ایران؛ پیشگام در توسعه زیرساختهای امن و تابآور با تکیه بر دانش بومی/ تربیت مهندسانی کارآمد برای مقابله با تهدیدات پیچیده
خبرگزاری آنا؛ جامعه مهندسی عمران بهعنوان ستون فقرات توسعه و تابآوری زیرساختهای حیاتی کشور، نقشی بیبدیل و استراتژیک در تضمین امنیت ملی و تداوم خدمات عمومی ایفا میکند.
در دنیای امروز که تهدیدهای گوناگون از تجاوز وحشیانه نظامی و خرابکارانه دشمن گرفته تا تحریمهای اقتصادی و بلایای طبیعی، زیرساختهای حیاتی را به طور مداوم به چالش میکشند، رویکرد پدافند غیرعامل به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است.
مهندسان عمران با اتکاء به دانش فنی، خلّاقیت و مسئولیتپذیری، در خط مقدم این مبارزه قرار دارند و با پیادهسازی اصول پدافند غیرعامل در تمامی مراحل طراحی، ساخت و نگهداری، از شریانهای حیاتی کشور در برابر آسیبهای احتمالی محافظت میکنند.
این رویکرد چندوجهی، شامل مکانیابی هوشمندانه، پراکندگی و استتار تأسیسات، طراحی سازههای فوقمقاوم با مصالح نوین، بهسازی خاک، ایجاد افزونگی در شبکهها، بومیسازی فناوریها و مقاومسازی سازههای موجود، تضمینکننده تابآوری و تداوم عملکرد زیرساختها در شرایط بحرانی است. در این میان، چالشهای ناشی از محدودیت منابع و تحریمها، به جای تضعیف، به فرصتی برای شکوفایی اقتصاد دانشبنیان و دستیابی به خودکفایی در صنعت احداث تبدیل شده است.
از سوی دیگر، جامعه دانشگاهی مهندسی عمران بهعنوان موتور محرک نوآوری و تربیت نسلی کارآمد از متخصصان، نقشی حیاتی در ارتقای تابآوری و امنیت زیرساختهای ملی ایفا میکند.
در جهانی که تهدیدهای فزاینده، از حملات فیزیکی و سایبری گرفته تا تحریمهای اقتصادی، پایداری شریانهای حیاتی را به چالش میکشند، بازنگری عمیق در سرفصلهای آموزشی و پژوهشی امری ضروری است.
این تحول باید با محور مهندسی تابآوری و پدافند غیرعامل، ادغام مفاهیم کاربردی تحلیل ریسک، طراحی در برابر بارهای غیرمتعارف و مدیریت بحران در دروس پایه و تخصصی صورت پذیرد.
پرورش تفکر چندرشتهای، درک ارتباط میان زیرساختهای فیزیکی و سایبری، و هدایت پروژههای دانشجویی به سمت حل چالشهای واقعی و بومیسازی فناوریها از رسالتهای کلیدی دانشگاههاست تا مهندسان آینده، قادر به پیشبینی، پیشگیری و بازیابی سریع زیرساختها در برابر پیچیدهترین تهدیدات باشند.
تحریمها و محدودیتهای تکنولوژیک هرچند هزینهها و زمان اجرا را افزایش میدهند، اما بهعنوان محرکی قدرتمند، جامعه مهندسی را به سمت نوآوریهای درونزا، مهندسی معکوس، استفاده از مصالح بومی و بهینهسازی روشها سوق داده و موجبات تقویت شرکتهای دانشبنیان و دستیابی به خودکفایی را فراهم آوردهاند.
تمرکز بر توسعه فضاهای زیرزمینی، بهرهگیری از مصالح نوین و طراحی هندسی هوشمندانه، همراه با پیادهسازی اصول پراکندگی، توزیعشدگی و استتار، راهکارهای اساسی برای تضمین تابآوری و تداوم خدمات زیرساختی در برابر حملات فیزیکی و اقتصادی محسوب میشوند.
رسالت راهبردی جامعه مهندسی عمران، ارتقای همهجانبه تابآوری ملی از طریق تکیه بر توانمندیهای درونزا و پیادهسازی رویکردهای مهندسی پدافند غیرعامل است تا ایران عزیز با اتکاء به دانش بومی و همت متخصصان، مسیری روشن، استوار و پایدار را در مسیر عمران و آبادانی طی کند.
