چرا رسانههای غربی، بیش از پخش اخبار، به سراغ خبرسازی میروند؟
به گزارش خبرگزاری آنا، نشست نقد و بررسی کتابهای «راست و دروغ» و «روانشناسی اخبار جعلی» در روز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت در سکوی ایوان خیال باغ کتاب برگزار شد. در این نشست، کارشناسان محسن بدره و مرتضی گوهریپور حضور داشتند.
مرتضی گوهریپور در ابتدای نشست بیان کرد: موضوع نشست امروز ما، مرتبط با مسائل روز و اتفاقاتی است که در ۹۰ روز اخیر با آن روبهرو شدیم. انتشارات سروش این افتخار را داشته که در زمینه مدیریت رسانه، آثار خوب تالیفی و ترجمهای منتشر کند که امروز دو عنوان از این کتابهای برای معرفی انتخاب شده است. تا اهالی رسانه دریابند چگونه میتوانند در هیاهوی اخبار و اطلاعات غرق نشوند و دروغ و شایعه و حقیقت را از یکدیگر تمایز دهند.
محسن بدره در ادامه گفت: به نظر من این کتابها، موضوعات ملموسی دارند. در روزهای اوایل جنگ، نیویورکتایمز منتشر کرد، منزل یکی از رئیسجمهوران اسبق مورد بمباران قرار گرفته تا با حذف گزینههای موجود، رهبری در ایران ضربه بخورد. این یکی از هزاران بمب خبری بود که به سمت ما روانه شد. به راستی چگونه میتوان در بین این هیاهوی اخبار، حقیقت را پیدا کرد.
گوهریپور افزود: فکر میکنم این مسئله، دغدغهای مشترک میان تمامی افراد است. باید تامل کرد که چرا اخبار در رسانههای غربی به این سمت میرود و بیشتر از پخش اخبار، به خبرسازی میپردازند؟
محسن بدره بیان کرد: من در کارشناسی ارشد در «دانش اطلاعات» تحصیل کردم. در مطالعات ارتباطی پارادایمی درباره رسانهها وجود دارد که مسئله آن این است که ما چگونه باور میکنیم؟ و شناختهای اجتماعی چگونه برای ما اتفاق میافتد؟ پیش فرضی در انسان وجود دارد که وی دنبال حقیقت است و اخبار را با یکدیگر مقایسه میکند؛ اما ذهن آدمی به دنبال آسودگی است و فرصت ندارد تمام اخبار را مورد راستیآزمایی کند. به همین سبب بعد از مدتی، فرد به رسانهها اعتماد میکند و از صحتسنجی گذر میکند. ذهنهای ما، دهکدههای خاص خود را دارند. در فرضی دیگر گفته میشود که ما مهارت خبر خواندن و خبر شنیدن را داریم؛ به نظر من این فرض به طور اساسی غلط است؛ مگر آنکه رسانهای بودن را یاد گرفته باشیم. یکی از این کتابها به این بعد موضوع به خوبی میپردازد. در مثالی داخل کتاب نوشته شده «زمانی که در دریاچه مشغول ماهیگیری هستی و قلاب گیر میکند، ما انتظار داریم ماهی به قلاب گرفته باشد، اما ممکن است سنگ یا لجن باشد». در جهان رسانه، ما باید با نوعی از بدبینی به این آشفتهبازار وارد شویم.
گوهریپور عنوان کرد: این دریاها و اقیانوسهای متلاطم اخبار و اطلاعات، انسان را در خود غرق میکند. ذهن ما این توانایی را ندارد که در هر لحظه، مشغلههای خود را کنار بگذارد و تمام اخبار و اطلاعات را مورد صحتسنجی قرار دارد. ما عموما در زندگی با اعتمادهای پیشینی جلو میرویم، به طور مثال به فروشنده برای مشورت خرید اعتماد میکنیم. اما زمانی که حرف از رسانه و اطلاعات به میان میآید؛ نمیتوان با این اعتماد پیش رفت. در ایامی که شما در جنگ رمضان به اخبار و اطلاعات پرداختید، دریافتتون از رسانهها و این اطلاعات به چه صورت است؟
محسن بدره تصریح کرد: همانگونه که فرمودید، ما نمیتوانیم به صورت روزمره به راستیآزمایی بپردازیم؛ اما ما ناگریز هستیم که این زحمت را به خود بدهیم تا در میان دروغها غرق نشویم. درباره چشماندازهای نظری در اخبار و اطلاعات، وقتی ما از رسانه صحبت میکنیم، انتظار نداریم تا نظریات آکادمیک و فرامتنی را در آنها پیدا کنیم. مسئله اصلی خود رسانه است، رسانههای جریان فرعی که چگونه مغالطهها را به خورد مخاطب بدهد و از گفتن اخبار به تسلط بر اذهان برسد. رسانههای اصلی یک ملت نیز باید انسان را در مسیر رشد قرار دهد و توانایی مقابله با مغالطات را در فرد ایجاد کند. دسترسی به اطلاعات در زمان خاصی، دلایل امنیتی دارد؛ اما این موقعیت موقتی است. اگر رسانه فرد را رشدیافته بار بیاورد، دیگر جای نگرانی نیست که رسانههای فرعی، ملت را دچار تشویش و آشوب کنند. احساس میکنم شیوه دستگاه فرهنگی ما، هنوز به رشد نقادانه مخاطب وارد نشده است.
