وقتی شور مردمی سرمایه اجتماعی میسازد
به گزارش خبرگزاری آنا، نتایج یک پیمایش ملی درباره تجمعات شبانه در ایران نشان میدهد این اجتماعات در نگاه شرکتکنندگان، بستری برای تقویت همبستگی اجتماعی، مشارکت داوطلبانه و شکلگیری سرمایه اجتماعی بودهاند. این پژوهش که با مشارکت ۴۳ هزار و ۳۹۱ نفر در بازه زمانی ۷ تا ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ انجام شده، ابعاد مختلف این حضور جمعی را از منظر انگیزهها، تجربه اجتماعی و پیامدهای آن بررسی کرده است.
مشارکت داوطلبانه؛ شاخص مردمی بودن در سطح ۸۸ درصدیافتههای پیمایش نشان میدهد شاخص «مردمی بودن تجمعات» با میانگین ۸۸.۱۴ درصد در سطح بالایی قرار دارد. این شاخص بر پایه سه مؤلفه «حضور داوطلبانه مردم»، «نقش نهادهای مردمی در برگزاری» و «آزادی در بیان مطالبات و خلاقیتها» سنجیده شده است.
در مهمترین گویه این شاخص، ۹۴.۸ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند حضور مردم در تجمعات «زیاد» یا «خیلی زیاد» داوطلبانه و خودجوش بوده است. همچنین ۹۳.۱ درصد شرکتکنندگان با این گزاره موافق بودهاند که نهادهای مردمی مانند هیأتها و گروههای اجتماعی نقش اصلی در سازماندهی و مدیریت تجمعات دارند. در بخش مربوط به آزادی در استفاده از شعارها و پلاکاردهای خلاقانه نیز ۸۳.۶ درصد پاسخدهندگان موافقت خود را اعلام کردهاند، در حالی که حدود ۱۳ درصد گزینه «تا حدودی» را انتخاب کردهاند. مجموعه این دادهها نشان میدهد مشارکت مردمی و احساس مالکیت اجتماعی نسبت به تجمعات در سطح بالایی قرار دارد.
همدلی اجتماعی؛ بالاترین شاخص پیمایشبر اساس نتایج این تحقیق، شاخص «ایجاد همدلی و نزدیکی قلوب مردم» با میانگین ۸۹.۹۱ درصد بالاترین امتیاز را در میان شاخصهای بررسیشده کسب کرده است. اکثریت قاطع پاسخدهندگان اعلام کردهاند حضور در تجمعات باعث افزایش احساس محبت و علاقه نسبت به دیگر شهروندان شده است. همچنین در گویه مربوط به تقویت انسجام و وحدت اجتماعی نیز سهم پاسخهای مثبت غالب بوده است.
تحلیل این دادهها نشان میدهد تجربه حضور در تجمعات برای بسیاری از افراد فراتر از یک حضور نمادین بوده و به تقویت هویت جمعی و نزدیکی روانی میان افراد منجر شده است. پژوهشگران این وضعیت را نشانهای از تولید و بازتولید سرمایه اجتماعی عاطفی در بستر این اجتماعات میدانند.
توجه به وحدت ملی در سطح ۸۷ درصددر شاخص «توجه و شکر نعمت وحدت»، میانگین امتیاز ۸۷.۵۴ درصد ثبت شده است. نتایج نشان میدهد ۹۱.۸ درصد پاسخدهندگان معتقدند در تجمعات بر حفظ وحدت اجتماعی تأکید زیادی میشود. همچنین ۹۲.۸ درصد شرکتکنندگان اعلام کردهاند در این اجتماعات به ابعاد الهی و وحدتآفرین حضور مردم توجه میشود. در عین حال، در گویه مربوط به پرهیز از طرح مسائل اختلافبرانگیز، حدود ۵۰ درصد پاسخدهندگان موافق بودهاند و ۳۴ درصد نیز اعلام کردهاند گاهی مطالبی با مضامین اختلافبرانگیز شنیدهاند. با این حال، در مجموع، شرکتکنندگان تجمعات را بیشتر بستری برای همگرایی اجتماعی ارزیابی کردهاند.
ترکیب شور و آگاهی در تجمعاتشاخص «توأم بودن شور و شعور در تجمعات» با میانگین ۷۱.۷۹ درصد در سطح متوسط رو به بالا ارزیابی شده است. در این بخش، ۸۶.۵۵ درصد پاسخدهندگان گفتهاند در تجمعات زمان قابل توجهی به دعا و استغاثه جمعی اختصاص داده میشود. همچنین ۸۰.۲۵ درصد بر وجود تبیین و روشنگری مسائل روز تأکید کردهاند و ۷۶.۷۴ درصد نیز به طرح نکات قرآنی مرتبط با مسائل روز اشاره کردهاند. در حوزه فضای هیجانی و مداحیها نیز ۸۳.۵ درصد پاسخهای مثبت ثبت شده است. در مقابل، در گویه «کمبود شعارهای پرمحتوا»، تنها ۳۸.۹۱ درصد موافق بودهاند، در حالی که ۳۴.۸۶ درصد با این گزاره مخالفت کردهاند و ۲۶.۲۰ درصد نیز نظر میانه داشتهاند.
