بریکس در آزمون جنگ، تحریم و همسایگی
به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آنا، نشست وزرای خارجهٔ کشورهای عضو بریکس به مدت دو روز در دهلینو در حال برگزاری است، به همین منظور «سیدعباس عراقچی» رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان شب گذشته وارد پایتخت هند شده است.
درحالیکه دستورکار این گردهمایی حول محورهای «ثبات منطقهای»، «همکاری چندجانبه» و «تابآوری اقتصادی» متمرکز است؛ تجربه جنگ تحمیلی اخیر بر ایران، هر سه مفهوم را از قالب انتزاعی خارج و آنها را به درسهایی خونین و هزینهبر تبدیل کرده که از دل میدان نبرد، محاصرهٔ اقتصادی و آزمایش وفاداریهای راهبردی بیرون کشیده شدهاند.
روایت بریکس در این مقطع، روایت گذار از «گفتوگوی دوران صلح» به «همبستگی در لحظهٔ بحران» است.
ثبات منطقهای؛ وقتی همسایگی در ترازوی جنگ سنجیده میشود
تجربهٔ اخیر تجاوز نظامی و فشارهای یکجانبهٔ آمریکا علیه ایران، به درستی نشان داد که امنیت منطقهای دیگر با ژستهای دیپلماتیک تأمین نمیشود و نیازمند اقدامی عملی است که نخستین گام آن میتواند اتخاذ رویکری واحد در محکومیت ماجراجویی آمریکا و رژیم صهیونیستی مبنی بر تنشآفرینی در خلیجفارس باشد.
با این حال، آنگونه که شب گذشته «کاظم غریبآبادی» معاون حقوقی و امور بینالملل وزارت خارجه ایران به درستی گفت، حصول این اجماع نظر «با پیچیدگیهای بیسابقهای مواجه است»؛ پیچیدگیهایی که تنها در نقشههای راهبردی ترسیم نمیشوند، بلکه در رفتار بازیگرانی معنا مییابند که گاه در برابر تجاوز، سکوت میکنند و گاه زیرساختهای خود را به روی متجاوزان میگشایند.
در جریان جنگ اخیر، امارات متحده عربی به عنوان یکی از کشورهای همسایهٔ ایران که از قضا عضو بریکس هم هست، کارنامهای تاریک از خود برجای گذاشت؛ کارنامهای که با شعار «استقلال راهبردی» و «همگرایی جنوب جهانی» در تضاد آشکار است.
در حالیکه تهران میکوشد از دریچه همسایگی، همکیشی و فرهنگ تمدنی خود، به خاطیان فرصت ترمیم رابطه را بدهد؛ انتشار اخباری مانند سفر محرمانه «بنیامین نتانیاهو» نخستوزیر اسرائیل به امارات در جریان جنگ علیه ایران، بر تیرگی فضای سوتفاهم و بدبینی میافزاید.
از این منظر، ثبات منطقهای از نگاه ایران آزمونی است برای سنجش اینکه آیا بریکس میتواند در برابر زورگویی نظامی و البته خیانت اعضا، صدایی واحد داشته باشد یا خیر.
اگر این بلوک نتواند در برابر نقض حاکمیت یک عضو تمامعیار، موضع روشن و مشترک اتخاذ کند، واژهٔ «ثبات» تنها به پوششی برای مناسبات دوجانبهٔ پنهان تبدیل خواهد شد!
همکاری چندجانبه؛ انتظار ایران از بریکس: از بیانیه تا ایستادگی
زیر نورافکن تجربه جنگ، چندجانبهگرایی مفهوم تازهای پیدا میکند؛ به این معنا که ایران از بریکس انتظار دارد از ادبیات کلیگویی و تأکیدهای تشریفاتی فراتر رود و موضعگیری شفاف، همزمان و واحدی در قبال تجاوز نظامی آمریکا اتخاذ کند.
از این منظر، چندجانبهگرایی واقعی زمانی شکل میگیرد که قدرتهای نوظهور و کشورهای جنوب جهانی، در برابر یکجانبهگرایی نظامی، پشت هم بایستند؛ نه آنکه در لحظهٔ حقیقت، هرکدام به موازنهٔ ملی خود پناه ببرند و بلوک را به مجموعهای از بازیگران منفرد تقلیل دهند.
