۲۵ اردیبهشت؛ روز پاسداشت فردوسی، معمار هویت ایرانی و نجاتبخش زبان پارسی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، به مناسبت ۲۵ اردیبهشت، روز پاسداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و زبان فارسی، نگاهی داریم به زندگی و آثار این شاعر حماسهسرای بزرگ و نقش بیبدیل او در احیای هویت ایرانی.
از دیار توس تا بلندای جاودانگی
حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی در سال ۳۱۹ خورشیدی در روستای پاژ (باژ) از توابع طوس خراسان دیده به جهان گشود. نام اصلی او «ابوالقاسم حسن منصور بن محمد بن اسحاق شرفشاه» بوده و از خانوادهای دهقان بود که پیشه آنها کشاورزی بود. در روزگاری که زبان فارسی در معرض آمیختگی با زبان عربی و خطر فراموشی قرار داشت، او با عشق به ایرانزمین و الهام از آموزههای دینی و اخلاقی، کمر همت بست تا بزرگترین اثر منظوم حماسی تاریخ ایران را به نظم درآورد.
فردوسی با بهرهمندی از منابع کهن از جمله «شاهنامه ابومنصوری»، سرایش شاهنامه را آغاز کرد. او خود در این باره میگوید:
«بسی رنج بردم در این سال سی / عجم زنده کردم بدین پارسی»
بنا به منابع تاریخی، سرایش شاهنامه نزدیک به ۳۰ سال به طول انجامید و حاصل آن اثری شد با ۵۰ تا ۶۰ هزار بیت که موضوع آن اسطورهها و تاریخ ایران از آغاز تا حمله اعراب در سده هفتم میلادی است.
شاهنامه، حماسه جاودانه ایران و دائرةالمعارف فرهنگ ایرانی
شاهنامه تنها یک اثر ادبی نیست، بلکه دائرةالمعارفی از تاریخ، اساطیر، فرهنگ، آداب و رسوم، حکمت، اخلاق و هویت ایرانی است. این اثر از داستان کیومرث، نخستین پادشاه اساطیری آغاز شده و تا پایان دوران ساسانیان و حمله اعراب ادامه مییابد.
شاهنامه روایت نبرد دائمی خیر و شر، نیکی و بدی و تجلی روح پهلوانی و عدالتخواهی در کالبد قهرمانانی چون رستم، سیاوش و کیخسرو است که نه تنها جذاب و حماسی هستند، بلکه سرشار از پند و اندرز و درسهای زندگی هستند. این اثر ارزشمند که امروز به عنوان شناسنامه ملت ایران شناخته میشود، به بسیاری از زبانهای زنده جهان ترجمه شده و از مهمترین منابع تاریخ، لغت، حکمت و اخلاق ایرانی است.
ارزشهای ملی و اخلاقی شاهنامه
شاهنامه تنها یک منظومه حماسی نیست، بلکه تجسم یک ایرانی کامل و آرمانی است. این کتاب، شناسنامه فرهنگی و تاریخی ملت ایران به شمار میرود و حامل آداب و آیینهای کهن ایرانیان، از جهانبینی تا شیوههای جنگاوری و ارزشهای متعالی اخلاقی و اجتماعی است. این اثر، روحیه جوانمردی، عدالتخواهی و میهندوستی را در طول تاریخ زنده نگه داشته است.
ایراندوستی و وطنپرستی؛ روح حاکم بر اشعار فردوسی
در سراسر شاهنامه، عشق به ایران و دفاع از آن در برابر بیگانگان به وضوح دیده میشود. فردوسی با به تصویر کشیدن عظمت و شکوه ایران باستان، روحیه وطنپرستی را در ایرانیان زنده کرد. از مشهورترین ابیات وی در این زمینه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. شعر «ندانی که ایران نشست من است»
این شعر نشاندهنده عظمت و قدرت ایران و هنر والای ایرانیان است:
ندانی که ایران نشست من است
جهان سر به سر زیر دست من است
هنر نزد ایرانیان است و بس
ندادند شیر ژیان را به کس
چو ایران نباشد تن من مباد
در این بوم و بر زنده یک تن مباد
همه روی یکسر به جنگ آوریم
جهان بر بداندیش تنگ آوریم
همه سربسر تن به کشتن دهیم
به از آنکه کشور به دشمن دهیم
چنین گفت موبد که مردن به نام
به از زنده دشمن بر او شادکام
۲. شعر «دریغ است ایران که ویران شود»
در این ابیات، فردوسی با زبانی شیوا از ویرانی ایران ابراز تاسف کرده و آن را به باغی خرم و بهار توصیف میکند:
دریغ است ایران که ویران شود
کنام پلنگان و شیران شود
که ایران چو باغیست خرم بهار
شکفته همیشه گل کامکار
نگر تا تو دیوار او نفکنی
دل و پشت ایرانیان نشکنی
فردوسی و جاودانگی زبان فارسی
فردوسی را به حق میتوان احیاگر بزرگ زبان فارسی دانست. او در عصر هجوم فرهنگی، با به کارگیری واژگان کهن فارسی در شاهنامه، نه تنها زبان پارسی را نجات داد، بلکه آن را در قالب اثری حماسی و جهانی ماندگار ساخت. از این روست که امروز زبان فارسی، بعد از گذشت بیش از هزار سال، همچنان به عنوان زبان دوم دنیای اسلام و یکی از غنیترین زبانهای جهان پابرجاست.
آیینهای بزرگداشت
هر سال در روز ۲۵ اردیبهشت و هفته پایانی این ماه، آیینهای بزرگداشت فردوسی و شاهنامه در سراسر ایران برگزار میشود. ویژه این مراسم در آرامگاه فردوسی در توس (مشهد)، با برنامههای متنوعی از جمله شاهنامهخوانی، مراسم گردهمایی و همایشهای ادبی و فرهنگی همراه است.
این روز، صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه یادآور رنج و عشق مردی است که ایران را با شعرش زنده کرد و میراثی ماندگار برای تمام جهانیان بر جای گذاشت. رسالت امروز ما نیز پاسداشت این گنجینه گرانبها و انتقال آن به آیندگان است.
انتهای پیام/