«گونئیلی»؛ از روستای مشنق شبستر تا جایزه جهانی ددهقورقودشناسی/آشنایی با چهره ماندگار ادبیات آذربایجان
خبرگزاری آنا؛ حسین محمدخانی متخلص به «گونئیلی»، شاعر، نویسنده، پژوهشگر و مصحح برجسته زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی، سال ۱۳۳۴ در روستای توریستی و تاریخی «مشنق» (مشین) از توابع شهرستان شبستر در استان آذربایجانشرقی دیده به جهان گشود. او که سرودن شعر را از ۱۳ سالگی آغاز کرد، امروز با بیش از ۱۶۰ عنوان کتاب تألیفی و تصحیحشده، یکی از پرکارترین چهرههای عرصه فرهنگ و ادب ترکزبان ایران محسوب میشود.
تحصیلات و مهاجرت به تهران
محمدخانی دوران ابتدایی را در زادگاهش روستای مشنق گذراند. سال ۱۳۵۲ برای ادامه مسیر علمی و فرهنگی راهی تهران شد. در سالهای ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۵، همزمان با انجام خدمت سربازی در تبریز، تحصیلات دوره متوسطه را پیگیری کرد. پس از پایان خدمت و تا سه سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، موفق شد دوره متوسطه را در تهران به پایان برساند.
آشنایی با ادبیات ترکی و حضور در محضر استادان
پس از انقلاب و آشنایی با مجله وزین «وارلیق»، راه خود را در مطالعات علمی زبان و ادبیات ترکی آذربایجانی هموار کرد. از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۴ در کلاسهای «تورکولوژی» دانشگاه تهران حاضر شد و از درسهای اساتید برجستهای همچون پروفسور حسین محمدزاده صدیق، پروفسور جواد هیئت، مرحوم استاد عبدالکریم منظوری خامنه و پروفسور محمدتقی زهتابی بهرهمند شد.
فعالیتهای علمی و تدریس در دانشگاهها
محمدخانی «گونئیلی» طی سالهای ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ به دعوت دانشجویان ترکزبان، در دانشگاههای صنعتی شریف تهران، دانشگاه تهران و دانشگاه تربیت معلم تهران (واقع در حصارک کرج) به تدریس ادبیات و فولکلور آذربایجان پرداخت. همچنین در سال تحصیلی ۱۳۸۴-۱۳۸۳ از سوی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز برای تدریس اثر ارزشمند خود «دده قورقود کیتابی» دعوت شد.
جایزه جهانی ددهقورقودشناسی
یکی از افتخارات برجسته این پژوهشگر، تحقیق و تصحیح علمی «کتاب ددهقورقود» است؛ اثری حماسی و فولکلوریک متعلق به هزارههای پیش از اسلام که نسخه اصلی آن در کتابخانه سلطنتی شهر درسدن آلمان نگهداری میشود.
گونئیلی با تهیه کپی از نسخه اصلی، به بازخوانی، بازنویسی و مقایسه چاپهای مختلف آن پرداخت و متن علمی و تحقیقی را آماده کرد. در سال ۱۹۹۹ (۱۳۷۸ شمسی) که از سوی سازمان یونسکو «سال جهانی ددهقورقود» اعلام شد، این محقق پرتلاش موفق به دریافت درجه دکترای افتخاری ددهقورقودشناسی شد.
آثار مکتوب و فعالیتهای مطبوعاتی
گونئیلی از سال ۱۳۶۴ همکاری با مطبوعات را آغاز کرد و بیش از یکصد مقاله، مصاحبه و شعر او در نشریات داخلی و خارجی منتشر شده است. حاصل زحمات علمی و ادبی او تا پاییز ۱۳۹۶، تألیف و تصحیح بیش از ۱۶۰ عنوان کتاب است که اغلب آنها به چاپ رسیده است.
از مهمترین آثار وی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- «دئییملر سؤزلو» (فرهنگ اصطلاحات زبان ترکی آذربایجانی، دو جلدی، بیش از ۱۴۰۰۰ اصطلاح در ۱۵۰۰ صفحه، چاپ ۱۳۹۶)
- «آتاالر سؤزو - سؤزلرین گؤزو» (بیش از ۶۰۰۰ ضربالمثل و حکمتآموزه ترکی، چاپ ۱۳۹۲)
- «دده قورقود کیتابی» (چاپ ۱۳۷۸)
- «دده قورقود بؤیالری» (ترجمه از ترکی قدیم به ترکی امروزی، چاپ ۱۳۸۱)
- «دینمه» (مجموعه اشعار اجتماعی و انتقادی)
- «دان سؤکولهجک» (مجموعه شعر)
- «قان قیلینجا اؤستون گلر» (اشعار مذهبی، آماده چاپ)
زندگی کنونی
محمدخانی «گونئیلی» سال ۱۳۶۱ از تهران به شهر قدس (استان تهران) نقل مکان کرد و در آن شهر به فعالیتهای فرهنگی، تدریس، پژوهش و امرار معاش مشغول بود.
وی نزدیک یک دهه پیش به زادگاه خود روستای زیبا، کوهستانی، خوش آب و هوا و گردشگری مشنق بازگشته و ضمن فعالیتهای ادبی مستمر، به امر کشاورزی و باغداری نیز مشغول است. او همچنین در شناساندن چهرههای فرهنگی همچون مرحوم دکتر علی کمالی در کشورهای جمهوری آذربایجان، ترکیه و سایر ملل ترک نقش مؤثری ایفا کرده است.
«گونئیلی»، گنج فولکلور آذربایجان
گونئیلی بیگمان یکی از ارزشمندترین چهرههای ماندگار ادبی شهرستان شبستر و استان آذربایجان شرقی است که با عشق به زبان مادری و فرهنگ غنی زبان و ادبیات آذربایجان، گنجینهای ماندگار از ادبیات شفاهی و مکتوب را گردآوری، تصحیح و به نسل امروز و آینده هدیه کرده است.
محمدخانی متخلص به «گونئیلی» از گنجینههای ارزشمند ادبیات فولکلور آذربایجان است.
گزارش از مهدی گوزلی وابقان مدیرروابط عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر
انتهای پیام/