موسوی: اعلام «جنگ تمدنی» از سوی ترامپ باید مسئولیت کیفری داشته باشد

به گزارش خبرگزاری آنا، میزگرد بررسی ابعاد جنایات جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ رمضان در خبرگزاری آنا برگزار شد.

سید رسول موسوی، معاون بین‌الملل دانشگاه آزاد، در میزگرد «بررسی ابعاد جنایات جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ رمضان» با تأکید بر لزوم پیگیری حقوقی اقدامات صورت‌گرفته، گفت: اقداماتی که دولت ترامپ انجام داد، با قانون اساسی آمریکا مغایرت صریح داشت. طبق قانون اساسی این کشور، اعلان جنگ برعهده‌ی کنگره است و اینکه قوه‌ی مجریه تفاسیر دیگری ارائه می‌دهد، موضوعی جداست. از نگاه حقوقی اگر کار به‌صورت دقیق انجام شود، امکان پیگیری این نقض‌ها وجود دارد.

به گفته‌ی موسوی، انجام فعالیت مشترک حقوقی میان دانشگاهیان ایرانی و آمریکایی ضروری است و توضیح داد: اگر حقوقدانان ما با جمعی از حقوقدانان آمریکایی همکاری کنند، می‌توان نشان داد که اقداماتی که رخ داده، حتی به زیان قانون اساسی آمریکا بوده است.

وی در ادامه افزود: این نقض‌ها «هم در آغاز جنگ، هم در نحوه‌ی هدف‌گیری‌ها و هم در انتخاب صحنه‌ی نبرد» اتفاق افتاده است.

موسوی با اشاره به اصول حقوق داخلی آمریکا بیان کرد: این قوانین میان اهداف نظامی و غیرنظامی تفاوت قائل‌اند، اما «در عملیات‌های انجام‌شده این اصول رعایت نشده است.

وی حمله به مدرسه‌ی میناب را «به‌طور کامل یک جنایت جنگی» دانست و تأکید کرد: حقوقدانان کشور باید آن را پیگیری کنند.

موسوی تصریح کرد: موضوع خون کودکان و مردم ایران ارتباطی با تحولات سیاسی یا مذاکرات آینده ندارد و نباید در محاسبات سیاسی حل‌وفصل شود. او یادآور شد که در قوانین فدرال آمریکا اصل تناسب» یا proportionality مطرح است و  هیچ‌یک از عملیات‌های انجام‌شده متناسب با هدف ادعایی نبود.

موسوی یکی از ابعاد آشکار جنایات آمریکا را «اعلام جنگ تمدنی» دانست و گفت: وقتی فردی رسماً اعلام می‌کند که قصد نابودی یک تمدن را دارد و این سخن را تکرار می‌کند، این یک جرم آشکار بین‌المللی است و باید مسئولیت کیفری آن مشخص شود. هر مذاکره‌ای که ایران در آینده انجام دهد، باید همراه با پیگیری این جنایت باشد.

معاون بین‌الملل دانشگاه آزاد همچنین خاطرنشان کرد: این بحث نباید در فضای سیاسی مطرح شود، بلکه موضوعی «تاریخی و حقوقی» است. دانشگاه‌های ایران با همکاری دانشگاه‌های دیگر کشور‌ها در قالب سمینار‌ها و نشست‌ها، این مسائل را زنده نگه دارند تا فراموش نشود.

وی با اشاره به تصمیم دیوان کیفری بین‌المللی گفت: نتانیاهو به‌عنوان جنایتکار جنگی و جنایتکار علیه بشریت شناخته شده است و ترامپ شریک اوست.

موسوی تصریح کرد: پرداختن صرف به نتانیاهو کافی نیست و «تمرکز باید بر آمریکا باشد»، چراکه در بسیاری از عملیات‌ها «مشخص نیست کدام اقدام توسط اسرائیل و کدام توسط آمریکا انجام شده، و در نهایت همه‌ی اینها باید در چارچوب مسئولیت آمریکا بررسی شود.

