انقلاب در صنعت موتورسیکلت ایران؛ شبیهسازی ۲۰ هزار کیلومتر رانندگی واقعی بدون راننده در کمتر از ۲۰ روز!
خبرگزاری آنا؛ مجید اعرابی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی یزد با طراحی سامانهای هوشمند تست دوام موتورسیکلتها، زمان را از ۶ ماه به ۲۰ روز کاهش داد.
این اختراع نهتنها وابستگی به نمونههای خارجی گرانقیمت را شکست، بلکه نشان داد که چگونه علم کاربردی میتواند خط مقدم دفاع از اقتصاد مقاومتی و تمامیت ارضی کشور باشد.
اعرابی در گفتوگوی اختصاصی با خبرنگار آنا از چالشهای بومیسازی فناوری، نقش دانشگاه در حمایت از صنعت و اهمیت جهاد علمی به عنوان خط مقدم دفاع از تمامیت ارضی و اقتصاد مقاومتی سخن میگوید.
گپ و گفت آنا با اعرابی مخترع در پی میآید:
خیز بلند دانشگاه آزاد یزد برای کاهش ۷۰ درصدی هزینههای گارانتی موتورسیکلتسازان
آنا: ابتدا تبریک عرض میکنیم بابت دریافت عنوان فناور برتر ۱۴۰۵ در استان یزد. این افتخار را مدیون چه تلاشهایی میدانید و توضیح دهید که زمینه پژوهشی شما دقیقاً چه بود و چرا این پروژه منجر به انتخاب شما بهعنوان برگزیده در بخش هیئت علمی شد؟
اعرابی: این موفقیت حاصل تلاش تیمی من و حمایتهای بیدریغ دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد و همچنین همکاری صمیمانه با یکی از شرکتهای تولیدکننده موتورسیکلت داخلی بود. پروژه من با عنوان «طراحی و ساخت سامانه هوشمند تست دوام و پیمایش موتورسیکلتهای دندهای و اسکوتر» انجام شده است.
دلیل انتخاب این پروژه بهعنوان طرح برگزیده، سه ویژگی کلیدی آن است: نخست اینکه مسئلهمحور است و مستقیماً به یک نیاز حیاتی و ملموس در صنعت موتورسیکلت ایران پاسخ میدهد؛ دوم اینکه فناوری انحصاری را بومیسازی کرده و وابستگی به نمونههای خارجی گرانقیمت و غیرقابل دسترس را کاهش میدهد؛ سوم اینکه اثرگذاری اقتصادی مستقیم و قابل اندازهگیری دارد که منجر به صرفهجویی ارزی و کاهش هزینههای تولیدکنندگان داخلی میشود و این پروژه نشان داد که چگونه علم کاربردی میتواند خط مقدم دفاع از اقتصاد مقاومتی باشد.
آنا: صنعت موتورسیکلتسازی در ایران با چالشهای اساسی در مرحله تست و کنترل کیفیت روبهرو است. اگر بخواهید مسئله اصلی که سامانه شما قصد حل آن را داشت، با جزئیات شرح دهید، با چه مشکلاتی در روشهای سنتی تست مواجه بودید و چرا این روشها دیگر پاسخگو نبودند؟
اعرابی: مسئله اصلی این بود که در روشهای سنتی، تست دوام و عملکرد محصولات معمولاً در مسیرهای جادهای واقعی و با استفاده از راننده انسانی انجام میشد. این روش با مشکلات بزرگی همراه بود: ازجمله زمانبر بودن بسیار زیاد، برای پیمایش ۲۰ هزار کیلومتر حداقل شش ماه زمان نیاز بود، هزینههای سرسامآور شامل سوخت، نگهداری، دستمزد راننده و استهلاک قطعات، عدم تکرارپذیری نتایج به دلیل تفاوت رفتار رانندگان در هر بار تست، و کشف دیرهنگام عیوب.
متأسفانه عیوب طراحی یا مونتاژ اغلب پس از عرضه محصول به بازار و در مرحله خدمات پس از فروش کشف میشدند که نه تنها هزینههای گارانتی را به شدت افزایش میداد، بلکه به اعتبار برند نیز خدشه وارد میکرد. ما قصد داشتیم این حلقههای مفقوده را با یک راهحل هوشمندانه برطرف کنیم.
آنا: راهحل ارائهشده توسط تیم شما با عنوان سامانه هوشمند تست دوام چه ویژگیهای فنی و عملیاتی دارد که آن را از روشهای قدیمی متمایز میکند و چگونه توانستید زمان تست را از ۶ ماه به ۲۰ روز کاهش دهید؟
اعرابی: ما موفق به طراحی و ساخت یک سامانه کاملاً خودکار و هوشمند شدیم که قادر است شبیهسازی ۲۰ هزار کیلومتر رانندگی واقعی را در شرایط آزمایشگاهی و در کمتر از بیست روز انجام دهد.
