دانشگاهها در خط مقدم نبرد فناوری؛ تحلیل اهداف حمله به مراکز علمی و پیامدهای آن برای آینده منطقه
دکتر محمد خدابخشی در گفتوگو با خبرنگار ما، با ارزیابی حملات صورتگرفته به دانشگاهها و مراکز پژوهشی، این اقدامات را در چارچوب یک تقابل راهبردی در عرصه علم و فناوری تحلیل کرد و گفت: در دنیای امروز، قدرت کشورها بیش از هر زمان دیگری بر پایه دانش، نوآوری و توانمندیهای فناورانه شکل میگیرد و به همین دلیل، زیرساختهای علمی به اهدافی حساس و تعیینکننده در منازعات تبدیل شدهاند.
وی با اشاره به نقش دانشگاهها در شکلگیری اقتدار دفاعی کشور افزود: آنچه در تحولات و جنگهای اخیر مشاهده شد، نشاندهنده سطح بالای توانمندی نیروهای مسلح در حوزههای موشکی، پهپادی و مدیریت اقتصاد جنگ بود؛ توانمندیهایی که ریشه در سالها سرمایهگذاری در حوزه علم و فناوری و تعامل مؤثر با دانشگاهها و مراکز پژوهشی دارد. از این رو، طبیعی است که دشمنان برای تضعیف این اقتدار، مراکز علمی را هدف قرار دهند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: حمله به دانشگاهها را میتوان ترکیبی از دو هدف دانست؛ نخست، تلاش برای انتقامگیری از نهادهایی که نقش کلیدی در تقویت توان ملی داشتهاند و دوم، ایجاد اختلال در روند تولید علم و فناوری. با این حال، تجربه تاریخی نشان میدهد که جریان علمی در ایران، جریانی درونزا، بومی و متکی به سرمایه انسانی است و با فشارهای بیرونی متوقف نمیشود.
خدابخشی با تأکید بر پویایی جامعه علمی کشور خاطرنشان کرد: چنین تهدیداتی نهتنها موجب رکود علمی نمیشود، بلکه در بسیاری از موارد به افزایش انگیزه، احساس مسئولیت و شتاب بیشتر در مسیر پیشرفت منجر خواهد شد. دانشگاهها در ایران بارها نشان دادهاند که در شرایط محدودیت نیز قادر به خلق دستاوردهای مهم هستند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به پیامدهای این اقدامات برای آینده علم و آموزش در منطقه اشاره کرد و گفت: تحولات اخیر بار دیگر اهمیت نقش دانشگاهها را در رقابت جهانی مبتنی بر علم و فناوری برجسته کرد. مراکز علمی کشور توانستهاند در پشتیبانی از حوزههای راهبردی عملکرد موفقی داشته باشند و این تجربه میتواند به سایر بخشهای اقتصادی، صنعتی و مدیریتی نیز تعمیم یابد.
این عضو هیئت علمی با اشاره به مفهوم «کارایی» در نظامهای علمی توضیح داد: اگر عملکرد دانشگاههای ایران را در مقایسه با همتایان بینالمللی بسنجیم، بهویژه در حوزههای راهبردی، شاهد سطح بالایی از کارایی هستیم. این کارایی به معنای دستیابی به نتایج قابل توجه با منابع محدود است؛ موضوعی که نشاندهنده ظرفیت بالای نیروی انسانی و ساختارهای علمی کشور است.
وی افزود: تجربه همکاری موفق میان دانشگاهها و نیروهای مسلح نشان داد که هرجا ارادهای جدی برای بهرهگیری از ظرفیت علمی کشور وجود داشته باشد، نتایج قابل توجهی حاصل میشود. این الگو باید به سایر حوزههای حکمرانی نیز تسری پیدا کند تا دانشگاهها بهعنوان اتاق فکر و بازوی علمی در حل مسائل کلان کشور نقشآفرینی کنند.
خدابخشی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه مدیریتی به دانشگاهها تصریح کرد: مسئولان باید به این باور برسند که حل بسیاری از ابرچالشهای کشور بدون اتکا به ظرفیت علمی ممکن نیست. حمایت از دانشگاهها نباید صرفاً در حد شعار باقی بماند، بلکه باید در قالب سیاستهای عملی، تأمین منابع، و ایجاد بسترهای همکاری مؤثر نمود پیدا کند.
وی در پایان با اشاره به الزامات تقویت زیستبوم علمی کشور گفت: حمایت از اعضای هیئت علمی، بهبود وضعیت معیشتی نخبگان، جلوگیری از مهاجرت سرمایههای انسانی، تقویت نشریات علمی داخلی و اعتماد به توان پژوهشگران، از جمله اقداماتی است که میتواند به شکوفایی علمی کشور شتاب بیشتری ببخشد. بدون تردید، آثار این رویکرد در پیشرفت همهجانبه کشور و ارتقای جایگاه آن در عرصه بینالمللی نمایان خواهد شد.
انتهای پیام/