مدل انتخاب رهبری جمع بین سنت و شریعت است/اثبات قابلیتهای سیاسی و مدیریتی مهمترین ویژگی یک رهبر
به گزارش سرویس سیاسی خبرگزاری آنا-علی رحمانی،کاوش در ساختار تاریخی-اجتماعی انتخاب رهبر سیاسی جامعه در ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی از جماه مسائلی است که همواره ذهن قشر فرهیخته جامعه را به خود مشغول داشته است. به نحوی که میتوان تلاش برای واکاوی این مسئله را یکی از مهمترین دغدغههای روشنفکری دینی در ایران معاصر دانست. به همین مناسبت در گفتوگو با «یعقوب توکلی» استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به بحث و بررسی در خصوص این پرسش پرتکرار در تاریخ روشنفکری ایران پرداختیم.
یعقوب توکلی در ابتدا ضمن اشاره به واقعه تاریخی جانشینی امام راحل در سال ۱۳۶۸ اظهار کرد: در جریان جانشینی مرحوم امام در سال ۱۳۶۸ یک شرایط خاصی به وجود آمده بود اولین مسئله این بود که قائم مقام رهبری برکنار شده بود و یک توقع و توجه متفاوتی در جامعه شکل گرفته بود به نحوی که جامعه با این سؤال اساسی مواجه بود که، اگر آقای منتظری نه پس چه کسی؟ ضمن این که در قانون اساسی ولایت مرجع تقلید به عنوان پیشنهاد مطرح بود. در حالی که مراجع تقلید آن زمان اغلب در دوران کهولت سن به سر میبردند به علاوه براساس تجربه و عقل، مشهود بود که امکان اداره کشور برای آقایان وجود نداشت، زیرا با توجه به شرایط سنی این بزگواران سپردن بار مسئولیت کشوری که شرایط گذار از دوران جنگ را تجربه میکند به دوش این بزگواران اصلاً منطقی نبود و با عقل سیاسی جور در نمیآمد.
یک تجربه تاریخی همراه با مقوله شیخوخیت
این کارشناس ارشد حوزه تاریخ معاصر در ادامه افزود: نکته دیگر در مورد مسئله انتخاب رهبری این است که در جامعه ایرانی تجربه تاریخی انتخاب رهبری همواره همراه با توجه به نوعی شیخوخیت بوده است به همین دلیل اغلب کسانی که در جامعه به عنوان مرجع پذیرفته میشدند در سنین بالا مورد رجوع فقهی و شرعی مردم قرار میگرفتند. ضمن این که گزینههای مختلفی هم از بین مراجع و علمای حاضر در قم مطرح شد. اما گزینه حضرت آیتالله خامنهای که در آن زمان رئیس جمهور کشور بودند و اشاراتی هم از ناحیه حضرت امام (ره) در مورد ایشان وجود داشت مورد پذیرش قرار گرفت؛ بنابراین باید گفت: جمعبندی خبرگان در آن زمان یک جمعبندی عقلایی و درست و منطقی بود چرا که نظر امام در خصوص ویژگی اجتهادی رهبر جامعه مجتهد مطلق بودن و نه مرجعیت بود. زیرا امام (ره) میدانست که پیدا کردن یک فرد مدیر، شجاع و فرمانده از بین مراجع یک انتخاب سخت و محدود است، اما از بین مجتهدان گزینههای بیشتری برای انتخاب وجود خواهند داشت. به همین دلیل شرط امام راحل برای انتخاب جانشین خودشان هم برگزیدن فردی از بین مجتهدین بود.
جامع الاطراف بودن رهبر فقید انقلاب
این استاد دانشگاه ضمن اشاره به ویژگیهای مدیریتی و اعلمی رهبر شهید انقلاب ادامه داد: با توجه به موارد فوق مجلس خبرگان به مجتهد جوانتری که دارای سابقه علمی، سابقه فرماندهی و دارای تجربه تحت نظر دشمن بودن باشد و همچنین دارای سابقه مبارزات سیاسی و نظامی باشد نیاز داشت به همین سبب در این زمان بهترین گزینه حضرت آیتالله شهید خامنهای بود. نکته مهمی که در این خصوص باید به آن توجه داشت این است که رهبری ویژگیهای خاصی را میطلبد و شما وقتی در جایگاه رهبری قرار گرفتید باید قدرت فرماندهی خود را به اثبات برسانید و وقتی که به نیروهای خودتان فرمان دادید که مسیری را طی کنند وقتی در مسیر مورد نظر دچار اشتباه شوند یا به بنبست برسند دوباره راحت نمیتوانید این نیروها را فرماندهی کنید؛ بنابراین شما باید توان نگاه از نقطهای را داشته باشید که جامعه از آن مسیر به یک گذرگاه برسد این مسئله در قوانین مختلف دنیا شکلهای مختلفی دارد؛ بنابراین شما اگر نتوانید چنین قابلیتی را از خود نشان دهید دچار چالش خواهید شد.