این سامانه با کنترل خودکار ترمز، کلاچ و تعویض دنده بدون نیاز به نیروی انسانی، دقت را تضمین میکند. همچنین قابلیت ثبت و ذخیرهسازی دقیق تمامی اطلاعات حرکتی مانند سرعت، مسافت، شتاب، دما و ارتعاشات را برای تحلیلهای بعدی دارد.
این سیستم پروفایلهای رانندگی مختلف شهری، جادهای، کوهستانی را پشتیبانی میکند و برای هر دو نوع موتورسیکلت دندهای و اسکوترهای CVT قابل استفاده است. این سرعت و دقت بالا، تفاوت بنیادین با روشهای سنتی است.
آنا: نوآوری اصلی در این سامانه در چیست و آیا تا پیش از این نمونه مشابهی در داخل کشور وجود داشته است؟ همچنین چه شرکتهای بزرگ جهانی از چنین سیستمهایی استفاده میکنند؟
اعرابی: نوآوری اصلی کار ما در طراحی ماژولار، یکپارچهسازی تمامی نیازهای تست در یک سامانه و بومیسازی کامل فناوری است.
شرکتهای بزرگ دنیا سالهاست که از چنین سامانههای پیشرفتهای استفاده میکنند، اما تا پیش از این، هیچ نمونه داخلی با این سطح از قابلیتهای کنترلی و هوشمندی در کشور وجود نداشت.
شکستن انحصار این فناوری و ارائه آن با هزینهای بسیار پایینتر نسبت به نمونههای خارجی، دستاورد بزرگی برای صنعت کشور محسوب میشود.
آنا: این سامانه چه کاربردهای عملی و صنعتی داشته و آیا موفق شدهاید تأییدیههای لازم از نهادهای استاندارد را دریافت کنید؟ همچنین آیا شرکتهای خارجی تمایلی به خرید یا همکاری با این محصول نشان دادهاند؟
اعرابی: نمونه اولیه صنعتی این دستگاه در یکی از شرکتهای تولید کننده موتورسیکلت داخلی نصب و راهاندازی شده و با موفقیت مورد استفاده قرار گرفته است.
این سامانه تأییدیه اولیه از سازمان ملی استاندارد ایران را دریافت کرده و تطابق کامل با الزامات استاندارد ملی را داراست. از جنبه صادراتی نیز یک شرکت چینی تولیدکننده قطعات موتورسیکلت طی بازدید از نمونه عملیاتی، از این محصول استقبال کرده و مذاکرات اولیه برای صادرات به آن کشور در حال انجام است که نشاندهنده کیفیت و قابلیت رقابت این محصول در بازارهای جهانی است.
آنا: تأثیر اقتصادی و کاهش هزینههای شرکتهای تولیدکننده با استفاده از این سامانه چقدر برآورد میشود و این کاهش هزینه چگونه محاسبه شده است؟
اعرابی: براساس دادههای واقعی از عملکرد دستگاه در یکی از شرکتهای تولید کننده موتورسیکلت داخلی، پیشبینی میشود استفاده از این سامانه تا ۷۰ درصد هزینههای گارانتی و خدمات پس از فروش شرکتهای تولیدکننده را کاهش دهد.
این عدد یک وعده تئوریک نیست، بلکه براساس تحلیل دقیق عیوبی که پیش از عرضه به بازار شناسایی و برطرف شدهاند، محاسبه شده است.
کاهش عیوب پس از فروش، مستقیماً به معنای کاهش هزینههای لجستیک، تعمیرات و حفظ اعتبار برند است که سودآوری شرکت را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
آنا: ایده اولیه این طرح چگونه شکل گرفت و آیا این ایده از یک تئوری دانشگاهی نشأت گرفت یا از یک نیاز واقعی صنعت؟ لطفاً ماجرای شروع این همکاری را توضیح دهید.
اعرابی: ایده اولیه این طرح مستقیماً از یک نیاز ملموس و صنعتی شکل گرفت، نه از یک مقاله یا تئوری دانشگاهی. ماجرا از این قرار بود که حدود دو سال پیش، یکی از شرکتهای تولید کننده موتورسیکلت داخلی با مشکل جدی مواجه بود؛ برخی از موتورسیکلتها پس از چند ماه استفاده، دچار خرابیهای سریالی میشدند.