در پایان، موسوی با تأکید بر نقش مقاومت مردم و نیرو‌های مسلح گفت: ایران «به برکت خون شهدا و هدایت رهبری، با سرافرازی سیاسی و امنیتی از این نبرد خارج شده است. حقوق ملت باید توسط حقوقدانان پیگیری شود و صرف‌نظر از اینکه در مذاکرات آینده چه رخ دهد، این موضوع باید در محور توجه حقوق‌دانان قرار گیرد.

جنایات جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی قابل پیگیری در دیوان بین‌المللی دادگستری

 سعید منصوری، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، در میزگرد بررسی ابعاد جنایات جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی در «جنگ رمضان» اظهار کرد: پشتیبانی از رزمندگانی که در برابر دشمن دیرینه ما، یعنی آمریکا، ایستادند، این کشور را آن‌قدر عصبانی کرد که از ادبیات متعارف بین‌المللی خارج شد. ادبیاتی که به کار بردند هم نشانه برهم‌ریختگی ذهنی آنها بود و هم آنها را به سمت اعتراف به مسائلی کشاند که امروز می‌توان آن را در چارچوب جنایات جنگی بررسی کرد.

منصوری یادآور شد که رهبر فقید انقلاب بسیاری از این رخداد‌ها را پیش‌بینی کرده و برای آینده پس از خود نیز مسیر را ترسیم کرده بود.

 او افزود: چینشی که انجام شد بسیار ماهرانه بود. حتی برای بعد از دوران خودشان هم فکر کرده بودند. انتخابی که مجلس خبرگان رهبری انجام داد، حقیقتاً خار چشم دشمنان شد و دقیقاً همان چیزی بود که آنها نمی‌خواستند رخ دهد.

او در ادامه با اشاره به تجربه حضور خود در سه دوره جنگ (جنگ هشت‌ساله، جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر ۴۰ روزه موسوم به جنگ رمضان) گفت: در هر سه صحنه حضور داشتم. صحنه‌هایی تکرار شده و اعمالی مشابه دیده می‌شود. همان‌طور که آقای دکتر موسوی اشاره کردند، در جنگ صدام نیز موضوع حملات شیمیایی و مجروحان آن را داشتیم؛ به‌ویژه در سردشت. برای پیگیری حقوقی علیه دولت‌هایی که سلاح شیمیایی در اختیار صدام گذاشتند از جمله دولت آلمان  تیم‌هایی تشکیل شد، اما متأسفانه با وقوع حوادث جدید، پیگیری‌های قدیمی نیمه‌تمام رها می‌شود.

منصوری تأکید کرد: تمام موارد هولناک و آسیب‌هایی که از ابتدای انقلاب تا امروز بر ملت ما وارد شده باید در مجامع حقوقی بین‌المللی پیگیری شود. درست است که بسیاری می‌گویند جهان امروز توجهی به نقض حقوق بشر یا حقوق بشردوستانه ندارد، اما مسئله ما پایبندی دولت‌ها نیست؛ مسئله این است که ببینیم از همین حقوق مدوّن و عرفی بین‌المللی چقدر می‌توانیم در جهت تثبیت حق خود در مجامع بین‌المللی استفاده کنیم.

او با اشاره به امکان طرح برخی موارد در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) گفت که هرچند ایران عضو دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) نیست و این امر مشکلاتی دارد، اما «در ICJ بسیاری از موارد قابل پیگیری است.

منصوری سپس به اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی اشاره کرد و یاآورشد: در ماده ۸ بند ۲، به‌ویژه بخش چهار آن، تخریب اموال و افراد غیرنظامی به‌عنوان مصداق جنایت جنگی ذکر شده است. این موارد چه در جنگ تحمیلی، چه در جنگ ۱۲ روزه تابستان، و چه در جنگ ۴۰ روزه اخیر به‌وضوح رخ داده است. اوج این موارد در همین جنگ ۴۰ روزه بود.

وی افزود: نباید از این موارد ساده گذشت. حتی در مواردی که پروتکل اول الحاقی اجازه حمله به برخی اهداف غیرنظامی را داده، در بند ۲ ماده ۵۲ تصریح شده که مزیت نظامی باید به حدی بالا باشد که چنین اقدامی توجیه شود و درعین‌حال آسیب به غیرنظامیان باید به حداقل برسد. این همان اصل تناسب است.

