واقعیت هرمز و متحدانی که پشت ترامپ را خالی کردند؛ دلیل امتناع اروپا از ورود به تله جنگ

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آنا، مسئله بازگشایی تنگه هرمز به آزمونی برای سنجش میزان استحکام روابط فراآتلانتیکی تبدیل شده است. درحالیکه دونالد ترامپ سکان‌دار کاخ سفید خواستار تشکیل ائتلافی بین‌المللی برای واداشتن ایران به باز کردن این آبراه استراتژیک تجاری است، کشور‌های اروپایی عضو ناتو واکنش سردی به درخواست کمک او داده و می‌گویند این مسئله باید از مسیر دیپلماتیک حل و فصل شود.

حتی وزیر دفاع آلمان به صراحت ماموریت دریایی «اسپیدوس» برای حراست از کشتیرانی آزاد در دریای سرخ را فاقد کارایی توصیف کرده و استدلال می‌کند که تعمیم آن به خلیج فارس، فقط به بدتر شدن اوضاع منجر می‌شود.

پاریس، برلین، رم و لندن می‌گویند نمی‌خواهند به جنگ دیگری در خاورمیانه بپیوندند و اگر نیروی دریایی قدرتمند ایالات متحده از پس بازگشایی هرمز برنمی‌آید، از کشتی‌های مین‌روب اروپایی هم کار زیادی ساخته نیست.

اما در چارچوب روابط بین‌الملل پاسخ منفی متحدان اروپایی ناتو به درخواست ترامپ، مفهوم به مراتب گسترده‌تری دارد که تا حد زیادی به توانایی حفظ هژمون آمریکا در نظم نوین جهانی باز می‌گردد.

در همین ارتباط، خبرنگار آنا گفت وگویی با «کیومرث یزدان‌پناه» استاد جغرافیای سیاسی و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، داشته است.

۳ عامل تأثیرگذار بر محاسبات اروپا

یزدان پناه با اشاره به رویکرد اتحادیه اروپا بر اساس واقعیت‌های جغرافیای اقتصادی و سیاسی اظهار کرد: دلیل اصلی عدم تمایل کشور‌های اروپایی عضو ناتو به مشارکت در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به سابقه تاریخی این نوع مشارکت‌های نظامی بر می‌گردد که همواره آمریکا از موضع بالادستی به متحدان خود نگاه کرده و دیگر استفاده از کاراکتر دستوری و ریاستی از سوی واشنگتن، کشور‌های اروپایی عضو ناتو را متقاعد نمی‌کند که در تله آمریکا بیفتند. 

وی با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران به عنوان عامل دوم برای امتناع هم‌پیمانان اروپایی آمریکا گفت: حضور در این میدان می‌تواند مملو از ریسک ژئوپلیتیک باشد. یکی از این مخاطرات، نیاز مستمر کشور‌های اروپایی به نفت و گاز منطقه و نقش مسلط ایران در محیط خلیج‌فارس است که تنگه راهبردی هرمز را در سلطه ایران نگه می‌دارد و به نوبه خود، هرگونه مداخله نظامی از سوی کشور‌های اروپایی را با دشواری‌های بلند مدت مواجه می‌کند؛ چراکه بعد از اتمام جنگ هیچ تضمینی وجود ندارد که آمریکا به عنوان یک متحد وفادار و حامی برای اروپایی‌ها باقی بماند.

وی افزود: البته شاید این رفتار اروپایی‌ها فعلا یک تاکتیک فریب و فرار رو به جلو باشد و ظاهری مخالف بگیرند، اما در خفا به صحنه نبرد و میدان جنگ بپیوندند.

لندن؛ مترصد امتیازگیری 

یزدان‌پناه درباره احتمال تغییر نظر انگلستان و واکنش تهران به هرگونه همکاری لجستیکی اروپا اظهارکرد: کشور انگلستان خواستگاه استعمار و نماد اشغالگری و مداخلات بی حد و حصر در ژئوپلیتیک جهانی است و کارنامه بسیار سیاهی در کل جهان دارد. از سوی دیگر انگلستان بازوی آتلانتیکی آمریکا در اروپا به حساب می‌آید. 

وی ادامه داد: از زمان روی کار ِآمدن ترامپ در آمریکا روابط دیرینه واشنگتن-لندن دچار سردی بی سابقه شده و این شکاف فرصت‌های همکاری دو سویه بویژه در مسائل جهانی را مخدوش کرده است.

یزدان‌پناه این واقعیت را هم تصریح کرد: با همه فراز و نشیب‌های فعلی در روابط لندن و واشنگتن، تمایلات انگلیس برای پیوستن به جنگ اندک نیست و لندن مترصد فرصتی مناسب است تا با در نظر داشتن ملاحظات داخلی، قاره‌ای و خاورمیانه‌ای به مشارکت در جنگ بپیوندد که هر دو حالت ممکن برای انگستان فعلی سرشار از مخاطرات ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی خواهد بود.

استاد جغرافیای سیاسی در تکمیل این بحث گفت: ماهیت این جنگ بگونه‌ای است که فرصت زیادی برای قدرت‌های اروپایی و متحدان آسیایی آمریکا ایجاد نمی‌کند. هر چند کشور‌های آسیایی به غیر از استرالیا تحت هیچ شرایطی آمریکا را همراهی نخواهند کرد. ولی یک مساله خیلی واضح است که اگر آمریکا در این جنگ موفق بشود و بتواند ایران را در تنگه هرمز مدیریت بکند، در آن صورت خشم خود را به اشکال مختلف بر سر اروپا خواهد ریخت.

منطقه؛ بازیگر منفعل

یزدان‌پناه در پاسخ به تأثیر موضع کشور‌های منطقه بر روند تحولات جاری و حتی احتمال ائتلاف‌سازی آنها علیه ایران بیان کرد: کشور‌های منطقه در هر موضعی باشند اعم از جنگ یا صلح، تعدیل یا گسترش حوزه جنگ، هیچ تاثیری در روند این جنگ ندارند. این موضوع دلایل مختلفی دارد که مهمترین دلیل آن پیروی جمعی کشور‌های عرب منطقه از نظم تابع و امنیت وابسته است. 

وی توضیح داد: این کشور‌ها هر چقدر هم توسعه و تحول پیدا کرده باشند، اما از نظر اثرگذاری در مسائل راهبردی منطقه منفعل هستند؛ لذا مواضع وزارت خارجه ایران و لحن ناراحت آن نسبت به کشور‌های منطقه صرفا در حد یک تذکر بوده و شرایط را تغییر نمی‌دهد.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با گفتن اینکه دوره سخت کنونی بزرگترین میدان آزمون برای دستگاه دیپلماسی جهت جستجوی راه حل اساسی پایان جنگ هست؛ تاکید کرد: وزارت امور خارجه در این دوره سرنوشت ساز باید در کنار مواضع اعلامی، به دنبال جستجوی راه حل دیپلماتیک برای اتمام جنگ و درگیری باشد.