خبرنگار آنا بهمناسبت جنگ تحمیلی ۴۰ روزه رژیم تروریستی و جنایتکار آمریکا با همراهی رژیم جعلی، فاسد و کودککُش صهیونیستی در گفتوگو با علی دهقان بنادکی مدیر گروه رشته عمران دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند نقش و وظایف جامعه مهندسی عمران در طراحی و اجرای زیرساختهای حیاتی کشور، توانمندیهای داخلی و دانش بومی، میزان تابآوریِ سازهایِ زیرساختها و وظایف جامعه دانشگاهی عمران در آموزشِ نسل جدید مهندسان برای مواجهه با این سطح از تهدیدها را مورد مداقه قرار داده است.
گپ و گفت آنا با دهقان بنادکی مدیر گروه رشته عمران دانشگاه آزاد اسلامی واحد دماوند در پی میآید:
بومیسازی فناوری؛ کلید خودکفایی و عبور از تنگناهای تحریم در صنعت احدا
آنا: نقش جامعه مهندسی عمران در طراحی و اجرای زیرساختهای حیاتی (مانند سدها، نیروگاهها، پلها و شریانهای حیاتی) با رویکرد «پدافند غیرعامل» برای مقابله با تهدیدات خارجی چیست؟
دهقان: نقش جامعه مهندسی عمران در طراحی و اجرای زیرساختهای حیاتی با رویکرد پدافند غیرعامل، رسالتی کلیدی و استراتژیک است. مهندسان عمران با پیادهسازی دقیق این اصول در مراحلی همچون مکانیابی هوشمندانه، پراکندگی و استتار تأسیسات، آسیبپذیری شریانهایی نظیر سدها و نیروگاهها را در برابر تهدیدات به حداقل میرسانند.
در این راستا، طراحی سازههای فوقمقاوم با بهرهگیری از مصالح نوین و پیشرفته مانند بتنهای توانمند، ضدانفجار و الیافی، در کنار بهسازی و مقاومسازی اصولی خاک و پی، نقش بسزایی در جذب و استهلاک انرژی مخرب ناشی از بارهای غیرمتعارف ایفا میکند.
علاوه بر این، با ایجاد افزونگی و شبکههای موازی در مسیرهای مواصلاتی و شریانهای حیاتی، تضمین میشود که در صورت بروز آسیب در بخشی از سیستم، عملکرد کل شبکه مختل نشده و تابآوری زیرساختها برای تداوم خدماترسانی در شرایط بحران با بالاترین ضریب اطمینان حفظ شود.
آنا: چگونه میتوان با تکیه بر توانمندیهای داخلی و دانش بومی، چالشهای ناشی از تحریم در تأمین مصالح استراتژیک و تجهیزات پیشرفته ساختوساز را مدیریت کرد؟
دهقان: برای مدیریت چالشهای ناشی از محدودیتها در تأمین مصالح استراتژیک و تجهیزات پیشرفته، باید تمرکز خود را بر تحقیق و توسعه کاربردی و بومیسازی فناوریها معطوف کنیم. همچنین، با تقویت ارتباط هدفمند میان دانشگاه و صنعت، میتوان از طریق مهندسی معکوس و ارتقای توانمندیهای شرکتهای دانشبنیان، تجهیزات پیشرفته ساختوساز را در داخل کشور بومیسازی کرد. این رویکرد درونزا نه تنها باعث خودکفایی در اجرای پروژههای عمرانی میشود، بلکه با تدوین استانداردهای ملی متناسب با منابع در دسترس، تابآوری صنعت احداث را در برابر محدودیتهای خارجی افزایش داده و این چالشها را به فرصتی برای شکوفایی اقتصاد دانشبنیان تبدیل میکند.
آنا: شرایط بحران (جنگ امریکا علیه ایران) میزان تابآوریِ سازهایِ زیرساختهای کشور را چگونه ارزیابی میکنید و چه راهکارهایی برای ارتقای استانداردهای حفاظتی پیشنهاد میدهید؟
دهقان: ارزیابی تابآوری سازهای زیرساختهای کشور نشان میدهد که هرچند در پروژههای سالهای اخیر توجه ویژهای به اصول پدافند غیرعامل شده، اما بخشی از سازههای قدیمیتر و شریانهای حیاتی نیازمند ارزیابی مجدد و مقاومسازی در برابر بارهای دینامیکی شدید و انفجاری هستند. برای ارتقای استانداردهای حفاظتی، بازنگری مستمر آییننامههای ملی با رویکرد لحاظ کردن بارهای ناشی از ضربه و انفجار امری ضروری است.
