مزیت ژئوپلیتیکی ایران در تنگه هرمز پایدار است/ افول نفوذ آمریکا در غرب آسیا و شکلگیری نظم جدید منطقهای
به گزارش خبرگزاری آنا، با تشدید تحولات ژئوپلیتیکی در غرب آسیا و افزایش اهمیت گلوگاههای راهبردی انرژی، تنگه هرمز بیش از هر زمان دیگری به یکی از کانونهای تعیینکننده در معادلات امنیتی، اقتصادی و تجاری جهان تبدیل شده است؛ گذرگاهی که بخش قابل توجهی از تجارت انرژی جهان از آن عبور میکند و موقعیت جغرافیایی ایران در آن، مزیتی کمنظیر در سطح منطقه و نظام بینالملل ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، بسیاری از کارشناسان معتقدند مدیریت این گذرگاه صرفاً نباید در چارچوب ملاحظات امنیتی تعریف شود، بلکه لازم است با رویکردی جامعتر و مبتنی بر توسعه «اقتصاد دریا»، تقویت زیرساختهای بندری، ارتقای دیپلماسی اقتصادی و تبدیل این مسیر به یک هاب مهم لجستیکی و انرژی در منطقه دنبال شود.
در همین چارچوب، محمدعلی صادقی، کارشناس بازار انرژی، با اشاره به جایگاه تاریخی و ژئوپلیتیکی تنگه هرمز تأکید میکند که این گذرگاه برای ایران نهتنها یک موقعیت جغرافیایی، بلکه یک مزیت راهبردی پایدار در معادلات منطقهای و جهانی به شمار میرود؛ مزیتی که در بستر تحولات جدید ژئوپلیتیکی، کاهش نفوذ قدرتهای فرامنطقهای و حرکت منطقه به سمت نظمی جدید، میتواند نقش ایران را در مدیریت تجارت انرژی، امنیت دریایی و شکلدهی به معادلات اقتصادی غرب آسیا بیش از گذشته تقویت کند.
محمدعلی صادقی، کارشناس بازار انرژی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، با تأکید بر اینکه مدیریت تنگه هرمز صرفاً یک موضوع امنیتی نیست و باید با نگاه اقتصادی تقویت شود، گفت: جایگاه تنگه هرمز پیش از هر چیز برای ایران مزیت ژئوپلیتیکی و راهبردی ایجاد میکند و این برتری، ریشهای تاریخی دارد.
وی افزود: حتی پیش از برجسته شدن منابع نفت و گاز، خلیج فارس از دوره حضور قدرتهای دریایی مانند پرتغالیها، هلندیها و انگلیسیها نیز به دلیل موقعیت سیاسی و ژئواستراتژیک خود اهمیت داشته است؛ چرا که خلیج فارس و بهویژه جغرافیای ایران، در عمل یکی از نقاط اتصال آسیا به اروپا و پیونددهنده مسیرهای اصلی تجارت دریایی به شمار میرود.
این کارشناس بازار انرژی در پاسخ به پرسشی درباره اینکه پایداری مدیریت فعلی تنگه هرمز تا چه زمانی قابل تصور است؟ تصریح کرد: پایداری این وضعیت به مجموعهای از عوامل وابسته است؛ از جمله توازن قدرت منطقهای، وضعیت بازار جهانی انرژی، میزان اتکا به تنگه بهعنوان مسیر اصلی انتقال و همچنین توسعه مسیرهای جایگزین انتقال نفت اعم از خطوط لوله یا مسیرهای دریایی دیگراست.
نخستین محور، تنوعبخشی اقتصادی و لجستیکی است؛ به این معنا که با توسعه بنادر، ایجاد هابهای انرژی و تقویت خدمات کشتیرانی، باید منطقه را به مرکز تجارت دریایی و ارائهدهنده خدمات با ارزش افزوده تبدیل کرد
صادقی ادامه داد: تا زمانی که تنگه هرمز، مسیر اصلی و کمهزینه انتقال انرژی باقی بماند و جایگزین کامل و مقرونبهصرفهای برای آن شکل نگیرد، وزن مدیریتی و اهمیت ژئواقتصادی آن نیز پابرجا خواهد بود؛ با این حال، در افق بلندمدت و با گسترش مسیرهای جایگزین یا تغییر در الگوی مصرف انرژی جهان، ممکن است اهمیت نسبی تنگه دچار تغییر شود.
وی افزود: با این وجود، از منظر تاریخی و ژرفساختهای ژئوپلیتیکی، برای حداقل ۵۰۰ سال با توجه به حضور ایران در جغرافیای سیاسی غرب آسیا و نیز تغییرات جغرافیای سیاسی کشورهای حوزه خلیج فارس، میتوان قابلیت اقتدار و تسلط ایران بر تنگه هرمز را ترسیم کرد.
این کارشناس بازار انرژی در تشریح اینکه از امروز چه برنامه پیشدستانهای در برابر تصمیمات آینده طرفهای مقابل لازم است؟ گفت: رویکرد پیشدستانه باید چندمحوری باشد و صرفاً به واکنشهای مقطعی محدود نشود.
صادقی محور دوم را دیپلماسی اقتصادی منطقهای دانست و گفت: ایجاد چارچوبهای همکاری با کشورهای حاشیه خلیج فارس برای هماهنگی در امنیت و تجارت دریایی میتواند هم هزینه تنش را کاهش دهد و هم مزیتهای اقتصادی ایران را تثبیت کند.
وی افزود: محور سوم، رصد سناریوهای جایگزین انرژی و حملونقل است؛ بهگونهای که مسیرهای رقیب و طرحهای انتقال انرژی در منطقه بهصورت مستمر مطالعه شود و برای حفظ مزیت رقابتی تنگه هرمز، برنامهریزی دقیق انجام گیرد.
این کارشناس بازار انرژی همچنین بر ضرورت سرمایهگذاری در فناوریهای دریایی و زیرساختی تأکید کرد و گفت: افزایش ایمنی، کارایی و جذابیت اقتصادی مسیر، نیازمند نوسازی زیرساختها و تقویت توانمندیهای دریایی است تا عبور از این مسیر از منظر عملیاتی و اقتصادی، همچنان مطلوب و قابل اتکا بماند.
صادقی در ادامه، «آیندهپژوهی و طراحی سناریوهای تصمیم» را محور پنجم برشمرد و افزود: باید تصمیمات احتمالی قدرتهای بزرگ و بازیگران منطقهای شبیهسازی شود و پاسخهای اقتصادی و دیپلماتیک متناسب از پیش آماده باشد تا کشور در برابر تغییرات ناگهانی غافلگیر نشود.
وی با اشاره به تغییرات ژئوپلیتیکی منطقه اظهار کرد: با تحول در جغرافیای سیاسی، برجستهتر شدن نقش ایران و کاهش نفوذ آمریکا و اروپا، میتوان نشانههایی از پایان یافتن دوره سلطه یکجانبه غرب در غرب آسیا را مشاهده کرد.
صادقی افزود: «دوران امپراتوری آمریکا در غرب آسیا» به تعبیر وی، در مسیر افول قرار گرفته و نظم منطقهای در حال ورود به مرحلهای جدید است؛ مرحلهای که در آن، بازیگران بومی میتوانند نقش پررنگتری در تعیین قواعد امنیت، اقتصاد و حملونقل ایفا کنند.
انتهای پیام/