ضرورت تقویت سواد رسانهای برای مواجهه انتقادی با تحریف واقعیت در جنگ
به گزارش خبرگزاری آنا، دکتر منصور کوهیرستمی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز و رئیس انجمن علمی ارتقای کتابخانههای عمومی ایران بیانکرد: در عصر حاضر، رسانهها نقشی بیبدیل در شکلدهی به افکار عمومی و درک افراد از جهان پیرامون ایفا میکنند و فراتر از صرفِ انتقال اطلاعات، رسانهها با انتخاب، برجستهسازی و تفسیر رویدادها، در فرآیند «معناسازی» واقعیت نقش فعالی دارند.
وی با اشاره به دو مفهوم کلیدی اطلاعات غلط (Misinformation) و اطلاعات نادرست (Disinformation)، درک تفاوت میان این دو مفهوم برای ارزیابی انتقادی اطلاعات را ضروری دانست و افزود: «اطلاعات غلط»، ناشی از اشتباه است، مانند انتشار یک خبر نادرست به دلیل عدم دقت یا بیدقتی و در مقابل، «اطلاعات نادرست» ناشی از فریب است، مانند انتشار اطلاعات دروغین با هدف گمراه کردن یا دستکاری افکار عمومی.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، تصریحکرد: اطلاعات غلط، میتوانند باعث شوند که ما معنای اشتباهی به واقعیت بدهیم، در حالی که اطلاعات نادرست، با دستکاری اطلاعات و ارائۀ روایتهای تحریفشده، میتوانند به طور عمدی معنای واقعیت را تغییر دهند.
کوهیرستمی با اشاره به تحریف واقعیت در پوشش خبری یکی از رسانههای خارجی فارسیزبان، بیانکرد: چارچوببندی، به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای قدرت در رسانهها، فرآیندی است که در آن، رسانهها با انتخاب و برجسته کردن جنبههای خاصی از یک رویداد، و در عین حال نادیده گرفتن یا کماهمیت جلوه دادن جنبههای دیگر، نحوۀ درک مخاطب از آن رویداد را شکل میدهد.
وی تصریحکرد: رویکرد این رسانه در پوشش درگیریهای منطقهای، بهویژه در خصوص تحولات جنگ را میتوان به عنوان نمونهای از چارچوببندی رسانهای در راستای منافع سیاسی خاص دانست که با ارائۀ یک روایت یکسویه و تحریف واقعیت، نه تنها بیطرفی و استقلال رسانهای را زیر سؤال میبرد، بلکه به تشدید تنشها، دامن زدن به درگیریها و مشروعیتبخشی به اقدامات ظالمانه نیز کمک میکند.
رئیس انجمن علمی ارتقای کتابخانههای عمومی ایران، ادامهداد: مقابله با این رویکرد، نیازمند یک رویکرد فعال و انتقادی است که بر تقویت سواد رسانهای، تفکر انتقادی و دسترسی به منابع متنوع اطلاعات استوار باشد. این تلاش، نه تنها یک ضرورت اخلاقی برای روزنامهنگاران و فعالان مدنی است، بلکه برای حفظ ثبات و امنیت کشور نیز حیاتی به شمار میرود.
کوهیرستمی، گفت: تنها با آگاهی از تاکتیکهای دستکاری رسانهای و ارزیابی انتقادی اطلاعات، میتوان در برابر تحریف واقعیت مقاومت کرد و به درک دقیقتری از پیچیدگیهای جنگ دست یافت و برای مقابله با تاکتیکهای معناسازی شبکههای خارجی، میتوان راهکارهای عملی را در نظر گرفت.
وی «تنوعبخشی به منابع اطلاعاتی» را ازجمله این راهکارها دانست و افزود: افراد به جای تکیه بر یک منبع خبری میتوانند از منابع مختلف و متنوع استفاده کنند. این منابع میتوانند شامل خبرگزاریهای داخلی و مستقل، رسانههای بینالمللی معتبر و تحلیلهای کارشناسان مختلف باشد.
رئیس کتابخانه، مرکز اطلاعرسانی و اسناد دانشگاه شهید چمران اهواز، تحلیل انتقادی محتوا را راهکاری دیگر دانست و بیان کرد: هنگام استفاده از اخبار، میتوان به طور فعال به تحلیل محتوا پرداخت و این سؤالات را از خود بپرسید که چه کسی این خبر را منتشر کرده است؟ هدف از انتشار این خبر چیست؟ چه جنبههایی از واقعیت برجسته شدهاند و چه جنبههایی نادیده گرفته شدهاند؟ آیا این خبر حاوی سوگیریهای خاصی است؟ آیا میتوان این خبر را از منابع دیگر تأیید کرد؟
کوهی رستمی به افراد توصیه کرد با تکنیکهای دستکاری معنایی (مانند چارچوببندی، القای ترس، استفاده از عبارات ارزشی و تکرار) آشنا شده و سعی کنند آنها را در اخبار شناسایی کنند.
وی افزود: همچنین پیشینه و انگیزههای رسانهها را بررسی کنید؛ اینکه چه کسانی مالک این رسانه هستند؟ چه منافعی دارند؟ چه دیدگاههای سیاسی و ایدئولوژیکی را نمایندگی میکنند؟ از سوی دیگر، در بحثها و گفتگوهای عمومی شرکت کنید و نظرات خود را به اشتراک بگذارید. با طرح سؤالات انتقادی و ارائۀ دیدگاههای متفاوت، به مقابله با روایتهای یکسویه کمک کنید.
رئیس انجمن علمی ارتقای کتابخانههای عمومی ایران در پایان خاطرنشان کرد: حمایت از رسانههای داخلی، مستقل و بیطرف از اهمیت بسیاری برخوردار است تا آنها بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند؛ همچنین سواد رسانهای را به دیگران آموزش دهید و به آنها کمک کنید تا در برابر تحریف واقعیت مقاومت کنند.
انتهای پیام/