از مطالعه فناوری تا تدوین رهنگاشت ملی/ آینده نیروگاههای حرارتی خورشیدی چگونه ترسیم میشود؟
به گزارش خبرگزاری آنا، در شرایطی که تقاضای جهانی برای انرژیهای تجدیدپذیر با سرعتی بیسابقه در حال افزایش است، فناوری نیروگاههای حرارتی خورشیدی (CSP) بهعنوان یکی از معدود گزینههای تجدیدپذیرِ «برنامهپذیر» جایگاه ویژهای یافته است. این فناوری با امکان ذخیرهسازی حرارت و تولید برق پایدار، بهویژه برای کشورهایی با تابش خورشیدی گسترده، اهمیت راهبردی دارد. ایران نیز با برخورداری از یکی از پهنههای طلایی تابش در منطقه، اکنون در نقطهای ایستاده که انتخاب مسیر توسعه این فناوری میتواند نقش تعیینکنندهای در آینده امنیت انرژی و تنوعبخشی به سبد تولید برق داشته باشد. همین ضرورت، ساتبا را بر آن داشته تا با انجام مطالعات جامع و تدوین رهنگاشت ملی CSP، تصویری روشن و قابل اتکا از مسیر توسعه این فناوری در کشور ترسیم کند.
اکبر شعبانیکیا، مدیرکل دفتر توسعه فناوری و داخلیسازی سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق(ساتبا) در گفتوگو با خبرنگاراقتصادی آنا از اهداف تدوین رهنگاشت توسعه فناوری CSP و مسیر پیشروی این فناوری در کشور میگوید که در ادامه می خوانید.
آنا: چه ضرورتی باعث شد ساتبا موضوع توسعه نیروگاههای حرارتی خورشیدی و تدوین رهنگاشت این فناوری را در دستور کار قرار دهد؟
شعبانیکیا: توسعه ظرفیتهای تأمین انرژی از منابع تجدیدپذیر و ایجاد تنوع در سبد تولید برق کشور، از مهمترین اهداف ساتبا در سالهای اخیر بوده است. در همین راستا، پروژه «تحلیل فناوریها و تدوین رهنگاشت توسعه نیروگاههای حرارت متمرکز خورشیدی» تعریف شد تا ضمن بررسی جایگاه فنی و اقتصادی این فناوری در سطح بینالمللی، ظرفیتها و جذابیتهای توسعه آن در ایران نیز ارزیابی و مسیر توسعه آینده آن ترسیم شود؛ این پروژه از سه مرحله شامل بررسی جایگاه جهانی فناوری، تحلیل جذابیت توسعه در ایران و تدوین رهنگاشت ملی توسعه نیروگاههای حرارتی خورشیدی تشکیل شده است.
آنا: مهمترین یافته مطالعات انجامشده درباره وضعیت جهانی این فناوری چه بوده است؟
شعبانیکیا: بررسیهای انجامشده نشان میدهد فناوری نیروگاههای حرارتی خورشیدی طی سالهای اخیر روند رو به رشدی را تجربه کرده است. ظرفیت نصبشده جهانی این نیروگاهها در سال ۲۰۲۴ از مرز ۷ گیگاوات عبور کرده و روندهای فناورانه نیز حاکی از کاهش هزینههای سرمایهگذاری و تولید برق در این حوزه است. همچنین مطالعات تطبیقی بر روی کشورهای اسپانیا، چین، آمریکا، امارات متحده عربی و آفریقای جنوبی انجام شده تا تجربههای موفق و قابل بهرهبرداری برای کشور شناسایی شود.
آنا: چرا این فناوری میتواند برای ایران اهمیت داشته باشد؟
شعبانیکیا: یکی از مزیتهای مهم این فناوری، قابلیت ذخیرهسازی انرژی در قالب حرارت است که امکان تولید برق برنامهپذیر را فراهم میکند. علاوه بر این، مطالعات پروژه نشان میدهد کشور از ظرفیت قابل توجهی برای بهرهگیری از حرارت خورشیدی در بخشهای مختلف صنعتی برخوردار است و برآوردها حاکی از وجود تقاضای حرارتی معادل حدود ۱۹۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در صنایع هدف است که میتواند زمینهساز توسعه این فناوری باشد.
آنا: مطالعات انجامشده چه تصویری از ظرفیتهای داخلی کشور برای توسعه این فناوری ارائه میدهد؟
شعبانیکیا: یکی از بخشهای مهم پروژه، بررسی جذابیت توسعه نیروگاههای حرارتی خورشیدی در ایران بود. نتایج نشان داد که این فناوری تنها به تولید برق محدود نمیشود و ظرفیتهای متعددی در حوزه تأمین حرارت صنایع نیز دارد. همچنین تحلیل زنجیره ارزش این نیروگاهها نشان میدهد توسعه آنها میتواند موجب تحرک در صنایع مختلف از جمله صنایع فلزی، شیشه، آینه، پتروشیمی، الکترونیک و کنترل شود. از سوی دیگر، این فناوری ظرفیت اشتغالزایی قابل توجهی نیز دارد و بخش مهمی از فرصتهای شغلی آن در صنایع بالادستی و زنجیره تأمین شکل میگیرد.
