راستا، محمدعلی صادقی، کارشناس ارشد بازار انرژی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی آنا به کالبدشکافی چالش‌های موجود در شبکه برق، راهکار‌های عملیاتی برای کاهش ناترازی و الزامات نوسازی صنعت پتروشیمی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی کشور پرداخت و با تأکید بر ضرورت انطباق طرح‌های توسعه‌ای با برنامه هفتم پیشرفت، اعلام کرد که برای جلوگیری از هدررفت منابع و رفع ناترازی‌های موجود، ایجاد کارگروه‌های مطالعاتی جهت ترسیم نقشه راه در سناریو‌های مختلف الزامی است.

صادقی با اشاره به اولویت‌های پژوهشی در حوزه انرژی اظهار کرد: هر یک از چالش‌های فعلی در زنجیره تولید و مصرف، نیازمند تحقیقات زیربنایی و راهبردی است تا ضمن تعمق در این بخش‌ها، از اتلاف سرمایه‌های ملی جلوگیری شده و مسیر توسعه بر اسناد بالادستی منطبق شود.

ضرورت کنترل ۳۰ درصدی مصرف پیش از توسعه نیروگاهی

وی در پاسخ به سوالی درباره فوریت تغییر مدل از نیروگاه‌های متمرکز بزرگ به سمت نیروگاه‌های مقیاس‌کوچک و تجدیدپذیر گفت: برای رفع ناترازی تولید و مصرف برق، پیش از هر چیز باید استاندارد‌های الگوی مصرف بهینه مورد ارزیابی قرار گیرد؛ به گونه‌ای که با اجرای راهکار‌های مدیریت مصرف، حداقل ۳۰ درصد از بار شبکه تحت کنترل درآید و اثرگذاری آن در تراز نهایی مشهود باشد.

صادقی افزود: اگرچه بر اساس برنامه‌های پدافند غیرعامل، تنوع‌بخشی به سبد تولید برق و کاهش وابستگی به منابع واحد یک ضرورت است، اما در گسترش نیروگاه‌های مقیاس‌کوچک و خانگی باید احتیاط کرد.

وی در این زمینه هشدار داد: توسعه نامتوازن و انبوه این منابع در درازمدت ممکن است بخش‌های دیگر مانند کشاورزی را با کمبود منابع یا رکود مواجه کند؛ لذا توسعه این حوزه حتماً باید به‌صورت متعادل و با در نظر گرفتن جمیع جهات اقتصادی انجام شود.

پژوهش علمی و بازاریابی؛ حلقه مفقوده بومی‌سازی فناوری

این کارشناس بازار انرژی در خصوص خلاء‌های موجود در زنجیره ارزش فناوری‌های انرژی و مقایسه ایران با کشور‌های پیشرو همچون ترکیه و برزیل تصریح کرد: برای عبور از وضعیت «بهره‌بردار صرف» و تبدیل شدن به «صاحب سبک» در تولید فناوری‌هایی نظیر توربین‌های کلاس F یا سیستم‌های ذخیره‌ساز، ابتدا باید ضرورت شناسایی دقیق منابع و بخش‌های وابسته به آن از طریق پژوهش‌های علمی و بازاریابی سنجیده شود.

وی خاطرنشان کرد: پس از شناسایی دقیق نیاز‌ها و پتانسیل‌های بازار، می‌توان برای توسعه منابع و اجرای بسته‌های سیاستی-حمایتی در تعامل میان صنعت و دانشگاه برنامه‌ریزی کرد.

دیجیتالی‌سازی ابزار نظارت هوشمند بر مثلث تولید، توزیع و مصرف

صادقی در ادامه، پیاده‌سازی هوش مصنوعی و تحول دیجیتال را یک اقدام حیاتی برای صنعت برق برشمرد و اظهار داشت: دیجیتالی کردن نظام مدیریت و کنترل منابع، بستری را فراهم می‌کند که از طریق آن می‌توان هر سه ضلع تولید، توزیع و مصرف را به‌طور همزمان و بلادرنگ کنترل کرد.

وی افزود: این رویکرد به معنای ارتقای بهره‌وری ناوگان موجود و بهینه‌سازی پاسخگویی به بار شبکه است که می‌تواند بخشی از نیاز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین برای احداث نیروگاه‌های جدید را پوشش دهد.

تطبیق تولید پتروشیمی با بازار‌های جهانی و تکنولوژی‌های نسل جدید

این کارشناس بازار انرژی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش نوآوری در صنعت پتروشیمی اشاره کرد و گفت: اخیراً با ورود معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و وزارت صمت، موضوع بازسازی صنایع و نیروگاه‌ها با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نسل ۵ و ۶ به‌ویژه برای واحد‌های آسیب‌دیده، مورد توجه جدی قرار گرفته است.

صادقی در پایان تأکید کرد: واحد‌های پتروشیمی باید استراتژی تولید محصولات پایه و پایین‌دستی خود را با نیاز‌های واقعی بازار‌های جهانی و داخلی تطبیق دهند. با این رویکرد، پتروشیمی‌های ایران می‌توانند حتی شرایط تولید خود را برای تأمین نیاز اختصاصی بازار‌های منطقه‌ای منعطف سازند که این امر مستلزم همکاری تنگاتنگ و ساختاریافته با مراکز علمی و دانشگاهی است.