منصوری در ادامه سخنان خود با اشاره به وضعیت کنونی سیاست خارجی آمریکا اظهارکرد: واقعاً جای تعجب دارد؛ وقتی امروز صحنه سیاسی ایالات متحده را نگاه می‌کنید، فارغ از حرف‌های سردمداران، واقعاً بی‌عقلانه رفتار می‌کنند و نشان می‌دهند که اصلاً بویی از حقوق بین‌الملل و حقوق عرفی بین‌المللی نبرده‌اند.

وی افزود: اگر کسی حتی کمترین آشنایی را با حقوق بین‌الملل داشت، چنین اظهاراتی مبنی بر «محو کردن یک تمدن» یا «نابودی زیرساخت‌ها، نیروگاه‌ها و پل‌ها» را بر زبان نمی‌آورد.

منصوری با تأکید بر اهمیت شنیدن صدای اندیشمندان منتقد در داخل آمریکا گفت:ما باید صدای افرادی مانند جان میرشایمر، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه آمریکا، و همچنین صدای افرادی مثل جوکنت را هم بشنویم.

وی در توضیح این نکته افزود که اگرچه این افراد خود در گذشته در ارتقای جایگاه برخی تصمیم‌گیران بی‌عقل دخیل بوده‌اند، اما امروز که علیه این روند اعتراض می‌کنند، نشان‌دهنده عمق رسوایی این ماجراست.

منصوری به مورد استعفای مدیر مرکز مبارزه با تروریسم اشاره کرد و یادآورد شد:این فرد در نامه استعفای خود صراحتاً اعلام می‌کند که آمریکا در این قضیه به آویزه‌ای در دست رژیم غاصب صهیونیستی تبدیل شده است.

وی ادامه داد: این فرد در توصیه‌ای به ترامپ خواستار پایان دادن به جنگ و جلوگیری از تلف شدن نیرو‌های آمریکایی شده و تأکید کرده است:نیرو‌های ما را به قتلگاه و کشتارگاه نفرستید.

منصوری با اشاره به مصاحبه مفصل آن فرد با تاکر کارلسون که سه جلسه از تلویزیون ایران پخش شد، بیان کرد: وقتی می‌بیند رئیس دولت یک کشور بزرگی مانند آمریکا باید چنین فردی با پریشانی عقلی باشد، واقعاً افسوس می‌خورد. اما از سوی دیگر وجود افرادی مانند جوکنت که همسرش در جنگ‌های سوریه به عنوان رزمنده کشته شده و خود او نیز در زمره جانیان بین‌المللی محسوب می‌شود امروز سخنانی بر زبان می‌آورد که حاکی از بیداری وجدان است. حق را گاهی اوقات آدم از دهان کسی می‌شنود که به ناحق و باطله مشغول است و این برای من جای خرسندی دارد.

منصوری با تأیید پیشنهاد دکتر مبنی بر تشکیل مجمعی از حقوق‌دانان  اعم از آنلاین یا حضوری برای بررسی مسائل از منظر حقوق بین‌الملل گفت: ما باید از این فرصت استفاده کنیم و با برخی از حقوق‌دانان آمریکایی که در مخالفت با جنگ مصاحبه‌های متعددی داشته‌اند، زمینه همکاری ایجاد کنیم.

وی تأکید کرد:به‌جد اعتقاد دارم که نباید از خون‌های ریخته‌شده، اموال هدررفته و تخریب زیرساخت‌ها به سادگی گذشت.

منصوری با اشاره به اقدامات وزارت خارجه در تهیه لیست مصادیق جنایات جنگی گفت: دوستان در وزارت خارجه لیستی از مصادیق دقیق جنایات جنگی را فراهم کرده‌اند و ما باید اهتمام کنیم تا با بخش حقوقی وزارت خارجه جلسات مشترکی برگزار کنیم.

وی افزود: باید ببینیم کار تا چه مرحله‌ای پیش رفته، چه کمک‌هایی می‌توانیم ارائه دهیم و در چه مرحله‌ای می‌توانیم با آنها تشریک مساعی کنیم.