بررسیها نشان میداد که این عیوب در تستهای اولیه خط تولید قابل تشخیص نبودهاند. مسئله اصلی این بود: چگونه میتوانیم بدون نیاز به رانندگی واقعی در جاده، عملکرد یک موتورسیکلت را در شرایط مختلف شبیهسازی کنیم و عیوب آن را پیش از تولید انبوه شناسایی کنیم؟ همین درد صنعتی واقعی باعث شد طرح ما از همان ابتدا مسیر تجاریسازی را جدی بگیرد.
آنا: در مسیر اجرای این پروژه با چه چالشهای فنی و مهندسی مواجه شدید؟ بهخصوص در زمینه تأمین قطعات تخصصی تحت تحریمها، چگونه توانستید بر این مانع غلبه کنید؟
اعرابی: مهمترین چالش فنی، تأمین قطعات تخصصی مانند سنسورهای دقیق، اکچویتورهای پیشرفته و ماژولهای کنترلی بود که به دلیل تحریمها قابل تهیه نبودند.
راهکار ما این بود که با همکاری چند شرکت فناور و متخصصین داخلی، اقدام به طراحی و ساخت بومی این قطعات کردیم. این کار نهتنها مشکل تأمین را حل کرد، بلکه هزینه نهایی دستگاه را به یکدهم نمونه خارجی کاهش داد.
این نشان داد که با تکیه بر دانش داخلی میتوان بر تحریمها غلبه کرد و حتی محصولی با قیمت تمامشده بسیار رقابتی تولید نمود.
آنا: چالش دوم مربوط به دانش فنی بومی در حوزه تست دوام خودکار بود. آیا در ایران سابقهای در طراحی چنین سیستمهایی وجود داشت و چگونه این خلأ دانشی را پر کردید؟
اعرابی: در ایران تقریباً هیچ سابقهای در طراحی سامانههای تمامخودکار تعویض دنده و کنترل کلاچ وجود نداشت. ما برای رفع این چالش، از ظرفیت تحقیقات کاربردی و علمی در دانشگاه استفاده کردیم. چندین پایاننامه مستقیماً روی الگوریتمهای کنترلی این دستگاه تعریف شد.
این کار موجب شد هم مسئله فنی پیچیده حل شود و هم نیروی متخصص و نسل جدیدی از مهندسان در این حوزه خاص آموزش ببینند. استفاده از ظرفیت دانشجویی و پژوهشی دانشگاه، کلید حل این معضل بود.
آنا: چالش سوم مربوط به اعتماد صنعت به محصول بومی بود. شرکتهای تولیدکننده معمولاً به نمونههای خارجی اعتماد بیشتری دارند. چگونه توانستید این بیاعتمادی اولیه را از بین ببرید و شرکت را به مشتری و شریک خود تبدیل کنید؟
اعرابی: این چالش بسیار حساس بود، چراکه صنعت به نمونههای خارجی اعتماد بیشتری داشت. راهکار ما ارائه یک نمونه پایلوت عملیاتی بود. ابتدا دستگاه را به صورت آزمایشی در یکی از شرکتهای تولید کننده موتورسیکلت داخلی نصب کردیم. پس از سه ماه تست موفق و مهمتر از آن، شناسایی چند عیب پنهان و سریالی در محصولات آنها که قبلاً از چشم دور مانده بود، اعتماد صنعت جلب شد.
امروز این شرکت نهتنها کاربر، بلکه شریک تجاری ماست و این نشاندهنده قدرت اثباتمحوری در بازار است.
شکستن زنجیرههای وابستگی؛ چگونه «استقلال فناورانه» به دست آمد؟
آنا: چالش تأمین مالی در مراحل اولیه پروژه چگونه بود و شما از چه مدلهای مالی خلاقانهای برای ادامه کار استفاده کردید؟ آیا منتظر بودجه کامل از دانشگاه ماندید؟
اعرابی: ساخت نمونه اولیه نیاز به سرمایه نسبتاً بالایی داشت که از منابع مالی دانشگاه به تنهایی قابل تأمین نبود و منتظر نماندیم و از مدل سرمایهگذاری مشارکتی استفاده کردیم.
یکی از شرکتهای تولید کننده موتورسیکلت داخلی به عنوان بهرهبردار نهایی، بخشی از هزینه را تقبل کرد و در مقابل، دستگاه ابتدا در خط تولید آنها نصب شد. این روش بسیار مؤثر بود و نشان داد که وقتی محصول ارزش افزوده واقعی داشته باشد، صنعت حاضر به مشارکت در هزینهها میشود. بودجه محدود نباید بهانه باشد، بلکه جرقهای برای خلاقیت مالی است.
