تداوم تأمین کالاهای اساسی و خدمات حیاتی با اتکا به سرمایه اجتماعی/ دانشگاهها مأمور طراحی الگوی بومی حکمرانی اقتصادی
محمدامین حاجیلنگری، استاد دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگاراقتصادی خبرگزاری آنا، با تأکید بر نقش راهبردی دانشگاهها در اصلاح ساختارهای اقتصادی کشور اظهار کرد: یکی از ارکان اصلی در طراحی و استقرار الگوی بومی حکمرانی اقتصادی، دانشگاهها هستند و بدون اتکا به ظرفیت علمی و پژوهشی این نهادها، امکان حل مسائل بنیادین اقتصاد کشور فراهم نخواهد شد.
وی با اشاره به ضرورت تولید دانش بومی در حوزه علوم انسانی و اقتصاد افزود: کشور برای عبور از چالشهای ساختاری نیازمند نظریهپردازی و پژوهشهای عمیق دانشگاهی است. نمیتوان با نسخههای وارداتی یا راهکارهای کوتاهمدت، مسائل پیچیده و انباشته اقتصاد را برطرف کرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه بسیاری از مسائل کلان اقتصادی از جمله نظام پولی، بانکی، ارزی و تجاری نیازمند بازنگری جدی هستند، تصریح کرد: اصلاح این حوزهها مستلزم مطالعات راهبردی، طراحی مدلهای بومی و ارائه پیشنهادهای سیاستی مبتنی بر داده و تحلیل علمی است. در حالیکه دولتها به دلیل درگیری با مسائل اجرایی روزمره و مدیریت کوتاهمدت، معمولاً فرصت و تمرکز لازم برای پرداختن به اصلاحات بنیادین را ندارند، این مسئولیت بیش از هر نهاد دیگری بر عهده دانشگاهها، مراکز علمی و نهادهای سیاستپژوه قرار میگیرد.
حاجیلنگری در ادامه با اشاره به تجربه جنگ اخیر اظهار داشت: این رویداد نشان داد که مردم ایران، کارکنان بخشهای خدمات عمومی، فعالان اقتصادی و مجموعههای اجرایی کشور از ظرفیت بالایی برای حفظ ثبات، استمرار فعالیتها و مدیریت شرایط بحرانی برخوردارند.
وی افزود: این سرمایه اجتماعی و ظرفیت ملی یک پشتوانه بزرگ برای کشور محسوب میشود، اما برای تبدیل آن به پیشرفت پایدار و رشد اقتصادی مستمر، باید اصلاحات ساختاری در اقتصاد، تقویت تولید داخلی، افزایش امنیت غذایی و طراحی یک الگوی بومی حکمرانی اقتصادی بهصورت همزمان و منسجم در دستور کار قرار گیرد.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: اگر پیوند میان دانش دانشگاهی و نظام تصمیمسازی تقویت شود، میتوان از ظرفیتهای علمی کشور برای عبور از چالشهای اقتصادی و حرکت به سمت توسعه پایدار بهرهبرداری مؤثرتری انجام داد.
مشکلات تورمی کشور صرفاً ناشی از جنگ نیست و پیش از جنگ نیز وجود داشته است. اگرچه جنگ میتواند برخی ضعفها را آشکارتر کند، اما ریشه بسیاری از مشکلات اقتصادی به ساختارهای حکمرانی اقتصادی بازمیگردد
وی با اشاره به پیامدهای اقتصادی جنگ در کشورهای مختلف اظهار کرد: در شرایط جنگی معمولاً کشورهایی که از انسجام اجتماعی، اعتقادات عمومی و روحیه ملی کافی برخوردار نیستند، با هجوم مردم به فروشگاهها، احتکار کالا، کمبود اقلام اساسی و شکلگیری قحطی در بازارها مواجه میشوند. علاوه بر این، احساس ناامنی موجب افزایش جرائم، سرقت و اختلال در فعالیتهای اقتصادی میشود و در بسیاری از موارد نیز شاهد مهاجرت گسترده مردم از شهرها هستیم.
این اقتصاددان،افزود: آنچه در کشور ما رخ داد، تا حد زیادی متفاوت از این الگوهای رایج بود. مردم ایران با وجود شرایط دشوار، روحیه ملی و اعتقادی خود را حفظ کردند و شاهد هجوم گسترده به بازارها یا کمبود فراگیر کالاهای اساسی نبودیم. بسیاری از کسبوکارها به فعالیت خود ادامه دادند، کادر درمان در مراکز درمانی حاضر بودند و برخلاف آنچه در بسیاری از جنگها مشاهده میشود، مهاجرت گسترده و تخلیه شهرها اتفاق نیفتاد.
این اقتصاددان ادامه داد: این موارد دستاوردهای بزرگی برای ملت ایران محسوب میشود و نشان میدهد سرمایه اجتماعی و انسجام ملی کشور در سطح بالایی قرار دارد. چنین رفتارهایی مایه افتخار و از برگهای زرین تاریخ مقاومت مردم ایران است.
حاجیلنگری با اشاره به عملکرد دستگاههای اجرایی در جریان جنگ گفت: در برخی از مسیرهای مواصلاتی که بر اثر حملات آسیب دیده بودند، بازسازی در شرایط عادی شاید ماهها زمان نیاز داشت، اما شاهد بودیم که در مدت چند روز مسیرها مجدداً به چرخه خدمت بازگشتند. همچنین در برخی خطوط ریلی و زیرساختهای حملونقل، عملیات بازسازی با سرعتی کمنظیر انجام شد که نمونهای از حرکت جهادی در حوزه اقتصاد و زیرساخت به شمار میرود.