منصوری با ابراز خوش‌بینی نسبت به استارت پیگیری این موضوع توسط دانشگاه و اتحاد با دستگاه‌های اجرایی تصریح کرد: امیدوارم این قضیه مانند موارد قبل به فراموشی سپرده نشود و بتوانیم آن را به نتیجه مطلوب برسانیم. امروز در دنیا، خصوصاً با توجه به تفرقه ایجادشده در ناتو، شاهد واکنش‌های مهمی هستیم.

وی به اظهارات رئیس شورای سیاست‌گذاری اروپا اشاره کرد که صراحتاً اعلام کرده بود:حمله به زیرساخت‌ها نقض قوانین بین‌المللی و جنایت جنگی محسوب می‌شود.

منصوری تأکید کرد:حتی اندیشمندان اروپایی که پیش‌تر با نظام جمهوری اسلامی مخالف بودند و ترامپ را به حمله تشویق می‌کردند، امروز صداشان بلند شده و می‌گویند: جنگیدن هم آدابی دارد، هم اخلاقی؛ شما نمی‌توانید پشت تریبون بایستید و بگویید امشب فلان جا را نابود می‌کنم یا تمدنی را محو می‌کنم. این تحول در گفتمان جهانی، فرصتی است که باید از آن برای احقاق حق و مستندسازی جنایات استفاده کنیم.

منصوری در ادامه سخنان خود به اظهارات تهدیدآمیز مقامات آمریکایی واکنش نشان داد و گفت: وقتی می‌گویند یک تمدن عظیم محو خواهد شد، این سخن نه‌تنها خلاف اخلاق جنگ، بلکه نقض صریح کنوانسیون‌های بین‌المللی است.  چنین اظهاراتی از سوی مسئولان یک دولت، نشان‌دهنده بی‌توجهی کامل به اصول حقوق بین‌الملل و حاکمیت ملی کشورهاست.

منصوری با استناد به قوانین بین‌المللی اظهار داشت:دولت‌ها نمی‌توانند رأساً و خودسرانه اقدام به ترور رهبران و دولت‌مردان یک حاکمیت مستقل کنند.

وی افزود: ایران به‌عنوان عضوی از سازمان ملل متحد، دارای حاکمیتی مستقل است که به‌رسمیت شناخته شده و حضور آن در مجامع بین‌المللی قانونی و معتبر است؛ بنابراین،  ترور خودسرانه رهبران چنین کشوری، نقض آشکار منشور ملل متحد و اصول حاکم بر روابط بین‌الدول است.

منصوری با اشاره به حادثه ترور شهید سردار قاسم سلیمانی تصریح کرد:از همان روز اول، ما این اقدام را به‌عنوان ترور فرمانده ارتش ایران در خاک کشور همسایه و مهمان عراق، پیگیری کردیم. این پیگیری‌ها در ابتدا با هماهنگی دولت عراق انجام شد، اما متأسفانه پس از مدتی رها گردید:اگر ما از همان موقع این پرونده را به‌شدت و با عمق حقوقی پیگیری می‌کردیم و آن را به نتیجه می‌رساندیم، به‌نظر من شاید بسیاری از حوادث بعدی نیز قابل پیشگیری بود.

منصوری با تأمل در پیامد‌های عدم پیگیری جدی پرونده‌های بین‌المللی گفت:رها کردن پیگیری‌های حقوقی، این پیام را به طرف‌های متجاوز می‌دهد که می‌توانند بدون ترس از پیامد قانونی، به جنایات خود ادامه دهند.

وی افزود: اگر جامعه بین‌الملل و نهاد‌های حقوقی ایران، پرونده ترور سردار سلیمانی را با جدیت بیشتری دنبال می‌کردند، امروز شاهد جسارت بیشتر در نقض حاکمیت کشور‌ها نبودیم.

منصوری به وضعیت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، اشاره کرد و یاداور شد:جالب اینجاست که همان رژیم صهیونیستی و نتانیاهو، که خود مرتکب جنایات جنگی متعدد شده‌اند، امروز توسط برخی محافل بین‌المللی به‌عنوان جنایتکار جنگی معرفی می‌شوند.

