تبلور ولایت در حاکمیت مردم سالار

به گزارش خبرگزاری آنا، مهدی اشتری استاد دانشگاه در یادداشتی نوشت: تقویم تاریخ معاصر ایران در نیمه خردادماه با دو رویداد بنیادین یعنی قیام پانزده خرداد ۱۳۴۲ و ارتحال بنیان گذار جمهوری اسلامی امام خمینی(ره) در چهارده خرداد ۱۳۶۸ پیوند خورده است. تقارن مفهومی این ایام با مبانی کلامی عید غدیر خم، بستر مناسبی برای واکاوی علمی نسبت میان نظریه ولایت، مشروعیت سیاسی و توفیقات میدانی نهضت اسلامی فراهم می آورد.

در منظومه فکری بنیان گذار انقلاب اسلامی، غدیر خم فراتر از یک رویداد مهم تاریخی اسلامی، تبیین کننده الگوی حکمرانی و نقطه تلاقی حکم الهی با بیداری اجتماعی است. پیوند نهضت پانزده خرداد با مبانی غدیر نشان دهنده درهم تنیدگی سیاست و دیانت در این گفتمان بوده و اقامه عدالت را منوط به استقرار حاکمیت مشروع می داند. رویداد پانزده خرداد در این چارچوب تلاشی اجتماعی برای نفی ساختارهای استبدادی و بازگشت به مبانی سیاسی غدیر ارزیابی می شود.

از مهم ترین دستاوردهای نظری این نهضت، مفهوم سازی الگوی مردم سالاری دینی است که بر دو رکن اساسی استوار می باشد. نخست مشروعیتی که ریشه در مبانی کلامی و امتداد مفهوم ولایت دارد و دوم مقبولیتی که منوط به اراده و مشارکت آگاهانه و فعال جامعه است. در این ساختار، ولایت نه صرفا مسئول و راس ملتها برای کشورداری، بلکه به مثابه سازوکاری برای حفظ حقوق عامه و اجرای احکام الهی عمل می کند. حضور گسترده مردمی در تمامی مقاطع سخت و حساس دوران انقلاب اسلامی، در همین راستا ارزیابی می شود.

امتداد این گفتمان سیاسی به مرزهای ملی محدود نمانده و بر معادلات جهانی و منطقه ای به ویژه در محور مقاومت تاثیرگذار بوده است. بررسی تطبیقی نبردهای معاصر این دگردیسی را روشن تر می سازد. نبردهای 12 روزه و رمضان در سال 1404با آمریکا و رژیم صهیونی نشان دهنده تغییر پارادایم به سمت مقاومت نامتقارن مردمی و تاب آوری آگاهانه در راستهای حفظ ارزشها و آرمان‌هایی است که امام خمینی(ره) و امام شهید خامنه‌ای(ره) نهال آن را آبیاری کردند و به درخت تنومندی تبدیل شده است که با کوران حوادث خم نمی شود. این الگو که از گفتمان انقلاب اسلامی الهام گرفته است، نشان داد چگونه نیروی متکی بر اراده می تواند موازنه تهدید را در برابر ارتش های مجهز تغییر دهد. ارتباط این نبردها با آموزه های نهضت در این نکته نهفته است که حقانیت سیاسی دیگر صرفا در عرصه دیپلماسی جستجو نمی شود، بلکه در میدان عمل و مقاومت درون زا تبلور می یابد و عصر زوال هژمونی های تحمیلی را رقم می زند.

مهم ترین تحول گفتمانی این نهضت تغییر جایگاه اجتماعی افراد از شهروندان منفعل به امتی فعال و مقاوم است که در تعیین سرنوشت سیاسی خود مشارکت مستقیم دارند. ثبات نظام سیاسی در برابر بحران های امنیتی و اقتصادی دهه های گذشته وامدار همین پشتوانه اجتماعی و مشروعیت برآمده از الگوهای اسلامی است.

امروزه امتداد این جریان فکری در جایگاه جهانی و منطقه ای و توفیقات محور مقاومت و به ویژه پایداری مردم ایران قابل مشاهده است که با تلفیق قدرت سخت افزاری نظیر توانمندی های دفاعی و فناوری‌های بومی و ظرفیت های نرم افزاری از جمله نفوذ معنوی و الهی، چشم انداز نوینی از نظم منطقه ای را ترسیم می کند تا وعده پیروزی نهایی محقق گردد.