وی با اشاره به حفظ فعالیتهای حیاتی کشور در جریان جنگ اظهار کرد: کارکنان پالایشگاهها، نیروهای برق، شهرداریها و مجموعههای خدماترسان در شرایطی فعالیت خود را ادامه دادند که برخی از مراکز مورد حمله قرار گرفته بودند. کارکنان پالایشگاه تهران حتی در شرایطی که بخشی از تأسیسات آسیب دیده بود، عملیات سوخترسانی را متوقف نکردند. همچنین نیروهای صنعت برق با وجود آسیبهای وارد شده به شبکه، اجازه ندادند قطعیهای گسترده و طولانیمدت در کشور رخ دهد.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: استمرار فعالیت شبکه سوخترسانی، حملونقل، تأمین کالاهای اساسی و خدمات عمومی در شرایط جنگی موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن عبور کرد. در بسیاری از کشورها وقوع جنگ به سرعت موجب اختلال گسترده در این حوزهها میشود، اما در ایران بخش قابل توجهی از این خدمات تداوم یافت که نشاندهنده رشادت و ازخودگذشتگی مجاهدان اقتصادی کشور است.
مردم در دوران جنگ با بحران تأمین کالا مواجه نشدند
وی با اشاره به عملکرد بازارها در دوران جنگ گفت: اگرچه مشکلاتی وجود داشت، اما در مجموع کمبود فراگیر کالاهای اساسی مشاهده نشد. گندم، آرد، نان، لبنیات، مرغ و بسیاری از اقلام ضروری در بازار موجود بود و مردم با بحران تأمین کالا مواجه نشدند. همین موضوع در شرایط جنگی یک دستاورد مهم محسوب میشود.
حاجیلنگری در عین حال با انتقاد از افزایش قیمتها تصریح کرد: اگرچه در حوزه تأمین کالا عملکرد قابل قبولی مشاهده شد، اما در زمینه کنترل قیمتها نمیتوان نمره مطلوبی داد. افزایش قیمت برخی کالاها از جمله محصولات پتروشیمی، پلاستیک، آهن، سیمان و برخی مصالح ساختمانی قابل دفاع نیست و باید مدیریت بهتری بر بازارها اعمال شود.
وی خاطرنشان کرد: کشور در دوران دفاع مقدس هشتساله با شرایطی به مراتب دشوارتر از امروز مواجه بود، اما در برخی حوزههای مدیریتی، به ویژه کنترل قیمتها و توزیع کالا، عملکرد مناسبتری مشاهده میشد. امروز نیز انتظار مردم این است که متناسب با همراهی و صبوری خود، شاهد ساماندهی بهتر بازارها و کاهش فشارهای اقتصادی باشند.
این اقتصاددان با تأکید بر لزوم تقویت تابآوری اقتصادی کشور اظهار کرد: تجربه جنگ اخیر نشان داد که باید به سمت خودکفایی بیشتر در حوزه غذا و انرژی حرکت کنیم. توسعه دامداری مبتنی بر مراتع، کاهش وابستگی به واردات نهادههای دامی، فعالسازی زمینهای کشاورزی بلااستفاده و افزایش تولید محصولات استراتژیک از جمله اقداماتی است که میتواند امنیت غذایی کشور را تقویت کند.
استفاده حداکثری از ظرفیتهای داخلی
وی افزود: نباید زمین کشاورزی و منابع آبی در اختیار داشته باشیم، اما از آنها بهرهبرداری نشود. در شرایطی که کشور با تهدیدهای خارجی مواجه است، استفاده حداکثری از ظرفیتهای داخلی یک ضرورت محسوب میشود.
حاجیلنگری همچنین پیشنهاد کرد در مدیریت فضای سبز شهری نیز بازنگری صورت گیرد و بخشی از اراضی شهری به کشت گیاهان دارای کاربری اقتصادی و تأمین خوراک دام اختصاص یابد تا ضمن صرفهجویی در مصرف آب، به افزایش ذخایر غذایی کشور نیز کمک شود.
وی در ادامه با اشاره به ضرورت تمرکززدایی در حوزه انرژی گفت: توسعه نیروگاههای کوچک خورشیدی، واحدهای تولید برق مبتنی بر انرژی باد و انتقال بخشی از ظرفیت تولید انرژی به ساختمانها و خانوارها میتواند آسیبپذیری کشور را در برابر تهدیدهای احتمالی کاهش دهد.
این اقتصاددان تأکید کرد: علاوه بر ذخایر راهبردی کشور، خانوارها نیز باید برای شرایط بحرانی آمادگی بیشتری داشته باشند و امکان نگهداری اقلام ضروری برای چند ماه در منازل فراهم شود تا در صورت وقوع بحران، فشار کمتری بر شبکههای توزیع وارد شود.
حاجیلنگری معتقد است الگوی حکمرانی اقتصادی کشور نیازمند بازنگری جدی است و برای حل مسائل مزمن اقتصاد ایران باید به سمت طراحی مدلهای بومی حرکت کرد.
انتهای پیام/