وی با اشاره به این تناقض افزود:این در حالی است که اگر اصول حقوق بین‌الملل به‌طور عادلانه اجرا می‌شد، امروز باید پاسخگوی جنایات علیه بشریت، کسانی باشند که زیرساخت‌های غیرنظامی را هدف قرار می‌دهند و رهبران کشور‌های مستقل را ترور می‌کنند.

منصوری در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد:ما باید از ظرفیت‌های حقوق بین‌الملل، نهاد‌های قضایی جهانی و افکار عمومی جهان برای مستندسازی و پیگیری جنایات جنگی استفاده کنیم.

وی خاطرنشان ساخت: اگر امروز سکوت کنیم یا پیگیری‌ها را رها کنیم، فردا دامن‌گیر نسل‌های آینده خواهد شد؛ بنابراین، اتحاد دانشگاه، دستگاه‌های اجرایی و نهاد‌های حقوقی، کلید احقاق حق و بازدارندگی در برابر جنایات آینده است.

صلح از طریق قدرت و ابعاد ناکارآمدی و تناقضات آن

احسان آقامحمد آقایی، عضو هیات علمی گروه حقوق عمومی دانشگاه تهران شمال و رئیس کارگروه حقوق عمومی، در میزگرد بررسی ابعاد جنایات جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ رمضان اظهار کرد: دکترین صلح از طریق قدرت، توسط کشورهای متخاصم به کار گرفته شده و همچنان ادامه دارد. این دکترین از تعاریف قدرت در زمینه شرع استفاده می‌کند و در شرایط تباهی به کار می‌رود. صلح از طریق قدرت دارای ابهامات زیادی است و خوشبختانه با مجاهدت‌های فراوانی که از ابتدای انقلاب اسلامی انجام شده، ما این نظریه را عملاً نقد کرده‌ایم و به ناکارآمدی آن اشاره کرده‌ایم. این دکترین و نظریه در درون خود تناقضات زیادی دارد.

وی ادامه داد: باید پرسید آیا می‌توان صلح را از طریق قدرت برقرار کرد؟ صلح واقعی از طریق ایمان، باور و مقاومت تحقق می‌یابد، نه از طریق قدرت، تحمیل و زور. این دکترین به اینجا ختم می‌شود که مانند ترامپ، به دنبال نابودی یک تمدن باشد. ویژگی نظریاتی همچون صلح از طریق قدرت، ابطال‌پذیری آن‌هاست.

حقوق بین‌الملل در ایران تزئینی شده است

حسین نواده توپچی، استاد حقوق بین‌الملل دانشگاه، در میزگردی که به بررسی ابعاد جنایات جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ رمضان اختصاص داشت، اظهار کرد: لیست کردن جنایات جنگی را حتی یک دانشجو نیز می‌تواند انجام بدهد. درد من این است که حقوق بین‌الملل در ایران به صورت تزئینی درآمده است. شاید بحث من سیاسی تلقی شود، اما نکته مهم این است که باید حقوق بین‌الملل را احیا کنیم.

وی به نقل از کسینجر گفت: نظم در جهان وجود ندارد و نظام بین‌الملل نیز به وجود نیامده است. ما در این موضوع دخیل نبوده‌ایم و اروپایی‌ها آن را ایجاد کرده‌اند.

نواده توپچی افزود: حضرت آقا در زمان جنگ فرمودند که دریا‌ها را دریابید؛ چراکه دریا محل تنفس ملت‌هاست. ما نظم تحمیلی ژئوپلیتیکی را قبول نداریم. این حرف آقا بسیار کلیدی است و موضوع ما اسلام شیعی است. افرادی مانند ترامپ می‌خواهند این موضوع را از ریشه کنند. 

وی ادامه داد: آمریکایی‌ها قواعد بین‌الملل را سیال کرده‌اند. متأسفانه ما از مسائل جنگ خود مستندسازی نکرده‌ایم تا بتوانیم در دادگاه‌های بین‌المللی ارائه کنیم؛ مانند استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه رزمندگان و دیگر حملات، از جمله حمله به دانشگاه و مدرسه میناب. تا زمانی که این مستندسازی انجام نشود، نمی‌توانیم در دنیا تأثیرگذار باشیم. 