در این مسیر، جایگزینی مصالح سنتی با مصالح نوین توسعهیافته در مراکز علمی، مانند بتنهای فوقتوانمند، بتنهای الیافی جاذب انرژی و سیستمهای محافظتی هوشمند نقشی کلیدی دارد.
علاوه بر این، استفاده از تکنیکهای نوین مقاومسازی ژئوتکنیکی و تقویت بستر خاک سازههای حیاتی باعث میشود تا در شرایط بحرانی، انرژی ناشی از ضربات دفع شده و تداوم کارکرد زیرساختها تضمین شود.
مقابله مهندسان عمران ایرانی با تهدیدهای نوین و حفظ پایداری شریانهای حیاتی
آنا: با توجه به اینکه زیرساختهای مهندسی، ستون فقرات توسعه و امنیت یک کشور هستند، متخصصان عمران چه نقشی در حفظ پایداری این شریانها در برابر تهدیدات نوین (جنگ سایبری علیه زیرساختها، تروریسم اقتصادی و خرابکاری دارند؟
دهقان: متخصصان مهندسی عمران برای مقابله با تهدیدهای نوین و حفظ پایداری شریانهای حیاتی، رویکردی چندوجهی مبتنی بر ایجاد افزونگی فیزیکی و کاهش نقاط ضعف سیستمی را اتخاذ میکنند. در برابر حملات سایبری که سیستمهای کنترل دیجیتال زیرساختها (مانند دریچه سدها یا شبکههای توزیع آب و انرژی) را هدف قرار میدهند، نقش مهندسان عمران طراحی مکانیزمهای پشتیبان مکانیکی، هیدرولیکی و فیزیکی است تا در صورت فلج شدن شبکههای هوشمند، از فروپاشی سازه جلوگیری شده و امکان کنترل دستی فراهم باشد.
برای مقابله با اقدامات خرابکارانه، این متخصصان با بهرهگیری از طراحی سازهایِ مقاوم، ایجاد موانع فیزیکی هوشمندانه در مسیرهای دسترسی، پنهانسازی بخشهای حساس و تمرکززدایی از گرههای حیاتی شبکه، آسیبپذیری زیرساختها را به حداقل میرسانند.
همچنین در مواجهه با تروریسم اقتصادی و تحریمها، مهندسان عمران با تکیه بر طراحی ماژولار (قطعهبندی شده)، استانداردسازی المانهای سازهای برای جایگزینی سریع و استفاده حداکثری از مصالح و فناوریهای بومی، هزینههای تعمیر و نگهداری را کاهش داده و تداوم خدماترسانی شبکه را در شرایط بحرانی تضمین میکنند.
آنا: وظیفه جامعه دانشگاهی عمران در آموزشِ نسل جدید مهندسان برای مواجهه با این سطح از تهدیدها چیست؟
دهقان: وظیفه جامعه دانشگاهی مهندسی عمران در این راستا، بازنگری و روزآمدسازی سرفصلهای آموزشی با محوریت مهندسی تابآوری و پدافند غیرعامل است.
دانشگاهها باید مفاهیم مرتبط با تحلیل ریسک، طراحی در برابر بارهای غیرمتعارف (مانند انفجار و ضربه) و مدیریت بحران را به صورت کاربردی در دروس پایه و تخصصی ادغام کنند. افزون بر این، پرورش تفکر چندرشتهای برای درک ارتباط متقابل میان زیرساختهای فیزیکی و سیستمهای سایبری و همچنین سوق دادن پروژههای دانشجویی به سمت حل چالشهای واقعی و بومیسازی مصالح نوین، از رسالتهای کلیدی است تا نسل جدید مهندسان نهتنها در طراحی کلاسیک، بلکه در پیشبینی، پیشگیری و بازیابی سریع زیرساختها در برابر تهدیدات پیچیده کارآمد و توانمند بار بیایند.
آنا: تحریمهای اقتصادی و محدودیت در دسترسی به تکنولوژیهای نوین ساختوساز، چه تأثیری بر روند توسعه پروژههای عمرانی داشته است؟
دهقان: تحریمهای اقتصادی و محدودیت در دسترسی به تکنولوژیهای نوین ساختوساز، از یک سو منجر به افزایش هزینهها، طولانی شدن زمان اجرای پروژهها و چالش در تأمین ماشینآلات پیشرفته و مصالح خاص مهندسی شده است.