آنا: نقش دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد در موفقیت این پروژه چقدر تعیینکننده بود؟ اگر بخواهید این نقش را در چند محور کلیدی دستهبندی کنید، چه مواردی را عنوان میکنید؟
اعرابی: نقش دانشگاه کاملاً تعیینکننده و راهبردی بود. اولاً، دانشگاه در مرحله اولیه که سرمایهگذار خارجی حاضر به ورود نبود، با حمایتهای مالی، فکری و معنوی بیدریغ، امکان شروع پروژه را فراهم کرد که نقطه عطف پروژه بود. ثانیاً، دانشگاه بهعنوان واسطه معتبر، پل ارتباطی بین تیم پژوهشی و یکی از شرکتهای تولیدکننده موتورسیکلت داخلی شد و معرفی رسمی از سوی دانشگاه، اعتماد اولیه صنعت را جلب کرد. ثالثاً، در مسیر عقد قرارداد و پیگیری تأییدیه استاندارد ملی، حمایتهای حقوقی و اداری مؤثری انجام داد؛ و چهارم، ایجاد انگیزه و اعتباربخشی از سوی مسئولان دانشگاه، انگیزه تیم را در شرایط سخت دوچندان کرد.
آنا: به نظر شما چه عواملی باعث شد طرح شما در میان سایر طرحهای علمی و فناورانه برگزیده شود؟ آیا ترکیب خاصی از ویژگیها باعث تمایز این طرح شد؟
اعرابی: به نظر من ترکیب مسئله واقعی + خروجی عملی + بومیسازی فناوری + اثر اقتصادی ملموس + پتانسیل صادراتی مجموعهای از عوامل بود که موجب تمایز این طرح شد.
برخلاف بسیاری از طرحهایی که از دل مقالات کتابخانهای بیرون میآیند، ایده ما از یک درد واقعی صنعتی متولد شد.
همچنین خروجی ما فقط یک ایده نبود، بلکه یک نمونه صنعتی عملیاتی بود که واقعاً کار میکرد. بومیسازی فناوری انحصاری و کاهش وابستگی، اثرگذاری اقتصادی قابل اندازهگیری، کاهش ۷۰ درصدی هزینهها و تیم بینرشتهای که از ظرفیت دانشگاه و صنعت استفاده کرد، همگی در کنار هم باعث شدند داوران این طرح را به عنوان برگزیده انتخاب کنند.
آنا: ظرفیت صادراتی این فناوری چگونه ارزیابی میشود و آیا موفق شدهاید توجه شرکتهای خارجی را جلب کنید؟ این امر چه پیامدی برای اقتصاد کشور دارد؟
اعرابی: استقبال اولیه یک شرکت چینی از این محصول و آغاز مذاکرات برای صادرات، نشان داد که این فناوری ظرفیت رقابت در بازارهای جهانی را دارد. برای داوران، طرحی که بتواند ارزآوری برای کشور داشته باشد و به جای واردات، منجر به صادرات فناوری شود، امتیاز ویژهای دارد.
این موضوع نشان میدهد که ما میتوانیم از دل یک دانشگاه، یک فناوری صادراتی به دنیا عرضه کنیم و به جای خروج مغزها، محصول دانشبنیان صادر کنیم.
آنا: بهعنوان یک متخصص، چه توصیههایی به سایر اعضای هیئت علمی و پژوهشگرانی دارید که علاقهمند به ورود به عرصه فناوری و نوآوری هستند؟ از کجا باید شروع کنند؟
اعرابی: توصیه اول من این است که از دل صنعت مسئله پیدا کنید، نه از دل مقاله. به کارخانهها بروید، با مدیران صحبت کنید و دردهای واقعی آنها را بشنوید. توصیه دوم این است که از مقیاس کوچک شروع کنید، اما زود به بازار بروید؛ کمالگرایی افراطی قاتل نوآوری است. توصیه سوم ساخت تیم بینرشتهای است، چراکه هیچکس به تنهایی نمیتواند همه تخصصها را داشته باشد. توصیه چهارم استفاده از مدلهای مالی خلاقانه مانند سرمایهگذاری مشارکتی است؛ و توصیه پنجم جدی گرفتن رابطه دانشگاه و صنعت است؛ خودتان پل ارتباطی بین این دو باشید.
آنا: چرا صبر و پشتکار در مسیر فناوری اهمیت حیاتی دارد و چگونه باید با شکستهای مکرر در آزمایشگاه یا خط تولید کنار آمد؟
اعرابی: مسیر فناوری پر از فراز و نشیب است و ما بارها با شکست مواجه شدیم، قطعات خراب شد، بردهای الکترونیکی سوخت و کدها باگ داشتند، اما تفاوت بین موفقیت و شکست، در توقف نکردن است.