نواده توپچی با اشاره به تغییرات آمریکایی‌ها در قواعد بین‌الملل بیان کرد: آمریکایی‌ها از سال ۱۹۷۹ در قواعد دستکاری کرده و اعلام کرده‌اند که هیچ قاعده‌سازی نباید وجود داشته باشد، زیرا این موضوع دست آنها را می‌بندد. 

وی همچنین به مذاکرات آتش‌بس اشاره کرد و اظهار داشت: ده ماده‌ای که در این مذاکرات مطرح شده است، واقعاً نیازمند هوشمندی زیادی برای رسیدن به نتیجه مطلوب است. در مورد جبران خسارت می‌توان فشار آورد تا طرف مقابل آن را بپذیرد. البته آمریکا بسیاری از راه‌ها را بسته است، اما مراجعه به محاکم بین‌المللی می‌تواند کارساز باشد. 

نواده توپچی در پایان خاطرنشان کرد: باید طوفانی از مسائل را به دنیا تزریق کنیم تا جهان تحت تأثیر قرار بگیرد. همه باید کمک کنند تا این ده ماده به خوبی به سرانجام برسد. قالب‌سازی معمولاً نیازمند محاسبات دقیقی است تا مواد مذاب به انتهای قالب برسد. کار ما نیز مشابه قالب‌سازی است و باید با دقت زیادی انجام شود تا به نتیجه مطلوب برسیم.

ضرورت ایجاد دیوان حقوقی منطقه‌ای در آسیا

سیامک عمو زیدی، عضو سابق گروه حقوق بین‌الملل و اروپایی دانشگاه ماستریخت هلند و عضو موسسه پژوهشی تحقیقاتی حقوقی IGIR هلند، در میزگردی که به بررسی ابعاد جنایات جنگی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ رمضان اختصاص داشت، اظهار کرد: ما از قواعد حقوق بین‌الملل به‌درستی استفاده نمی‌کنیم. در پزشکی، اگر حقوق وجود نداشت، پزشکان ممکن بود به راحتی اقداماتی غیرانسانی انجام دهند. همچنین در ورزش، عدم رعایت حقوق می‌تواند منجر به بروز مشکلات جدی شود. در طول انقلاب ما نیز مذاکرات و توافقات بدون رعایت اصول حقوقی انجام شد؛ به‌طوری که هرچند مذاکره می‌شد، اما از قواعد حقوقی استفاده نمی‌گردید.

 وی ادامه داد: آمریکا باید توافق هسته‌ای (برجام) را به سنا می‌برد، اما طرفین برجام تمایلی به پذیرش تعهدات نداشتند. ما باید فرایند مذاکرات را به سمت رویکرد‌های حقوقی هدایت کنیم تا توافقات الزام‌آور شوند. نهاد‌های مختلفی برای پیگیری این موضوع وجود دارد. هرچند استفاده از این نهاد‌ها ممکن است زمان‌بر و دشوار باشد، اما نباید به خاطر زحمت‌های آنها از این مسیر کنار بگذاریم. راهکار‌های حقوقی متعددی وجود دارد که امیدوارم همه به‌دقت پیگیری شوند و مردم نیز گزارش‌های لازم را دریافت کنند.

عمو زیدی خاطرنشان کرد: ما به یک دیوان حقوقی در منطقه آسیا نیاز داریم که جدا از دیوان بین‌المللی کیفری فعالیت کند. چرا باید برای قسمت‌های مختلف دنیا اسناد و نهاد‌های متعدد داشته باشیم، اما درباره آسیا سندی وجود نداشته باشد؟ این موضوع را می‌توانیم در قالب یک نهاد منطقه‌ای پیگیری کنیم. ظرفیت‌های حقوقی زیادی داریم که می‌توانیم از آنها بهره‌برداری کنیم. به عنوان مثال، من شخصاً پیگیری کردم تا مجوز اینترنشنال در انگلیس ابطال شود.