شبزندهداری و دستگیری از فقرا؛ روایتی از کریمانههای پنهان «العبد الصالح» در مدینه
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، امروز، سالروز ولادت با سعادت هفتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت، حضرت امام موسی کاظم (علیه السلام) است. آن حضرت که به «باب الحوائج» و «العبد الصالح» ملقب هستند، اسوه صبر، بردباری، زهد و عبادتاند. به همین مناسبت، در این گزارش به بازخوانی برخی از گهربارترین کلمات، احادیث اخلاقی و روایات آن امام همام میپردازیم.
گوشهای از شخصیت بینظیر امام هفتم
حضرت امام موسی کاظم (ع) در سال ۱۲۸ یا ۱۲۹ هجری قمری در منطقه «ابواء» (میان مکه و مدینه) دیده به جهان گشودند. ایشان در سختترین شرایط و زیر نظر خلفای ستمگر عباسی، به ویژه هارون الرشید، بیش از ۳۵ سال امامت شیعیان را بر عهده داشتند. آن حضرت در میان اهل علم و تقوا به «کاظم» (فروبرنده خشم) شهرت یافتند و با وجود تحمل چهارده سال زندان و شکنجه در سیاه چالهای هارون، لحظهای از نشر معارف اهل بیت (ع) و هدایت مردم فروگذار نکردند.
بخش مهمی از سیره تبلیغی و فرهنگی امام در سالهای طولانی زندان شکل گرفت. هارونالرشید با زندانی کردن امام قصد داشت ارتباط ایشان را با جامعه قطع کند، اما امام (ع) زندان را به عبادتگاه و محل نفوذ معنوی تبدیل کردند.
گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که حتی زندانبانان تحت تأثیر منش تربیتی و پیوند معنوی امام با پروردگار قرار میگرفتند. امام (ع) از درون زندان با ارسال پیامها و هدایت وکلا، اجازه ندادند تشتت و ناامیدی بر بدنه جامعه اسلامی حاکم شود. ایشان با ایستادگی بر اصول و عدم مداهنه با ظالمان، درس عزت و استقامت را به عنوان یک اصل فرهنگی در تاریخ تشیع نهادینه کردند. شهادت ایشان در زندان سندی بر حقانیت مسیری بود که در آن، «تبلیغ عملی» بر «تبلیغ زبانی» پیشی گرفته بود.
امروز سیره امام کاظم (ع) برای جامعه اسلامی حاوی درسهای بنیادینی در حوزه مدیریت فرهنگی است. تأکید بر گفتگوی عقلانی، تربیت نیروهای متخصص و متعهد، و استفاده از روشهای نوین برای ارتباط با مخاطب، از ضرورتهایی است که در زندگی ایشان به وضوح دیده میشود. امام (ع) نشان دادند که حتی در محاصره دیوارهای زندان نیز میتوان راهبری فکری یک امت را بر عهده داشت، مشروط بر آنکه زیربنای این هدایت، پیوندی عمیق با معنویت و درکی دقیق از مقتضیات زمانه باشد.
گنجینه احادیث اخلاقی و اعتقادی از زبان امام کاظم (ع)
امام کاظم (ع) میراث دار علمی پدر بزرگوارشان امام صادق (ع) بودند و احادیث ارزشمندی در موضوعات مختلف، از جمله خداشناسی، اخلاق فردی و اجتماعی، صبر، علم، و سبک زندگی از ایشان به یادگار مانده است. در ادامه به مهمترین این احادیث اشاره میشود:
۱. حدیث «تمام علم» (خداشناسی و معرفت نفس)
حضرت فرمودند: «تمام علم مردم را در چهار مورد شناسایی کردهام: اول آنکه خدای خود را بشناسی؛ دوم آنکه بدانی خدا با تو چه کرده؛ سوم آنکه بدانی خدا از تو چه خواسته؛ چهارم آنکه بدانی چه چیزی تو را از دینت خارج میکند.»