با این شرایط، این محدودیتها بهعنوان یک محرک قوی برای تکیه بر توانمندیهای داخلی عمل کرده و جامعه مهندسی را به سمت بومیسازی فناوریها، مهندسی معکوس تجهیزات، استفاده از مصالح جایگزین بومی و بهینهسازی روشهای موجود سوق داده است؛ روندی که در نهایت موجب تسریع نوآوریهای درونزا و تقویت نقش شرکتهای دانشبنیان برای جبران خلأهای تکنولوژیک در پروژههای زیرساختی گردیده است.
آنا: در مواجهه با تهدیدات احتمالی علیه زیرساختهای حیاتی، چه رویکردهای نوینی در مهندسی عمران (مانند ساختوسازهای زیرزمینی، سازههای مستحکم و پدافند غیرعامل) برای افزایش ضریب امنیت ملی توصیه میکنید؟
دهقان: برای افزایش ضریب امنیت ملی در برابر تهدیدهای نوین، رویکردهای مهندسی عمران باید بر توسعه فضاهای زیرزمینی عمیق جهت انتقال تأسیسات و شریانهای حیاتی به مناطق امن و کاهش آسیبپذیری در برابر حملات فیزیکی تمرکز یابد.
در کنار این موضوع، بهرهگیری از مصالح نوین همراه با طراحی هندسی هوشمندانه سازهها برای جذب و انحراف موج انفجار، مقاومت سازهای را به شدت ارتقا میدهد.
همچنین، پیادهسازی دقیق اصول پدافند غیرعامل از طریق ایجاد شبکههای توزیعشده و غیرمتمرکز، پراکندگی مکانی و استفاده از تکنیکهای استتار و فریب در طراحی معماری و محوطهسازی، تابآوری زیرساختها را تضمین کرده و از اختلال در خدمات اساسی هنگام بروز بحران جلوگیری میکند.
آنا: جامعه مهندسی عمران بهعنوان پیشران توسعه کشور چه رسالت راهبردی در دفاع از زیرساختهای ملی در برابر فشارهای خارجی و تهاجمات هدفمند دارد؟
دهقان: رسالت راهبردی جامعه مهندسی عمران در این راستا، ارتقای همهجانبه تابآوری ملی از طریق پیادهسازی رویکردهای مهندسی پدافند غیرعامل و تکیه بر توانمندیهای درونزا است.
این رسالت شامل طراحی زیرساختهای حیاتی با قابلیت تحمل بارهای غیرمتعارف و انفجاری، ایجاد شبکههای توزیعشده و دارای افزونگی برای جلوگیری از قطع خدمات پایه و جایگزینی وابستگیهای تکنولوژیک خارجی با نوآوریهای بومی و مصالح پیشرفته داخلی میشود تا ضمن خنثیسازی اثرات فشارهای اقتصادی، پایداری و تداوم کارکرد شریانهای اساسی کشور در برابر هرگونه تهاجم و بحران تضمین شود.
آنا: چگونه میتوان با ارتقای نظام آموزشی و پژوهشی در دانشکدههای عمران، راهکارهایی عملیاتی برای خودکفایی در صنعت ساختمان و زیرساختهای استراتژیک ارائه کرد تا آثارِ فشارها و تحریمهای ظالمانه به حداقل برسد؟
دهقان: ارتقای نظام آموزشی و پژوهشی در دانشکدههای عمران برای دستیابی به خودکفایی، نیازمند تغییر رویکرد از پژوهشهای صرفاً تئوریک به سمت حل چالشهای واقعی صنعت و بومیسازی فناوریها است.
این هدف از طریق بازنگری سرفصلهای دانشگاهی با محوریت مهندسی معکوس، توسعه مصالح نوین و جایگزین با استفاده از منابع داخلی و هدایت هدفمند پایاننامههای تحصیلات تکمیلی به سمت نیازهای استراتژیک زیرساختی محقق میشود.
همچنین، تقویت ارتباط ساختاریافته بین دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان و بخش صنعت، ضمن پرورش مهندسانی با مهارتهای حل مسئله و مدیریت منابع، منجر به تولید دانش کاربردی، بهینهسازی روشهای اجرا و کاهش وابستگی به فناوریها و تجهیزات وارداتی در پروژههای عمرانی خواهد شد.
با اتکاء به دانش بومی، همت مهندسان متخصص و ظرفیتهای غنی علمی، کشور عزیزمان ایران قادر است از دل تمامی چالشها و محدودیتها، فرصتهایی بینظیر برای رشد و خودکفایی خلق کند. توسعه زیرساختهای ایمن، تابآور و پیشرفته با تکیه بر نوآوریهای درونزا، نویدبخش آیندهای روشن، استوار و پایدار برای مسیر عمران و آبادانی ایران خواهد بود.
انتهای پیام/