مرز اضطراب طبیعی و اختلال روانی در شرایط جنگی کجاست؟/ «صدای مشاور»؛ خط حمایت روانی دانشگاهیان

مریم صیادشیرازی مدیر مرکز مشاوره، سلامت و سبک زندگی دانشگاه الزهرا (س) در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، اظهار کرد: در ابتدا تسلیت عرض می‌کنم خدمت دانشجو‌ها و دانشگاهیان بابت از دست دادن رهبر واحد عزیزمان امام خامنه‌ای و همه عزیزانی که طی سه هفته اخیر از دست داده‌ایم.

وی افزود: ان‌شاءالله خون آنان عامل حفظ نظام و زمینه‌ساز ظهور حضرت ولی‌عصر (عج) باشد و بتوانیم انتقام خون همه شهدا را از جبهه کفر و ظلم بگیریم.

مدیر مرکز مشاوره، سلامت و سبک زندگی دانشگاه الزهرا (س) در پاسخ به مرز بین اضطراب طبیعی و اختلال نیازمند مداخله در بحران جنگ، گفت: شرایط فعلی، شرایطی کاملاً جنگی است. همه‌چیز غیرقابل پیش‌بینی شده و روتین زندگی روزمره تغییر کرده است؛ از کار کردن و خوابیدن تا خوراک و ارتباطات اجتماعی. در چنین فضایی، سطحی از اضطراب و استرس کاملاً طبیعی است؛ چراکه بدن در وضعیت حفظ بقاست. شنیدن صدا‌های مهیب، نگرانی درباره عزیزان یا آینده، همگی واکنش‌های طبیعی محسوب می‌شوند.

مدیر مرکز مشاوره، سلامت و سبک زندگی دانشگاه الزهرا (س)، اضافه کرد:، اما زمانی‌که این اضطراب به گونه‌ای است که فرد دچار اختلال عملکرد می‌شود؛ مثل بی‌خوابی شدید، بی‌اشتهایی، یا از دست دادن تمرکز—در این صورت نیاز به مداخله حرفه‌ای روان‌شناسی یا روان‌پزشکی وجود دارد، خصوصاً در افرادی که پیش‌زمینه اختلالات اضطرابی دارند.

صیادشیرازی تاکید کرد: در چنین مواقعی، مشاوره، دارودرمانی کوتاه‌مدت یا استفاده از آرام‌بخش‌ها می‌تواند به کنترل اولیه هیجانات کمک کند تا فرد بتواند احساساتش را دوباره در دست بگیرد.

«صدای مشاور»؛ خط نجات دانشگاهیان در بحران

وی با بیان اینکه از ابتدای بحران اخیر، وزارت علوم طرحی تحت عنوان «صدای مشاور» اجرا کرده است؛ تاکید کرد: بر اساس این طرح، تمام دانشگاه‌ها موظف شده‌اند شماره تماس مشخصی را برای ارتباط دانشجویان با مراکز مشاوره اعلام کنند.

مدیر مرکز مشاوره، سلامت و سبک زندگی دانشگاه الزهرا (س)، ادامه داد: این طرح اکنون به‌صورت یکپارچه در سراسر کشور با شماره ۴۰۴۰ فعال شده است. دانشجویان در تهران می‌توانند با شماره ۰۲۱۹۶۶۶۴۰۴۰ تماس بگیرند و در شهرستان‌ها نیز با پیش‌شماره محل خود از همین طریق ارتباط برقرار کنند.

صیاد شیرازی، گفت: این خطوط در لحظه، آماده پاسخ‌گویی به دانشجویانی هستند که در شرایط جنگی دچار اضطراب، ترس یا احساس نیاز به حمایت روانی می‌شوند.

چگونه تاب‌آوری خود را افزایش دهیم؟

عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا (س)، اضافه کرد: مهم‌ترین عامل برای تنظیم اضطراب، بازگشت تدریجی به ریتم زندگی روزمره است. هرچه بتوانیم برنامه‌های عادی‌مان—خواب، خوردن، دعا، کار و ارتباط—را به حالت طبیعی نزدیک‌تر کنیم، سطح اضطراب پایین‌تر می‌آید.

وی، بیان کرد: در این میان، اعتقادات مذهبی نقش حیاتی دارند. دعا، قرآن خواندن و انجام اعمال عبادی حس معنا، کنترل و آرامش را زنده می‌کند. همچنین فعالیت‌های ساده‌ای مانند پیاده‌روی، حضور در جمع‌های سالم و داشتن تعامل اجتماعی، در افزایش تاب‌آوری مؤثرند.

مدیر مرکز مشاوره، سلامت و سبک زندگی دانشگاه الزهرا (س)، ادامه داد: هم‌نشینی در فضای جمعی، مانند مراسم مذهبی یا تشییع‌های جمعی، باعث می‌شود اضطراب فردی به همدلی جمعی بدل شود. افراد احساس می‌کنند تنها نیستند، نگرانی‌ها تقسیم می‌شود و نوعی انسجام روانی و اجتماعی شکل می‌گیرد.

کنترل دریافت اخبار و مراقبت از ذهن

صیاد شیرازی گفت: یکی از بزرگ‌ترین عوامل اضطراب، بمباران خبری است. توصیه می‌کنم افراد برای دریافت اخبار، برنامه زمانی مشخصی داشته باشند—مثلاً سه نوبت در روز (صبح، ظهر و غروب). این کار باعث می‌شود ذهن درگیر خبر‌های لحظه‌ای نشود و فرصت بازسازی روانی داشته باشد.

مدیر مرکز مشاوره، سلامت و سبک زندگی دانشگاه الزهرا (س)، اظهار کرد: در کنار این موضوع، تغذیه مناسب، خواب کافی و پذیرش اینکه شرایط غیرعادی است نیز اهمیت دارد. نباید از خودمان انتظار عملکرد کامل و بدون نقص مانند دوران عادی داشته باشیم.

رشد پس از سانحه؛ عبور به مرحله‌ای نو

صیاد شیرازی، ادامه داد: من معتقدم انسان‌ها در موقعیت‌های بحرانی، اگر درست نگاه کنند، می‌توانند به رشد پس از سانحه برسند. ما تجربه‌ای مشابه را در دوران کرونا داشتیم؛ اضطراب، از دست دادن‌ها و تغییرات ناگهانی، اما در نهایت بسیاری از ما با توانمندی‌های جدید از آن دوران بیرون آمدیم.

وی، گفت: الان هم شرایط جنگی می‌تواند فرصتی برای افزایش ظرفیت، تصمیم‌گیری درست در بحران و در نهایت رسیدن به آرامش پس از عبور از مرز اضطراب باشد.

صیاد شیرازی، تاکید کرد: اگر نگاه‌مان را عوض کنیم، خانواده‌ها هم می‌توانند این تحول را تجربه کرده و آن را به اطرافیانشان منتقل کنند که این به معنای کمک به سلامت روان جمعی است.

عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا (س)، افزود: آدم‌ها در چنین ورطه‌هایی به بلوغ می‌رسند؛ ما «رشد پس از آسیب» را تجربه می‌کنیم. افراد معمولی اگر بتوانند نظم زندگی‌شان را حفظ کنند، نه تنها آسیب نمی‌بینند؛ بلکه قوی‌تر، آرام‌تر و آگاه‌تر از گذشته بیرون می‌آیند.