مدیریت جنگ به عاملی بیش از توان نظامی بستگی دارد/ رمز پیروزی «واقعگرایی» و «حفظ انسجام ملی» است
«عابد اکبری» کارشناس حوزه سیاست خارجی و مسائل بینالملل در گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، در پاسخ به این پرسش که در یک بستر واقعبینانه، چشمانداز نبرد میان ایران و نیروهای متخاصم را چگونه ارزیابی میکنید، اظهار کرد: در تحلیل بسیاری از جنگها، بهویژه درگیریهایی که میان بازیگران قدرتمند یا در محیطهای پیچیده منطقهای رخ میدهد، معمولاً یک نکته مشترک مورد توجه تحلیلگران قرار میگیرد و آن این است که «سرنوشت چنین جنگهایی لزوماً فقط در میدان نبرد تعیین نمیشود.»
بازدارندگی و مقاومت به مثابه راهبرد نظامی
اکبری در توضیح این مطلب افزود: در موارد زیادی، آنچه در نهایت موازنه را مشخص میکند، ترکیبی از عوامل نظامی، سیاسی، اقتصادی و مهمتر از همه میزان تابآوری جوامع و توان مدیریت بحران است. به همین دلیل در ادبیات راهبردی، مفاهیمی مانند «بازدارندگی» و «مقاومت» جایگاه مهمی پیدا کردهاند.
تحلیلگر مسائل بینالملل در توضیح مفهوم «ایجاد بازدارندگی» به عنوان راهبرد ایران، بیان کرد: این به معنای ایجاد وضعیتی است که در آن طرف مقابل بداند هزینه اقدام تهاجمی میتواند بسیار سنگین باشد. در چنین شرایطی، هدف اصلی مهار درگیری و تغییر محاسبات طرف مقابل است.
راهبرد منطقه؛ پرهیز از ورود به درگیری مستقیم
وی در ادامه به مواضع بازیگران بینالمللی در قبال جنگ اخیر اشاره کرد و گفت: بسیاری از کشورها تلاش میکنند با ترکیبی از توان نظامی، ظرفیتهای دفاعی، ابزارهای سیاسی و قدرت منطقهای نوعی موازنه بازدارنده ایجاد کنند تا احتمال تشدید بحران کاهش یابد.
کارشناس حوزه سیاست خارجی به طور خاص روی رفتار کشورهای منطقه در شرایط فعلی تمرکز و تأکید کرد: در هر بحران منطقهای، رفتار کشورهای همسایه اهمیت زیادی پیدا میکند. تجربه نشان داده است که همسایگان معمولاً تلاش میکنند از یک سو امنیت و ثبات داخلی خود را حفظ و از سوی دیگر از تبدیل شدن قلمروشان به بخشی از درگیری جلوگیری کنند. به همین دلیل، در بسیاری از بحرانهای مشابه هم شاهد نوعی تلاش برای حفظ فاصله از تنش مستقیم و در عین حال تشویق طرفها به کنترل بحران هستیم.
وی توضیح داد: این رفتار در مناطق حساس ژئوپلیتیکی اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا هرگونه گسترش درگیری میتواند پیامدهای اقتصادی و امنیتی گستردهای برای کل منطقه داشته باشد.
فرسایش؛ تاکتیک بالا بردن ضریب دیپلماسی
اکبری تداوم یا فرسایشی شدن جنگها را یکی دیگر از عوامل مهم در چنین شرایطی دانست و گفت: تجربه تاریخی نشان میدهد درگیریهایی که چشمانداز پیروزی سریع در آنها وجود ندارد، معمولاً وارد مرحلهای از فرسایش میشوند؛ مرحلهای که در آن هزینههای اقتصادی، فشارهای اجتماعی و نگرانیهای منطقهای بهتدریج اهمیت بیشتری از دستاوردهای نظامی پیدا میکند. در چنین وضعیتی اغلب در سطح بینالمللی تلاشهای دیپلماتیک برای مدیریت بحران و کاهش تنش افزایش مییابد.
هرمز؛ گلوگاه اقتصاد جهانی
وی با اشاره به اهمیت تنگه هرمز در تعیین معادلات جنگ اخیر اظهار داشت: مسیرهای حیاتی تجارت جهانی و انرژی در زمان بحرانها مورد توجه ویژه قرار میگیرند. آبراههای مهم بینالمللی نقش اساسی در اقتصاد جهانی دارند و هرگونه تنش در اطراف آنها میتواند نگرانیهای گستردهای در سطح منطقهای و جهانی ایجاد کند. به همین دلیل معمولاً بازیگران مختلف تلاش میکنند از بروز اختلال جدی در این مسیرها جلوگیری کنند، زیرا پیامدهای آن میتواند بسیار فراتر از یک درگیری محدود باشد.
نقش جامعه در تقویت میدان
تحلیلگر مسائل بین الملل در پاسخ به اینکه در نهایت چه عواملی بر عملکرد میدانی نیروهای مسلح تأثیرگذار است، گفت: آنچه در بسیاری از تجربههای تاریخی دیده شده این است که مدیریت موفق یک بحران طولانی تنها به توان نظامی وابسته نیست. انسجام داخلی، اعتماد اجتماعی، کارآمدی مدیریتی، قدرت اقتصادی و توان دیپلماسی همگی در تعیین مسیر آینده نقش دارند. هرچه یک جامعه در این حوزهها توانمندتر باشد، ظرفیت بیشتری برای عبور از دورههای پرتنش و حفظ ثبات خود خواهد داشت.
اکبری نگاه واقعبینانه به تحولات منطقهای را ترکیبی از دو عنصر درک دقیق محدودیتها و هزینهها از یک سو، و حفظ امید و تلاش برای مدیریت هوشمندانه بحرانها از سوی دیگر توصیف کرد و گفت: تجربه نشان داده است که در بسیاری از موارد، کشورهایی موفقتر بودهاند که توانستهاند میان واقعبینی راهبردی و حفظ روحیه و انسجام ملی تعادل برقرار کنند.
انتهای پیام/