آنا: در مطالعات انجامشده، مهمترین چالشها و فرصتهای توسعه این فناوری در کشور چه مواردی بوده است؟
شعبانیکیا: در قالب این پروژه، تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای توسعه فناوری نیروگاههای حرارتی خورشیدی (CSP) در کشور انجام شد. برخورداری از ظرفیت مناسب تابش خورشیدی، امکان ذخیرهسازی حرارت، قابلیت تولید انرژی برنامهپذیر و ظرفیت ایجاد اشتغال از مهمترین نقاط قوت این فناوری به شمار میرود. در مقابل، هزینههای سرمایهگذاری اولیه، محدودیت تجربههای اجرایی در مقیاس تجاری و برخی الزامات فناورانه از جمله چالشهایی هستند که باید برای توسعه این فناوری مورد توجه قرار گیرند.
آنا: یکی از محورهای اصلی پروژه، تدوین رهنگاشت توسعه فناوری بوده است. این رهنگاشت بر چه مبنایی تدوین شده است؟
شعبانیکیا: در بخش سوم پروژه، علاوه بر مطالعه قوانین و سیاستهای داخلی و بررسی تجربه کشورهای پیشرو، تلاش شد الگوهای موفق و ناموفق توسعه این فناوری شناسایی شود؛ بر این اساس، ارکان جهتساز رهنگاشت شامل چشمانداز، مأموریت، ارزشها، راهبردها و سیاستهای کلان تدوین شد تا مسیر توسعه فناوری در کشور بهصورت منسجم ترسیم شود. این رهنگاشت در واقع چارچوبی برای تصمیمسازی، سیاستگذاری و برنامهریزی در حوزه نیروگاههای حرارتی خورشیدی فراهم میکند.
آنا: مهمترین محورهای سیاستی پیشبینیشده در این رهنگاشت چیست؟
شعبانیکیا: بر اساس نتایج مطالعات، پنج محور اصلی بهعنوان سیاستهای کلان توسعه فناوری CSP در کشور تعریف شده است؛ شامل تقویت ظرفیت نیروی انسانی، توسعه همکاریهای فناورانه و انتقال فناوری، ایجاد زیرساختهای مورد نیاز، ارتقای محیط تحقیق و توسعه و بهبود فضای کسبوکار. در ادامه نیز برای هر یک از این محورها، برنامههای اجرایی، زمانبندی و الزامات نهادی مورد نیاز تدوین شده است.
آنا: نقش بخش خصوصی، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان در این مسیر چگونه دیده شده است؟
شعبانیکیا: یکی از رویکردهای اصلی رهنگاشت، بهرهگیری از ظرفیت زیستبوم فناوری کشور است؛ در بخشهای مختلف این سند، موضوعاتی نظیر توسعه آموزشهای تخصصی، هدایت پایاننامهها و رسالههای تقاضامحور، حمایت از فعالیتهای تحقیق و توسعه، همکاریهای فناورانه، بومیسازی تجهیزات و توسعه شرکتهای نوآور مورد توجه قرار گرفته است؛ تحقق اهداف این رهنگاشت بدون مشارکت فعال دانشگاهها، مراکز پژوهشی، شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی امکانپذیر نخواهد بود.
آنا: پس از برگزاری نشست تخصصی اخیر، گام بعدی ساتبا در این پروژه چیست؟
شعبانیکیا: یکی از اهداف اصلی برگزاری این نشست، بهرهگیری از دیدگاههای خبرگان، دانشگاهیان، فعالان صنعت و بخش خصوصی بود. نظرات و پیشنهادهای دریافتشده در فرآیند تکمیل و نهاییسازی رهنگاشت مورد استفاده قرار خواهد گرفت تا نسخه نهایی سند با پشتوانه کارشناسی بیشتری تدوین شود. هدف این است که مسیر توسعه فناوری نیروگاههای حرارتی خورشیدی در کشور بر مبنای مطالعات علمی، تجربههای بینالمللی و ظرفیتهای داخلی ترسیم شود.
آنا: چشمانداز ساتبا برای این فناوری چیست؟
شعبانیکیا: آنچه در رهنگاشت تدوین شده، تثبیت نیروگاههای حرارتی خورشیدی بهعنوان یکی از منابع تولید انرژی تجدیدپذیر قابل برنامهریزی در کشور است. در این مسیر، افزایش توانمندیهای داخلی، توسعه فناوری، ایجاد زیرساختهای مورد نیاز و بهرهگیری از ظرفیتهای علمی و صنعتی کشور میتواند زمینه را برای توسعه تدریجی این فناوری در سالهای آینده فراهم کند.نشست تخصصی «تحلیل و بررسی زمینههای توسعه بهرهگیری از نیروگاههای حرارتی خورشیدی در ایران» به میزبانی سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا) و با حضور جمعی از استادان دانشگاه، پژوهشگران، متخصصان صنعت انرژی و فعالان بخش خصوصی در سالن فردوسی پژوهشگاه نیرو با هدف بهرهگیری از دیدگاههای خبرگان و تکمیل مطالعات تدوین رهنگاشت توسعه فناوری نیروگاههای حرارتی خورشیدی برگزار شد.
انتهای پیام/