تغییر کارکرد مساجد و هیئتها در جنگ تحمیلی سوم به قرارگاههای چندمنظوره بحران
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، گزارش میدانی «آنا» از مساجد و هیئتهای محلههای درگیر جنگِ تمامعرضه و نامنظمِ ۴۰ روز پس از شهادت رهبری نشان میدهد که این نهادهای آیینی، از کارکرد صرفاً عبادی–عزاداری خارج شده و به پایگاههای توزیع معیشت، مدیریت روانی–اجتماعی، آموزش غیررسمی امداد و حتی پاتوقهای مشاوره میدانی تبدیل شدهاند.
آنچه در این گزارش میخوانید، کالبدشکافی یک «هیئت جنگی» در زیستبومی است که مرز بین منبر، آشپزخانه و سنگر محو شده است.
۴۰ روز از شهادت رهبر انقلاب و آغاز جنگی سیال و پراکنده میگذرد. در این مدت، نیروهای مسلح و مردمِ مسلح به سلاحهای ایمان و معرفت، خط مقدم دیگری را مدیریت کردهاند. اما در پشت این جبهه، نهادی که شاید کمتر درباره نقش جدیدش صحبت شده، «مسجد و هیئت محله» است.
از منبر تا میز توزیع مواد اولیه:
در روزهای نخست، انتظار میرفت مساجد به کانون دعا و روضه تبدل شوند، اما واقعیت میدانی متفاوت است. در مساجد منطقه ۱۵ تهران، خبرنگار ما میزهای توزیع برنج، حبوبات، کنسرو و پوشاک را میبیند. حاج اکبر، یکی از خادمان قدیمی میگوید: «الان وقت روضه یکساعته نیست. افراد گرسنه و خسته از جابهجاییها آمده اند. اول باید سفره را پهن کنی، بعد اگه وقت بود، یه ذکر بگی.»
این تغییر کارکرد از «عبادت محض» به «خدمت معیشتی» اولین لایه تحول است.
هیئت به مثابه کلینیک سیار روانی–اجتماعی:
بعد از گذشت دو هفته از جنگ، امواجی از اخبار و استرس، رواج داشت. هیئت «جوادالائمه (ع)» در اصفهان اتاقی با عنوان «همصحبتی» باز کرده است. زهرا، داوطلب ۲۴ ساله روانشناس که با هیئت همکاری میکند، توضیح میدهد: «اینجا نسخه نمیدهیم. مردم میآیند، گریه میکنند، بعد یک لیوان چای میخورند و میروند. این خودش درمان جمعی است.»
در این هیئت، دیگر خبری از روضههای طولانی نیست؛ نوبتبندی ۱۰ دقیقهای به گفتوگو اختصاص پیدا می کند.
آموزش امداد در شبستان:
در مسجدی دیگر در مشهد شبستان به سه بخش تقسیم شده: یک سوم محلی برای نماز، یک سوم برای انبار پتو و دارو، و یک سوم برای تختهسیاه کلاس آموزش «پانسمان سریع در بمباران شیمیایی» و «خروج از آوار». این کلاسها را تکنسینهای داوطلب اورژانس برگزار میکنند هرچند در این چهل و اندی روز جنگ تحمیلی سوم مشهد کمتر درگیر جنگ شد اما آموزش همیشه لازم است.
مهدی، مداح سابق هیئت، اکنون تابلوی «هماهنگکننده گروههای جستوجو» را به گردن آویخته. او میگوید: «تا وقتی نفس داریم، نوحه میخوانیم، ولی نوحه الان یعنی یه بیل دستی و چراغ قوه.»
پاتوق نوجوانان بدون شعار:
یکی از جالبترین تغییرات، تبدیل حیاط برخی مساجد به فضای «بیشعار» برای نوجوانانی است. بچههای ۱۰ تا ۱۵ ساله در حیاط فوتبال دستی و بازیهای رومیزی انجام میدهند. هیچ بنری وجود ندارد. خادم مسجد میگوید: «جنگ را دیدهاند. نیاز به پمپاژ شعار ندارند. نیاز به یک جای امن برای کودکی کردن دارند.»
با آغاز جنگ رمضان، تقاضا برای فراگیری این آموزشها بهطور قابلتوجهی افزایش یافت
محمد امین مومن زاده معاون توانمندسازی ستاد شهید آرمان با اشاره به اقدامات ستاد شهید آرمان در جنگ تحمیلی سوم گفت: ستاد شهید آرمان با هدف ارتقای سطح آمادگی شهروندان در مواجهه با شرایط بحرانی، برنامه جامع دورههای «طب رزم» و «مراقبتهای اولیه حین بحران» را در مساجد آرمانی تهران راهاندازی کرده است.
وی افزود:این دورهها با تکیه بر ظرفیت اجتماعی گسترده مساجد و نقش محوری آنها در سازماندهی محلی، بهصورت همزمان در قالبهای حضوری و مجازی برگزار میشود تا امکان مشارکت برای تمامی علاقهمندان فراهم باشد.
معاون توانمندسازی ستاد شهید آرمان درباره محتوای آموزشی این دورهها اظهار کرد: در بخش آموزشهای طب رزم، مباحثی شامل اصول کمکهای اولیه پیشرفته، کنترل خونریزی، ارزیابی سریع مصدوم، شیوههای تخلیه اضطراری و مدیریت صحنه در موقعیتهای بحرانی ارائه میشود. همچنین در بخش مراقبتهای اولیه حین بحران، موضوعاتی همچون احیای پایه، امداد روانی کوتاهمدت، مدیریت اضطراب جمعی و سازماندهی محلی برای کمکرسانی مورد آموزش قرار میگیرد.
امین مومنزاده ادامه داد: با آغاز جنگ رمضان، تقاضا برای فراگیری این آموزشها بهطور قابلتوجهی افزایش یافته و ستاد با توسعه ظرفیتها تلاش کرده است پاسخگوی نیازهای مساجد باشد. هدف اصلی از اجرای این برنامه، شکلگیری شبکهای از نیروهای آموزشدیده مردمی در سطح محلات است تا در شرایط اضطراری بتوانند در کنار نیروهای تخصصی، نقش مؤثری در کاهش آسیبها و حفظ جان شهروندان ایفا کنند.
آنچه در این گزارش میدانی آشکار میشود، نه «سکولار شدن مساجد» که «موقعیتمند شدن کارکرد دینی» است. در شرایط خاص خدمات شهری و روانی، مسجد و هیئت به مثابه «مأمن» عمل میکند.
مردم از هیئتها «امنیت روانی و آرامش» میخواهند، شاید این بزرگترین تغییر کارکرد در تاریخ معاصر این نهادهای آیینی باشد.
در نهایت هم هر شب طبق قرار این چهل روز مردم از مساجد به سمت میادین اصلی شهر برای تجمع گرد راهی می شوند.
انتهای پیام/