هر روز باید یک قدم جلو رفت. همچنین دستاوردهایتان را مستند کنید و به اشتراک بگذارید. بسیاری از پژوهشگران کارهای خوب میکنند، اما دیده نمیشوند. دیده شدن بخشی از مسیر فناوری است. از نشستن در پشت میز و نوشتن مقاله صرفاً برای ارتقا دست بکشید؛ دستتان را کثیف کنید، با صنعت شریک شوید، شکست بخورید و دوباره برخیزید.
آنا: بهعنوان نخبه دانشگاهی، نقش هیئت علمی فناور را در دفاع از تمامیت و استقلال کشور چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا آزمایشگاه و کارگاه میتواند جایگزین میدان نبرد باشد؟
اعرابی: قطعاً بله. استقلال فناورانه پیشنیاز استقلال سیاسی است. هر کشوری که از نظر فناوری وابسته باشد، در برابر فشارهای خارجی آسیبپذیر است. وظیفه ما به عنوان هیئت علمی فناور، قطع زنجیرههای وابستگی است. در همین پروژه، وقتی قطعاتی به دلیل تحریم در دسترس نبود، ما بومیسازی کردیم و استقلال را به دست آوردیم. امروز جنگ اصلی، جنگ اقتصادی و فناوری است. یک عضو هیئت علمی که موفق به بومیسازی یک فناوری انحصاری میشود، به اندازه یک فرمانده در جبهه جنگ، برای کشور ارزش آفریده است. سنگر ما کارگاه و آزمایشگاه است و سلاح ما دانش.
آنا: چگونه میتوان از طریق فعالیتهای علمی، به حفظ تمامیت ارضی و اقتدار ملی کمک کرد؟ آیا علم و فناوری تأثیری بر مرزهای خاکی و سیاسی کشور دارد؟
اعرابی: تمامیت ارضی فقط مرزهای خاکی نیست. تمامیت علمی، اقتصادی و فناورانه نیز بخشی از تمامیت ملی ماست. کشوری که در عرصه علم و فناوری حرف اول را بزند، حرفش در عرصه سیاست بینالملل نیز شنیده میشود. ما با تولید علم و فناوری، قدرت نرم کشور را افزایش میدهیم که به اندازه قدرت سخت، در حفظ تمامیت ارضی مؤثر است. همچنین تربیت دانشجویانی با روحیه «ما میتوانیم» و جلوگیری از فرار مغزها از طریق ایجاد فرصتهای علمی در داخل کشور، خود نوعی دفاع از تمامیت علمی و انسانی کشور است.
آنا: پیامتان از جنگ رمضان و فرهنگ ایثار و جهاد برای اعضای هیئت علمی و جامعه دانشگاهی چیست؟ چگونه میتوان روحیه جهادگران را در عرصه علم و فناوری زنده نگه داشت؟
اعرابی: جنگ رمضان پیام ما میتوانیم را در برابر نمیشود نشان داد. نیروهای جوان و کمتجهیز با ایمان، در برابر مجهزترین ارتشها ایستادگی کردند. پیام برای ما این است که جهاد تمام نشده، فقط میدان آن عوض شده است. عضو هیئت علمی فناور، رزمنده امروز جبهه جنگ اقتصادی و علمی است. ما باید با کمترین وابستگی به خارج، بیشترین دستاورد را رقم بزنیم، اقتصاد مقاومتی. همچنین پیام وحدت و همدلی، و از خودگذشتگی در مسیر علم را نیز باید یاد بگیریم. ما فاتحان قلههای علم و فناوری خواهیم بود و ایران سربلند را تقدیم میکنیم.
آنا: چه پیامی برای جوانان، نخبگان و همکاران جوان خود دارید تا انگیزه ورود به میدانهای علمی و فناورانه را در آنها تقویت کنید؟
اعرابی: پیام نهایی من این است که اگر من توانستم، شما هم میتوانید. تنها چیزی که نیاز دارید، شجاعت ورود به میدان و پشتکار برای ادامه دادن است. دانشگاه منتظر فناوران بعدی است. ما باید طوری عمل کنیم که در محضر شهدا شرمنده نباشیم.
استقلال ایران در گرو دانش و فناوری ایران است. بیایید با همکاری صنعت، مسیر توسعه را کوتاه کنیم و ثابت کنیم که ما میتوانیم. سنگر ما دانش است و پیروزی ما، استقلال ایران. این مسیر را با قدرت ادامه خواهیم داد.
انتهای پیام/