هوشمندی ایران در پایداری واردات با تکیه بر کریدورهای جایگزین / ساختار چندمسیره مانع اختلال در زنجیره تجارت است
به گزارش خبرگزاری آنا، بررسی تازهترین دادههای گمرکی و گزارشهای عملیاتی نشان میدهد که با وجود محدودیتهای مقطعی در مسیرهای دریایی جنوب، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد واردات کشور از طریق بنادر خلیج فارس انجام میشود و بخش عمده کالاهای وارداتی از مسیرهای زمینی، ریلی و کریدورهای شمالی تأمین شده است؛ روندی که به گفته متولیان تجارت، نشاندهنده تقویت ساختار چندمسیره و افزایش تابآوری شبکه تأمین کشور است.
در حالی که زنجیرههای تأمین منطقهای و بینالمللی طی ماههای اخیر با نوسانات عملیاتی و محدودیتهای مقطعی در برخی مسیرهای اصلی حملونقل مواجه بودهاند، وضعیت تجارت خارجی ایران همچنان با دقت و حساسیت از سوی نهادهای اقتصادی و فعالان بازار رصد میشود. یکی از محورهای اصلی این تحولات، کاهش کارایی بخشی از مسیرهای دریایی جنوب و نگرانیهایی است که در خصوص تأمین کالاهای اساسی، مواد اولیه و نهادههای تولیدی مطرح شده؛ اما بررسی دادههای رسمی و اظهارات متولیان امر نشان میدهد که تصویر واقعی تجارت کشور، چندلایه و مبتنی بر تنوع مسیرهاست و اقتصاد ایران در عمل، وابستگی مطلق به یک مسیر خاص ندارد.
اگرچه مسیرهای جنوبی و بنادر متصل به خلیج فارس نقش مهمی در تجارت خارجی کشور ایفا میکنند، اما آمارهای موجود نشان میدهد سهم این مسیرها از کل واردات، در حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد برآورد میشود. این رقم بیانگر آن است که بخش عمدهای از کالاهای وارداتی کشور از مسیرهای جایگزین تأمین میشود و حتی در شرایط افزایش محدودیتهای عملیاتی در جنوب، امکان تداوم جریان واردات از سایر مسیرها وجود دارد. به گفته فعالان اقتصادی، ظرفیت بنادر جنوبی همچنان فعال است، اما ساختار واردات کشور بهگونهای طراحی شده که تمرکز بیش از حد بر یک مسیر شکل نگیرد.
امکان جابهجایی بخشی از واردات به مسیرهای زمینی و ریلی فراهم شد
بررسی الگوی واردات ایران نشان میدهد تنوع مبدأها و مسیرهای تأمین، پیش از بروز نوسانات اخیر نیز در دستور کار قرار داشته است. دادههای گمرکی حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از واردات کشور از طریق کشورهای همسایه و شرکای تجاری منطقهای انجام میشود و این روند، انعطافپذیری شبکه تأمین را افزایش داده است. همین ویژگی باعث شده در دورههایی که هزینه یا زمان حملونقل دریایی افزایش مییابد، امکان جابهجایی بخشی از بار وارداتی به مسیرهای زمینی و ریلی فراهم شود؛ هرچند این تغییر مسیر معمولاً با افزایش هزینه تمامشده همراه است، اما از منظر پایداری تجارت، قابل مدیریت ارزیابی میشود.
در این میان، توجه به نقش کریدورهای تجاری اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. کریدورها صرفاً مسیر عبور کالا نیستند، بلکه مجموعهای از زیرساختهای حملونقلی، گمرکی و خدماتی را در بر میگیرند که امکان تداوم تجارت در شرایط مختلف را فراهم میکنند. تجربه جهانی نشان داده اتکای بیش از حد به یک مسیر، زنجیره تأمین را در برابر شوکهای بیرونی آسیبپذیر میکند؛ به همین دلیل بسیاری از کشورها به سمت تنوعبخشی مسیرها حرکت کردهاند و ایران نیز طی سالهای اخیر، گامهایی جدی در این مسیر برداشته است.
مسیرهای زمینی و ریلی در این چارچوب نقش پررنگتری یافتهاند. حمل کالاهای کانتینری و حتی بخشی از کالاهای اساسی از طریق شبکه ریلی و جادهای، بهویژه با استفاده از مرزهای فعال با کشورهای همسایه، امکانپذیر شده است. به گفته مسئولان حوزه لجستیک، بسیاری از مسیرهایی که پیشتر عمدتاً برای ترانزیت مورد استفاده قرار میگرفتند، اکنون برای واردات و صادرات نیز فعال شدهاند و این تغییر رویکرد، انعطافپذیری سیستم تجاری کشور را افزایش داده است.
