پوشش نانو ضد گردوغبار؛ فرصت ایران در بازار خورشیدی

به گزارش خبرگزاری آنا از وزارت نیرو، مجید میرزایی معاون مرکز تخصصی نوآوری و توسعه فناوری نانو پژوهشگاه نیرو گفت: امروز رقابت در سطح تولید خود پنل خورشیدی عملاً به پایان رسیده است و چین با سهم ۸۵ درصدی از بازار جهانی، رتبه اول را در این حوزه دارد و با تولید انبوه و قیمت تمام‌شده پایین، یکه‌تاز میدان است. اما نکته مهم اینجاست که زنجیره ارزش جانبی یعنی تجهیزات و خدماتی که برای راه‌اندازی و نگهداری نیروگاه‌های خورشیدی نیاز است، هنوز به همان میزان در انحصار چین نیست؛ بنابراین آینده بازار نه در تولید پنل ارزان، بلکه در فناوری‌های متمایزکننده‌ای است که منجر به افزایش دوام و کارایی پنل‌ها را در شرایط مختلف شود.

وی همچنین به آسیب‌پذیری پنل‌های خورشیدی در برابر عوامل محیطی اشاره کرد و افزود: پنل‌های خورشیدی به‌ویژه در اقلیم‌های خشک و نیمه‌خشک، به‌شدت در برابر گردوخاک و رطوبت آسیب‌پذیرند. گردوخاک سطح پنل را می‌پوشاند و راندمان تولید برق را تا ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، رطوبت ناشی از شبنم، باران یا محیط‌های مرطوب مانند نیروگاه‌های شناور، باعث ایجاد لکه و خوردگی در سطح پنل‌ها می‌شود. پنل‌های نسل جدید مانند سلول‌های پروسکایت نیز ذاتاً به رطوبت و آلودگی شیمیایی حساس هستند؛ بنابراین چالش اصلی صنعت خورشیدی نه در تولید پنل، بلکه در نگهداری و تمیزکاری آن در برابر این عوامل است.

عضو هیئت علمی گروه پژوهشی مواد غیرفلزی پژوهشگاه اظهار داشت: بر اساس آخرین گزارش اداره ثبت اختراعات اروپا (EPO) که به تازگی منتشر شده، حوزه مدیریت و نگهداری پنل‌های خورشیدی یکی از سریع‌ترین حوزه‌های رشد فناوری است. اما نکته جالب اینجاست که در میان ۲۰ شرکت برتر ثبت اختراعات بین‌المللی در این حوزه، نام هیچ تولیدکننده تخصصی پوشش خودتمیزشونده دیده نمی‌شود. یعنی بازار این فناوری هنوز در مرحله "کمتر از یک دهکده" قرار دارد.

وی ادامه داد: شرکت‌های بزرگ هنوز به تولید پوشش‌های محافظ این پنل‌ها وارد نشده‌اند و عمدتاً استارتاپ‌ها و مراکز تحقیقاتی دانشگاهی در آن فعال هستند. این یعنی یک خلأ بزرگ و یک پنجره فرصت طلایی برای ورود بازیگران جدید. همچنین بازار بین‌المللی برای فناوری‌های حل مسئله گردوخاک خلوت‌تر از قبل شده است.

میرزایی تصریح کرد: اکنون ایران دقیقاً در نقطه تلاقی "نیاز شدید به راهکار‌های نگهداری کم‌آب‌خواه" و "دسترسی به زنجیره ارزش جانبی" قرار دارد. از یک سو، اقلیم خشک و نیمه‌خشک ایران با طوفان‌های گردوخاک مکرر، پنل‌های وارداتی را به شدت در معرض افت راندمان قرار می‌دهد. از سوی دیگر، ما می‌توانیم با توسعه فناوری پوشش‌های نانوساختار خودتمیزشونده ضد گردوخاک، یک لایه ارزش‌افزوده روی پنل‌های چینی ایجاد کنیم.

وی تصریح کرد: ایران می‌تواند با تولید این پنل‌های پوشش‌دار، آنها را در نیروگاه‌های داخلی استفاده نماید و حتی به کشور‌های همسایه مانند عراق، عربستان، امارات، پاکستان و افغانستان صادر کند. این مسیر دقیقاً همان چیزی است که اروپا دنبال می‌کند: رقابت نکردن در تولید پنل ارزان، اما رقابت در افزایش دوام و کارایی پنل‌ها در شرایط سخت اقلیمی.

میرزایی در خصوص زیرساخت‌های موجود در ایران برای تولید این پوشش‌ها عنوان داشت: قطعاً. ایران از مواد اولیه در دسترس مانند سیلیس برای تولید نانوذرات، نیروی انسانی متخصص و همچنین بازار بزرگ منطقه‌ای برخوردار است. علاوه بر این، سه روند آینده‌ساز یعنی انقلاب سلول‌های پروسکایت، رشد نیروگاه‌های شناور خورشیدی و یکپارچگی پنل با ساختمان و خودرو، تقاضا برای پوشش‌های خودتمیزشونده را به شدت افزایش خواهند داد که چشم انداز روشنی برای تولید این پوشش‌ها است.

وی ادامه داد: بازار جهانی فتوولتائیک در سال ۲۰۲۳ به ارزش ۹۶.۵ میلیارد دلار رسیده و پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد ۱۰ درصدی تا سال ۲۰۲۸ به ۱۵۵.۵ میلیارد دلار برسد. در این میان، بازار پوشش‌های نانو ضدگردوخاک یک بازار میان‌مدت با رشد انفجاری است. اگر ایران اکنون وارد عمل شود، نه تنها یک مصرف‌کننده بزرگ، بلکه یکی از تولیدکنندگان اصلی این فناوری برای کل منطقه خشک و نیمه‌خشک جهان خواهد شد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه نیرو در پایان ضمن اشاره به پروژه‌های انجام شده در پژوهشگاه نیرو در این حوزه تصریح کرد: مرکز تخصصی نوآوری و توسعه فناوری نانو پژوهشگاه نیرو، با بهره‌گیری از تجارب فناورانه خود، همکاری مؤثر با شرکت‌های دانش‌بنیان و دیگر ذی‌نفعان صنعت برق و انرژی‌های تجدیدپذیر، می‌تواند به عنوان پیشگام در پیاده‌سازی و بومی‌سازی فناوری پوشش‌های نانوساختار خودتمیزشونده ضد گردوخاک در نیروگاه‌های خورشیدی کشور ایفای نقش کند.