نقشآفرینی دانشجویان در شرایط جنگ؛ از حفظ پایداری علمی تا تقویت امید و همبستگی اجتماعی
حامد بابازاده دبیرکل انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات در گفتوگو با خبرنگار آنا، درباره نقش اجتماعی دانشجویان در زمان جنگ، اظهار کرد: در ادبیات جامعهشناسی بحران، دانشگاه و قشر دانشجو از مهمترین نهادهای تولید معنا، امید و بازتولید عقلانیت در جامعه محسوب میشوند.
وی افزود: در شرایط جنگ، این نقش نه تنها کمرنگ نمیشود بلکه وظایف اجتماعی دانشجو از سطح فردی به سطح ساختاری ارتقا مییابد. به بیان دیگر، اگر در زمان صلح رسالت اصلی دانشجو «تحصیل و ارتقای دانش» است، در زمان جنگ این رسالت با «کارکرد اجتماعی و مسئولیتپذیری عمومی» گره میخورد.
بابازاده با بیان اینکه در چنین وضعیتی دانشگاه صرفاً محل انتقال دانش نیست، تأکید کرد: بلکه به یکی از کانونهای شکلگیری اراده اجتماعی، تحلیل واقعیتها و حفظ پویایی فکری جامعه تبدیل میشود. در شرایطی که فشارهای بیرونی، نااطمینانیهای روانی و پیچیدگیهای اجتماعی افزایش مییابد، نقش نخبگان دانشگاهی در حفظ ثبات فکری و تقویت اعتماد اجتماعی اهمیت دوچندان پیدا میکند.
وی با اشاره به سخنان رهبر شهید انقلاب، گفت: امروز نیز همه دنیاپرستان و زورگویان عالم از همه جوانب به جوامع مستقل حملهور شدهاند؛ در چنین شرایطی، کسانی که سست ایماناند، دچار یأس و ناامیدی میشوند، اما افراد دارای ایمان مستحکم، هر قدر شرایط سختتر شود، با عزم و اراده قویتر ایستادگی میکنند.
این فعال دانشجویی درباره آگاهی راهبردی، روشنگری اجتماعی و اقدام مسئولانه، گفت: نخستین گام در ایفای نقش اجتماعی دانشجو، برخورداری از آگاهی دقیق نسبت به مسائل مهم کشور، تحولات منطقهای و روندهای اثرگذار در سطح جهانی است. دانشجو به دلیل دسترسی به منابع علمی و قدرت تحلیل، نباید صرفاً مخاطب تحولات باشد؛ بلکه باید به یکی از کانونهای فهم و تبیین واقعیتها در جامعه تبدیل شود. این آگاهی زمانی معنا پیدا میکند که دانشجو بتواند آن را در فضای اجتماعی پیرامون خود نیز منتشر کند. از این رو، یکی از مسئولیتهای مهم دانشجو آن است که با گفتوگوهای روشنگرانه، نشستهای تحلیلی، فعالیتهای فرهنگی و ارتباط مستمر با بدنه جامعه، سایر دانشجویان و اعضای جامعه را نسبت به واقعیتها و تحولات مهم آگاه کند و مانع شکلگیری برداشتهای سطحی یا نادرست شود.
بابازاده، اضافه کرد:، اما آگاهی صرفاً مرحله نخست است. در منطق مسئولیت اجتماعی، آگاهی باید به کنش آگاهانه منتهی شود. به همین دلیل، دانشجو پس از فهم دقیق شرایط، وظیفه دارد در چارچوبهای قانونی و اجتماعی به اقدام مسئولانه نیز بیندیشد و دیگران را نیز به مشارکت آگاهانه در عرصههای اجتماعی دعوت کند. این کنش میتواند در قالب حضور در فعالیتهای جمعی، مشارکت در حرکتهای اجتماعی و تقویت همبستگی عمومی بروز پیدا کند؛ چنانکه در برخی مناسبتهای اجتماعی، حضور آگاهانه مردم در عرصه عمومی ــ مانند راهپیماییها یا تجمعهای مردمی ــ میتواند نمادی از همبستگی اجتماعی و بیان اراده جمعی جامعه باشد.
دبیرکل انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، ادامه داد: در چنین چارچوبی، دانشجو نهتنها تحلیلگر تحولات است، بلکه به «عامل پیوند آگاهی و کنش اجتماعی» تبدیل میشود؛ فردی که با افزایش سطح شناخت جامعه و تشویق دیگران به حضور آگاهانه در عرصههای اجتماعی، به شکلگیری اراده جمعی و تقویت سرمایه اجتماعی کمک میکند.
حفظ پایداری علمی جامعه
وی اظهار کرد: نخستین وظیفه دانشجو، استمرار فعالیت علمی است. تاریخ کشورها نشان میدهد که در سختترین دورههای جنگ، کشورهایی دوام آوردهاند که اجازه ندادهاند علم و دانشگاه متوقف شود. استمرار آموزش و پژوهش در چنین شرایطی صرفاً یک فعالیت فردی یا آموزشی نیست، بلکه بخشی از راهبرد کلان حفظ توانمندیهای ملی به شمار میآید. هر واحد علمی که در دانشگاه تولید میشود، میتواند در بلندمدت به افزایش ظرفیتهای فناورانه، مدیریتی و اجتماعی جامعه کمک کند.