در کنار مسیرهای زمینی، بنادر شمالی نیز بهعنوان یکی از ظرفیتهای کمتر استفادهشده، مورد توجه قرار گرفتهاند. این بنادر با اتصال به بازارهای شمالی و منطقه اوراسیا، میتوانند بخشی از فشار وارد بر مسیرهای جنوبی را کاهش دهند. استفاده از حملونقل ترکیبی شامل دریا، ریل و جاده در این مسیرها، امکان انتقال کالا را با ریسک کمتر فراهم کرده و بهویژه برای برخی گروههای کالایی، به گزینهای قابل اتکا تبدیل شده است.
مسیرهای دریایی بهطور کامل از چرخه تأمین خارج نشده است
مسعود دانشمند، کارشناس حملونقل بینالمللی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، اظهار کرد: با وجود محدودیتهای ایجادشده در بخشی از مسیرهای دریایی جنوب، همچنان بین ۲۰ تا ۳۰ درصد واردات کشور از طریق بنادر جنوبی انجام میشود و این مسیر بهطور کامل از چرخه تأمین خارج نشده است.
وی افزود: ساختار تجارت خارجی ایران طی سالهای اخیر بر پایه تنوع مسیر بنا شده است. توسعه کریدورهای زمینی، ریلی و بهرهگیری از بنادر شمالی موجب شده حتی در دورههایی که ظرفیت عملیاتی مسیرهای جنوبی کاهش مییابد، جریان واردات کشور بدون وقفه ادامه پیدا کند.
دانشمند تصریح کرد: پایداری شبکه تأمین، نتیجه یک رویکرد چندمسیره است. امروز بخش زیادی از کالاهای اساسی و مواد اولیه از طریق مرزهای زمینی و بنادر شمالی وارد میشود و همین موضوع اجازه داده زنجیره تأمین کشور دچار اختلال گسترده نشود.
وی در پایان گفت: آنچه در شرایط فعلی اهمیت دارد، مدیریت اصولی ظرفیتها و حفظ تابآوری شبکه حملونقل است. دادهها نشان میدهد که تجارت کشور با وجود محدودیتهای مقطعی، در مسیر پایدار خود ادامه دارد.
جریان حملونقل دریایی بهطور کامل متوقف نشده
به گزارش آنا، با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که همه کالاها به یک اندازه قابلیت جابهجایی از مسیرهای جایگزین را ندارند. برخی اقلام خاص، بهویژه مواد حساس صنعتی و آزمایشگاهی، با محدودیتهای فنی و مقرراتی بیشتری مواجهاند. در این حوزه، تنوعبخشی به شرکای تجاری، استفاده از مسیرهای غیرمستقیم و در بلندمدت، توسعه تولید داخلی میتواند بخشی از چالشها را کاهش دهد.
نکته قابل توجه آن است که علیرغم افزایش حساسیتها نسبت به برخی مسیرهای اصلی، جریان حملونقل دریایی بهطور کامل متوقف نشده و دادههای عملیاتی از تداوم فعالیت بنادر و خطوط کشتیرانی حکایت دارد. این موضوع نشان میدهد آنچه در عمل رخ داده، بیشتر به شکل مدیریتشده و کنترلشده بوده و نه انسداد کامل؛ شرایطی که به فعالان اقتصادی امکان برنامهریزی و تطبیق را داده است.
در مجموع، هرچند محدودیتهای لجستیکی میتواند هزینهها و زمان تأمین کالا را افزایش دهد، اما ساختار تجارت خارجی ایران بهگونهای شکل گرفته که توان تطبیق با این شرایط را دارد. وجود مرزهای گسترده زمینی، دسترسی به مسیرهای شمالی، بهرهگیری از کریدورهای متنوع و تجربه سالهای گذشته در مدیریت شوکهای تجاری، همگی عواملی هستند که مانع از اختلال گسترده در واردات شدهاند. از این منظر، شرایط کنونی بیش از آنکه نشانه انسداد باشد، ضرورت بازنگری در الگوی حملونقل و تسریع در توسعه زیرساختهای لجستیکی را برجسته میکند؛ مسیری که میتواند در بلندمدت به افزایش تابآوری و پایداری اقتصاد کشور منجر شود.
انتهای پیام/