امام کاظم (ع) فرمودند: تمام دانش مردم را در چهار چیز خلاصه کردهام: ۱) پروردگارت را بشناسی، ۲) بدانی خدا با تو چه کرده است (قدر نعمتها را بدانی)، ۳) بدانی خدا از تو چه انتظاری دارد (تکالیف شرعی را بدانی)، و ۴) بدانی چه چیزی تو را از دینت خارج میکند (گناهان کبیره و مهلک).
۲. حدیث «برترین عبادت»
«أفضَلُ العِبادَةِ بَعدَ المَعرِفَةِ إِنتِظارُ الفَرَجِ.»، بهترین عبادت پس از شناخت خداوند، انتظار فرج (گشایش و ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه) است.
۳. حدیث «دنیا همچون آب دریا»
«مَثَلُ الدُّنْیا مَثَلُ ماءِ الْبَحْرِ کُلَّما شَرِبَ مِنْهُ الْعَطْشـانُ ازْدادَ عَطَشا حَتّى یَقْتـُلَهُ.»«مَثَل دنیا، همچون آب دریا است. تشنه هر چه از آن بنوشد، تشنهتر میشود تا آنکه او را میکشد.»
۴. حدیث «صبر بر طاعت و معصیت»
«اِصبِر عَلى طاعَهِ اللّه، وَاصبِر عَن مَعاصِى اللّه؛ فَإنَّمَا الدُّنیا ساعَهٌ، فَما مَضى مِنها فَلَیسَ تَجِدُ لَهُ سُرورا وَلا حُزنا، وَما لَم یَأتِ مِنها فَلَیسَ تَعرِفُهُ، فَاصبِر عَلى تِلکَ السّاعَهِ الَّتى أنتَ فیها...» «بر طاعت خدا صبر کن و در ترک معاصی خدا شکیبا باش. دنیا تنها یک لحظه است. آنچه گذشته، دیگر شادی یا غمی برایت ندارد و از آنچه نیامده، خبر نداری. پس لحظهای را که در آن هستی، چنان صبور باش که گویی خوشبخت و خوشحالی.»
۵. حدیث «محاسبه نفس»
«لَیسَ مِنّا مَن لَم یُحاسِب نَفسَهُ فی کُلِّ یَومٍ...» «از ما (شیعیان) نیست کسی که هر روز به حساب نفس خود رسیدگی نکند. اگر کار خوبی کرده از خداوند افزایش آن را بخواهد و اگر کار بدی کرده، طلب بخشش کند.»
حکایتهای ناب از کَرَم و حلم آن حضرت
الف) بخشش در برابر بدزبانی و پرخاشگری
هنگامی که امام در مدینه بودند، مردی اهل بادیه هر بار ایشان را میدید ناسزا میگفت. روزی که از کنار مزرعه او میگذشت، باز دشنام را آغاز کرد. اصحاب خواستند به او اعتراض کنند، اما امام مانع شد. سپس نزد آن مرد رفت و با روی گشاده پرسید که چقدر خرج این مزرعه کردهای؟ مرد پاسخ داد: «صد دینار.» حضرت پرسید امید داری چقدر سود کنی؟ مرد پاسخ داد: «دویست دینار.» امام کیسهای سیصد دیناری به او داد و فرمود: «این برای تو. محصول مزرعه هم مال خودت. امیدوارم خدا آن سودی را که امید داشتی، به تو عطا کند.» آن مرد شرمنده شد و پیشانی حضرت را بوسید و از رفتار زشت خود عذرخواهی کرد.
ب) شبانگاهی (در دل شب) دستگیری از فقرا
حضرت امام کاظم (ع) در حالی که از سوی خلفای عباسی تحت فشار بود، در دل شب مخفیانه به در خانه نیازمندان مدینه میرفت و برای آنان پول و آذوقه میبرد. کیسههای نقدی و خوراکی بر در خانه مستمندان میگذاشت تا کسی حضرت را نشناسد.
زندگی و کلمات گهربار امام موسی کاظم (ع) سرشار از درسهای عمیق اخلاقی، سیاسی و اجتماعی است. در روز ولادت آن بزرگوار، لازم است با تأسی به اخلاق کریمانه و صبر و حلم ایشان، در مسیر اصلاح خویشتن و انتظار فرج حضرت حجت (عج) گام برداریم.
انتهای پیام/