وی بیان کرد: دانشجو با تداوم تحصیل خود، عملاً بخشی از زیرساخت امنیت بلندمدت کشور را حفظ میکند؛ زیرا طبق سخنان رهبر شهید انقلاب: «جنگ امروز، تنها میدان نبرد نیست؛ میدان دانش، فناوری و ظرفیتسازی اجتماعی نیز هست.»
بابازاده درباره مشارکت در بازتولید امید اجتماعی، گفت: جامعه در زمان جنگ دچار اضطراب، بیثباتی روانی و فرسایش امید میشود. در چنین شرایطی، یکی از مهمترین سرمایههای یک جامعه، حفظ روحیه جمعی و تقویت احساس امکان آینده است. قشر دانشجو – که معمولاً آگاهترین و تحلیلگرترین گروه جوان جامعه است، میتواند با رفتار مسئولانه، گفتوگوی عقلانی، و حضور فعال در عرصههای اجتماعی، بخشی از این امید اجتماعی را بازسازی کند.
به گفته این فعال دانشجویی؛ طبق سخنان رهبر شهید انقلاب «اگر میخواهیم در برابر فشارها ایستادگی کنیم و به عزت و شرف شایسته خود برسیم، نیازمند حفظ و تقویت تقوا در رفتارهای شخصی و عمومی هستیم.» در این چارچوب، امید اجتماعی صرفاً یک احساس فردی نیست، بلکه پدیدهای اجتماعی است که از طریق کنشهای جمعی، اخلاق عمومی و اعتماد متقابل میان افراد جامعه تقویت میشود.
بابازاده با اشاره به فعالیتهای داوطلبانه و خدمترسانی اجتماعی، گفت: دانشجویان در بسیاری از کشورها در زمان جنگ در قالبهای غیر نظامی وار وارد عمل میشوند و ظرفیتهای علمی و انسانی خود را در خدمت جامعه قرار میدهند. این حضور میتواند در قالب فعالیتهای امدادی، آموزشی، سلامتمحور یا فرهنگی شکل بگیرد. حضور داوطلبانه دانشجویان در چنین عرصههایی نهتنها به کاهش بخشی از فشارهای اجتماعی کمک میکند، بلکه پیوند میان دانشگاه و جامعه را نیز تقویت میکند.
به گفته وی، طبق سخنان رهبر شهید انقلاب: «در این مبارزه، مشکلات بزرگی وجود دارد که میتوان با ایستادگی و تدبیر از آنها عبور کرد، و در این مسیر دانشجویان بهعنوان عصارهی تواناییهای ملت، جایگاه ویژهای دارند.» نمونههایی از این مشارکتها شامل تیمهای امدادی، سلامت و رواندرمانی، فعالیتهای داوطلبانه برای کمک به مناطق آسیبدیده، سازماندهی کمپینهای جمعآوری کمکهای مردمی و نقشآفرینی در آموزش عمومی و مدیریت بحران هستند که این مشارکتها باعث میشود توان مدیریتی جامعه در مواجهه با بحران تقویت شود.
وی درباره تقویت انسجام اجتماعی و عقلانیت جمعی، گفت: دانشجو به دلیل دسترسی به منابع فکری و قدرت تحلیل، میتواند نقش «میانجی عقلانی» میان جامعه و وضعیت بحرانی ایفا کند. در شرایطی که فضای عمومی ممکن است تحت تأثیر هیجانات یا روایتهای متناقض قرار گیرد، دانشگاه میتواند محل شکلگیری گفتوگوی منطقی و تحلیلهای دقیق باشد. طبق سخنان رهبر شهید انقلاب: اگر چشم باز و بصیرت وجود نداشته باشد، ممکن است دانشجو در تشخیص دوست و دشمن یا در تحلیل مسائل دچار اشتباه و خطای محاسبه شود. وظایف مهم در این حوزه شامل موارد زیر است: پرهیز از دامنزدن به هیجانزدگی بیپایه، ایجاد فضاهای بحث منطقی در انجمنها و تشکلها، کمک به ارتقای سواد رسانهای جامعه و مقابله با شایعات، اخبار جعلی و تحلیلهای احساسی.
بابازاده درباره ایفای نقش در بازسازی پس از جنگ؛ اظهار کرد: نگاه بلندمدت، دانشگاه موتور اصلی بازسازی کشور پس از پایان بحرانهاست. تجربه تاریخی بسیاری از کشورها نشان داده است که بازسازی پایدار بدون سرمایه انسانی متخصص امکانپذیر نیست. دانشجویان رشتههای مختلف در آینده نزدیک بخشی از نیروهای مهم و کلیدی برنامههای بازسازی، توسعه اقتصادی و بازآفرینی اجتماعی خواهند بود. حتی اگر دانشجو مستقیماً در عرصههای عملیاتی حضور نداشته باشد.
دبیرکل انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تأکید کرد: مسئولیت اخلاقی و اجتماعی دانشجویان مفهوم دیگری است که دانشجو باید در رفتار اجتماعی خود الگوی مسئولیتپذیری، حقیقتجویی و کمک به جامعه باشد و از ظرفیت علمی خود برای کاهش آلام اجتماعی استفاده کند.
انتهای پیام/