هند بهعنوان میزبان، همواره بر تعادل راهبردی و پرهیز از بلوکبندیتأکید کرده است. اما تعادل نباید به بهای سکوت در برابر تجاوز تمام شود.
«رندهیر جایسوال» سخنگوی وزارت خارجه هند، پیش از این گفته بود برخی اعضای بریکس مستقیما در این جنگ درگیر هستند و به همین دلیل «رسیدن به اجماع برای ما دشوار بوده» است.
در همین حال، «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه نیز میگوید که مسکو پیشنهاد تهیه پیشنویس بیانیهای از سوی گروه بریکس در مورد وضعیت تنگه هرمز را ارائه کرده بود که اختلافات ایران و امارات مانع از پیشبرد آن شد.
زیر سایه شوم جنگ، آیندهٔ اعتبار بریکس به توانایی آن در تبدیل تنوع اعضا به همبستگی عملیاتی گره خورده است؛ همبستگیای که در بحرانها خود را نشان دهد، نه فقط در دورههای آرامش.
بنابراین، انتظار میرود بریکس باید بتواند مکانیسمی برای اعلام موضع مشترک در برابر اقدامات نظامی یکجانبه تعریف کند، حتی اگر این موضع، ماهیت مداخلهگرانه نداشته باشد و صرفاً بر اصول منشور ملل متحد و عدم مشروعیت جنگ تکیه کند.
تابآوری اقتصادی؛ وقتی دلار به سلاح تبدیل میشود
امروز، «تابآوری اقتصادی» به عنوان سومین دستورکار بیستمین نشست وزرای خارجه بریکس، بوی باروت و تحریم میدهد.
تجربهٔ رویارویی ایران با آمریکا نشان داد که گروگان گرفتن نظام مالی جهانی، قطع دسترسی به سوئیفت، مسدودسازی داراییها و محاصرهٔ دریایی، دیگر ابزارهای جنگ سرد نیستند؛ بلکه واقعیتهای جنگ داغ اقتصادیاند که مستقیما معیشت و امنیت ملی را هدف میگیرند.
بریکس در این زمینه، اگر میخواهد معنای واقعی تابآوریرا محقق کند، باید مکانیسمهای تسویهٔ حساب با ارزهای محلی را از مرحلهٔ آزمایشهای پراکنده به جریان اصلی تجارت اعضا تبدیل کند.
در همین ارتباط، بانک توسعهٔ جدید باید از یک نهاد تأمینکنندهٔ پروژه، به سپری در برابر شوکهای تحمیلی و اهرمی برای دور زدن انحصار مالی تبدیل شود.
ایران، که سالهاست زیر سایهٔ فشارهای اقتصادی نفس میکشد، به خوبی میداند که تابآوری واقعی زمانی معنا مییابد که زنجیرهٔ تأمین، سیستمهای پرداخت و بازارهای انرژی از انحصار یک قطب خارج شوند.
این، نه یک آرمان توسعهای، بلکه ضرورت بقا است که جنگ اخیر بار دیگر آن را به رخ دیپلماسی کشید.
آزمون تاریخ در دهلینو
نشست وزرای خارجهٔ بریکس در اردیبهشت ۱۴۰۵، بیش از آنکه گردهمایی دیپلماتها باشد، آینهای است در برابر تاریخ معاصر.
سایهٔ جنگ، صدای تحریمها و آزمون اثبات همسایگی بر میز دهلینو سنگینی میکنند.
از گوشه این فضای سرد و سنگین، ایران به بریکس نگاه میکند تا ببیند آیا این بلوک، تنها یک باشگاه اقتصادی-سیاسی برای دوران صلح است، یا میتواند در برابر طوفانهای ژئوپلیتیک، پناهگاهی راهبردی باشد؟
پاسخ به این پرسش، در شجاعت اتخاذ موضع واحد در برابر تجاوز، در وفاداری به اصول چندجانبهگرایی واقعی و در ساختن معماری اقتصادی مستقل نهفته است.
اگر بریکس این آزمون را پشت سر بگذارد، تنها یک بلوک موفق نخواهد بود؛ بلکه به نمادی از امید برای جهانی تبدیل میشود که از نظم تک قطبی خسته است.
انتهای پیام/