مرتضی گوهری پور افزود: نهادهای آموزشی، تربیتی و فرهنگی کشور هر کدام سهمی در این مسئله دارد و امیدواریم که این نهادها، زمینههایی را فراهم کند که بیش از پیش، به سمت وضعیت مطلوب حرکت کنیم. موج عظیم اخبار که هر ساعت و ثانیه به سمت انسان حرکت میکند، باعث آشفتگی روان ما میشود. در زمانی که جهان اینگونه پیش نمیرفت و رسانهها به این قدرت نرسیده بودند، توان فهم حرف درست و غلط، سنتی بوده که در دین ما و قرآن کریم به آن پرداخته شده است. گونه مختلفی در دنیای رسانههای امروزی ما وجود دارد که ما باید بهترین را انتخاب کنیم و یا بهترین را بسازیم.
محسن بدره در پاسخ گفت: به نظر من فهم دریافتههای کارشناسان به ما کمک میکند تا خطیب بودن این بحث را بفهمیم. مفهوم اول «پروپاگاندا» است، که به معنای جهتدهی اخبار به سمتی است که شما را به عمل خاصی در راستای آن موضوع، سوق دهد. این پروپاگاندا به سه دسته سیاه، سفید و خاکستری تقسیم میشود. نمونه اولیه آن رادیو بیبیسی بود که در ابتدای انقلاب اسلامی ایران، به پروپاگاندا میپرداخت. مفهوم دیگر «جنگ روانی» است که ما معمولا ساده از کنار آن میگذریم. یکی از پیچیدهترین تعابیر روانشناسی سیاه، برای اینکه چگونه بر انسانها چیرهشویم، فریب بدهیم و ناامید کنیم، همین جنگ روانی است. البته این مسئله منوط به رسانههای خارجی نیست، بلکه تمامی رسانههایی که فرد را از رشد و فهم خودساخته دور کنند به جنگ روانی پرداختهاند. به نظر من، بخش عظیمی از رسانههای ما، فرصت صحبت با مردم جامعه، به خصوص در نسل جوان از دست داده است. ما برای ضرورت جهان رسانهای جدید آماده نبودیم. بسیاری از رسانهایهای ما، افراد حرفهای و آکادمیک این حوزه نیستند.
مرتضی گوهری پور بیان کرد: بحث سواد رسانهای که مطرح میشود، دو بخش دارد. وجه اول مخاطبین است و وجه دوم، تولیدکنندگان، متولیان و اصحاب رسانه هستند. این دو وجه، تنها با همکاری یکدیگر میتوانند دو بال ذهنی را بازکرده و به کلیت جامعه، تسلط پیدا کند. مطالب این کتابها، بسیار زیبا است که میتوان به آن اشاره کرد. کتاب «روانشناسی اخبر جعلی» به مباحث روانشناسانه این موضوع میپردازد و «راست و دروغ» بیشتر به بعد امنیتی این مسئله اشاره میکند.
محسن بدره در پایان عنوان کرد: زمینه بسیاری از اخبار جعلی و اطلاعات نادرست، اضطراب فردی و اجتماعی است. به لحاظ تاریخی و اقتصادی، نوعی از اضطراب اجتماعی در ایران شایع است. نسل جدید که به تعبیری به آن، نسل زد گفته میشود. در دید محققان، نسل اضطراب نامیده میشود. نسلی که بعد از پیشرفت تکنولوژی و رسانههای ارتباطی رشد کردهاند، نقشآفرینی آن بر اساس هیجانات و اضطراب اجتماعی، چشمگیر است.
انتهای پیام/