بعد از رحلت امام (ره) جامعه با یک رهبر جوان مواجه شد
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با تشریح چالشهای رهبری پس از رحلت امام خمینی (ره) گفت: پس از رحلت امام جامعه با وجود این که انتظار انتخاب فرد معمری به عنوان جانشین رهبری را داشت با یک رهبر جوان مواجه شد که اگر اشتباه نکنم حدود ۵۳ سال سن داشت؛ بنابراین تصورات گذشته در این مورد تحقق پیدا نکرد. به همین دلیل شاهد این هستیم که مدل انتخاب رهبری در ایران کنونی شامل جمع بین سنت و شریعت است. یعنی بخشی از این فرایند مربوط به سنت متشرعه است و بخشی از قواعد آن مربوط به سنت سیاسی-تاریخی ما غیر از ساختار وراثت است، زیرا وراثت در این خصوص مؤثر نیست ما در دوره صفویه هم مواردی را داشتیم که هیأت اختصاص متشکل از سران قزلباش پادشاه را انتخاب میکرد در بین علمای اهلتسنن هم نظریه اهل حل و عقد مطرح بوده در بین علمای شیعه هم شاهد سنت پذیرش امام توسط مجتهدان مختلف بودهایم.
اثبات قابلیت رهبری شهید در عرصههای مختلف
این نویسنده و پژوهشگر ارشد حوزه تاریخ معاصر در ادامه گفت: در این بین آنچه اهمیت دارد اثبات قابلیتهای رهبری در عرصههای مختلف است. مرحوم مقام معظم رهبری در مسائل نظامی تجربیات میدانی بسیار خوبی داشتند چه زمانی که به عنوان نماینده امام در ارتش حضور داشتند و چه زمانی که نماینده امام در وزارت دفاع بودند یا در ایام حضور جنگ همچنین در حوزه سیاستخارجی هم به دلیل دارا بودن مقام ریاست جمهوری به عنوان بالاترین مقام سیاستخارجی در کشور بالاترین کنش و تعامل زیادی را در این زمینه داشته و از این جهت تجربه ذیقیمتی در اختیار داشتند.
در حوزه محیط سیاسی-اجتماعی جامعه ایران به عنوان شخصیتی که کاملاً از کف جامعه اسلامی و انقلابی ما بالا آمده بود با تمام ساختار روحانیت، بازار و دانشگاهیان رفت و آمد و تعامل داشت و به دلیل مهارت گسترده ادبی در فضای بسیار شیرینی در حاشیه فعالیتهای خود در این زمینه داشتند و شخصیت ایشان به گونهای بود که بسیاری از اصحاب علوم وقتی در محضر ایشان قرار میگرفتند از ذوق ادبی و بلاغت شعری ایشان استفاده میکردند به اضافه این که ایشان فرد بسیار کثیرالمطالعهای بود و حس یادگیری به صورت بسیار نیرومندی در درون ایشان وجود داشت. به نحوی که تا آخرین لحظات وقتی با کسی روبهرو میشدند به دنبال آموختن از وی بودند و کتاب و گزارش را به قصد یادگیری میخواندند؛ که این قابلیت وسعت دید بسیار گستردهای به ایشان میداد.
شرایط فعلی از سال ۱۳۶۸ خطیرتر است
توکلی در پایان گفت: به نظر من شرایط فعلی بسیار خطیرتر از سال ۱۳۶۸ است، زیرا ما در حال حاضر مصداق دقیق شرایط اضطرار منقول در دعای افتتاح هستیم. شما شاهد دشمنی جهان غرب و سگ زنجیر پاره کرده آن رژیم صهیونیستی با فرماندهی دیوانه دولت آمریکا هستید که البته از راهبرد مرد دیوانه پیروی میکند. به علاوه بخشی از جامعه متأسفانه تصور میکند که با تکرار تجربه عراق و سوریه در ایران میتواند از این نمد کلاهی برای خودش بسازد به همین دلیل به طور جدی با بیگانگان هماهنگ شده است. هر چند شهادت ایشان امر متوقعی بود، اما شاید بسیاری از آقایان انتظار چنین شرایطی را نداشتند، زیرا مقام معظم رهبری در سلامت کامل به سر میبردند. به همین دلیل میتوان گفت آن تجربهای که به واسطه بیماری امام در سال ۱۳۶۸ رخ داده بود و به واسطه بیماری ایشان جامعه آماده ارتحال امام بود در این زمان رخ نداد. اما نباید فراموش کرد که جامعه ما بالغ است و مردم ما در میانه میدان هستند. تجمعات شکل گرفته در نقاط مختلف کشور نیز نشاندهنده یک صدایی جامعه است؛ بنابراین همه با هم متحد هستند تا کسی نظام مقدس جمهوری اسلامی به عنوان یک میراث مشترک تاریخی را هدف هجمه قرار ندهد و به آن طمع نکند.
انتهای پیام/