رعایت حقوق شهروندان در برگزاری تجمعاتیکی دیگر از شاخصهای این پیمایش «مراعات یکدیگر و کاهش آزردگی اجتماعی» است که میانگین ۸۴.۰۳ درصد را ثبت کرده است. بر اساس نتایج، ۸۸.۰۵ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند عوامل اجرایی تجمعات با احترام و رعایت حال افراد نظم مراسم را حفظ میکنند.
همچنین تنها ۱۶.۸۳ درصد تجمعات را از نظر ایجاد ترافیک آزاردهنده ارزیابی کردهاند، در حالی که ۵۹.۹۷ درصد میزان این مزاحمت را «کم» یا «خیلی کم» دانستهاند. در زمینه مزاحمت صوتی نیز تنها ۱۳.۱۸ درصد پاسخها در سطوح «زیاد» و «خیلی زیاد» قرار داشته و در مقابل ۶۸.۵۶ درصد آن را «کم» یا «خیلی کم» ارزیابی کردهاند. درباره زمان برگزاری تجمعات نیز فقط ۱۱.۱۷ درصد آن را آزاردهنده دانستهاند، در حالی که ۷۵.۵۳ درصد معتقد بودهاند زمانبندی مراسم کمترین مزاحمت را برای ساکنان ایجاد کرده است.
ظرفیت مشارکت اجتماعی فراتر از حضور نمادینشاخص «ایجاد فرصتهای نقشآفرینی اجتماعی» در این پژوهش میانگین ۷۸.۴۷ درصد را نشان میدهد. نتایج حاکی از آن است ک
ه تجمعات علاوه بر حضور خیابانی، میتوانند به بستری برای فعالیتهای داوطلبانه، کمکهای مردمی و مشارکتهای اجتماعی تبدیل شوند. در همین چارچوب، حدود ۶۸ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند با گروههای محلی برای کمک به هموطنان آشنا هستند؛ موضوعی که نشاندهنده وجود ظرفیت قابل توجه برای گسترش شبکههای مشارکت اجتماعی است.
فرصت رشد اجتماعی و هویتیشاخص «ایجاد فرصت رشد و بلوغ اجتماعی» با میانگین ۸۴.۵۱ درصد از دیگر یافتههای قابل توجه این پیمایش است. پاسخدهندگان در این بخش اعلام کردهاند تجمعات میتواند به تقویت هویت ملی، افزایش آگاهی اجتماعی و انتقال تجربههای جمعی به نسلهای جوان کمک کند.
انگیزههای حضور؛ نقش پررنگ باورهای ارزشیدر بخش بررسی انگیزههای حضور، «انگیزههای ایدئولوژیک و مذهبی» با میانگین ۹۰.۹۰ درصد قویترین عامل تداوم مشارکت گزارش شده است. در گویه «حضور در تجمعات یک وظیفه شرعی و اخلاقی است»، ۷۷.۱۱ درصد گزینه «کاملاً موافقم» و ۱۷.۴۵ درصد گزینه «موافقم» را انتخاب کردهاند. همچنین ۶۹.۵ درصد گفتهاند حضور در تجمعات برای آنان آرامش معنوی ایجاد میکند و ۲۳ درصد نیز با این گزاره موافق بودهاند. همچنین حدود ۹۲ درصد پاسخدهندگان اعلام کردهاند حضور در تجمعات به بخشی از روال زندگی آنان تبدیل شده است. انگیزههای ملی؛ دفاع از کشور و احساس غرور در شاخص «انگیزههای ملیگرایانه و دشمنستیزانه» نیز دادهها نشان میدهد احساس دفاع از کشور، غرور ملی و واکنش به تهدید بیرونی از عوامل مهم حضور بوده است.
در گویه «حضور در تجمعات نوعی دفاع از کشور است»، ۷۶.۶۱ درصد کاملاً موافق و ۱۸.۳۷ درصد موافق بودهاند. همچنین ۷۴.۲ درصد احساس غرور ملی و ۷۲.۱ درصد احساس خشم نسبت به دشمن را از عوامل انگیزشی حضور خود عنوان کردهاند. مجموع نتایج این پیمایش نشان میدهد تجمعات شبانه در نگاه شرکتکنندگان، علاوه بر یک کنش اجتماعی، به بستری برای تقویت همدلی، افزایش سرمایه اجتماعی و شکلگیری مشارکت داوطلبانه تبدیل شده است. سطح بالای ادراک مردمی بودن تجمعات، همراه با شاخصهای قابل توجه همبستگی اجتماعی و انگیزههای ارزشی، نشان میدهد این اجتماعات در تجربه پاسخدهندگان نقش مهمی در تقویت احساس هویت جمعی و انسجام اجتماعی ایفا کردهاند.
انتهای پیام/