در نشست جهانی «تأثیر هوش مصنوعی ۲۰۲۶» چه گذشت؟

نشست جهانی «تأثیر هوش مصنوعی ۲۰۲۶» از ۲۷ بهمن تا یکم اسفند ۱۴۰۴ در مرکز همایش‌های Bharat Mandapam دهلی‌نو برگزار می‌شود. شعار این دوره از مسابقات «از چشم‌انداز به عمل؛ هند پیشرو در جنبش تأثیر هوش مصنوعی» انتخاب شده است. در این اجلاس سیاست‌گذاران تلاش می‌کنند چارچوب‌هایی بسازند که علاوه بر حمایت از نوآوری‌ها، خطرات ناشی از تصمیم‌گیری الگوریتم‌ها را مهار کنند. گردهمایی یادشده فرصتی فراهم آورده تا کشورهای خریدار فناوری نیازهای خود را برابر تولیدکنندگان نرم‌افزار مطرح نمایند تا انحصار توزیع اطلاعات کاهش یابد.

آمارهای رویداد نشان می‌دهند بیش از ۱۱۰ کشور، ۳۰ سازمان بین‌المللی و ۴۵ هیئت در سطح وزارتی در این اجلاس حضور دارند. حضور جمعی از رهبران سیاسی و مدیران شرکت‌های فناوری جهان در این رویداد، تمرکز بر حکمرانی جهانی هوش مصنوعی، رشد اقتصاد و توسعه زیرساخت‌ها را به دنبال داشته است. آیین افتتاحیه با حضور نخست‌وزیر هند برگزار شد و محور مباحث، شکل‌دهی به چارچوب‌های مسئولانه و قابل اعتماد برای توسعه شبکه‌های عصبی بود.

دلایل میزبانی هند و چشم‌انداز استقلال در فناوری

دولت هند راهبرد تبدیل شدن به قطب فناوری آسیا را دنبال می‌کند و سرمایه‌گذاری‌های اخیر دهلی‌نو روی ایجاد زیرساخت‌های پردازش نشان‌دهنده عزم این کشور برای در اختیار گرفتن سهم بیشتری از بازار خدمات رایانه‌ای است. حضور متخصصان جوان در کنار جمعیت بالای کاربران اینترنت، هند را به بازاری هدف برای توسعه‌دهندگان الگوریتم‌ها تبدیل کرده است؛ چرا که آمار‌های نهاد‌های دولتی نشان می‌دهند شهروندان هندی روزانه میلیون‌ها بار از ابزار‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و این حجم از تقاضا، نیاز به توسعه سرور‌های داخلی را توجیه می‌سازد.

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، سخنرانی افتتاحیه خود را به تشریح چارچوبی سه‌گانه جهت توسعه الگوریتم‌ها اختصاص داد. مودی لزوم مشخص بودن فرآیند تصمیم‌گیری ماشین‌ها را با عبارت «جعبه شیشه به جای جعبه سیاه» بیان کرد. اصطلاح جعبه سیاه در علوم رایانه به شبکه‌های عصبی اشاره می‌کند که داده‌ها را دریافت و پاسخ تولید می‌کنند، اما نحوه تحلیل اطلاعات درون آن‌ها حتی برای برنامه‌نویسان مبهم است.

نخست‌وزیر هند درخواست کرد این معماری با الگوی جعبه شیشه‌ای جایگزین شود تا مسیر رسیدن الگوریتم به هر تصمیم، قدم‌به‌قدم قابل ردیابی و ارزیابی باشد. تغییر معماری پردازش به سمت سیستم‌های شفاف، امکان بررسی مطابقت عملکرد ماشین‌ها با اصول اخلاق را فراهم می‌کند. رهبر هند توسعه الگوریتم‌های قابل درک را پیش‌شرط جلوگیری از بروز آسیب‌های پیش‌بینی‌نشده به جوامع دانست و خواستار همکاری کشورها جهت اشتراک‌گذاری این دستاوردها شد.

سیاست‌گذاران هندی رویکرد خود را تحت عنوان حاکمیت بر فناوری معرفی می‌کنند که ایجاب می‌کند داده‌های شهروندان داخل مرز‌های هند پردازش شود و مدل‌ها متناسب با فرهنگ بومی آموزش ببینند. الگوی پیشنهادی هند به کشور‌ها کمک می‌کند استقلال فناوری خود را حفظ کرده و وابستگی به شرکت‌های خارجی را کاهش دهند؛ رویکردی که به گفته مقامات هندی نیازمند تجهیز مراکز داده به پردازنده‌های روز است و دولت یارانه‌های مشخصی جهت تأمین این تجهیزات برای شرکت‌های داخلی در نظر گرفته است.

حضور مدیران ارشد فناوری و دیدگاه‌های توسعه‌دهندگان

چهره‌های شناخته‌شده صنعت رایانه با حضور در دهلی‌نو برنامه‌های آینده شرکت‌های خود را تشریح کردند و نشان دادند توسعه‌دهندگان مدل‌ها علاوه بر ارتقای توانمندی نرم‌افزارها، مسیر یافتن بازار‌های هدف و هماهنگی با قوانین محلی را طی می‌کنند. محدودیت‌های تأمین پردازنده‌ها و زیرساخت‌های تأمین انرژی از جمله چالش‌های مورد بحث میان مهندسان و سرمایه‌گذاران بود و تولیدکنندگان سخت‌افزار برنامه‌های خود را برای افزایش ظرفیت تولید تراشه‌های سیلیکونی جهت پاسخگویی به نیاز روزافزون بازار ارائه دادند.

سم آلتمن مدیرعامل شرکت اوپن‌ای‌آی به عنوان یکی از سخنرانان کلیدی این نشست، ظرفیت‌های بازار قاره آسیا را ارزیابی کرد و عملکرد مقامات هندی را در حوزه بومی‌سازی فناوری مورد توجه قرار داد. مدیرعامل اوپن‌ای‌آی اعلام کرد رهبری هند در زمینه حاکمیت بر فناوری قابلیت الگوبرداری برای سایر کشور‌ها را دارد، به خصوص که آمار‌ها نشان می‌دهند هند رتبه دوم بازار مصرف چت‌جی‌پی‌تی را در اختیار داشته و تعداد کاربران این ابزار در این کشور از مرز صد میلیون نفر عبور کرده است.

دغدغه‌های مربوط به آینده مشاغل نیز در حاشیه پنل‌های کارشناسی بررسی شد و کارآفرینانی که از الگوریتم‌ها در کسب‌وکار خود استفاده می‌کنند، به تأثیرات دوگانه این ابزار‌ها در بازار کار اشاره داشتند. گزارش‌های ارائه‌شده در پنل‌ها نشان می‌دهد استفاده از نرم‌افزار‌ها باعث افزایش سرعت فرآیند‌های تولید می‌شود، اما همزمان دغدغه‌هایی پیرامون تغییرات ساختار مشاغل و لزوم آموزش دوباره نیروی انسانی ایجاد می‌کند که نیازمند برنامه‌ریزی نهاد‌های اقتصادی است.

مشارکت هیئت ایرانی و تمرکز بر رفع انحصار فناوری

هیئت اعزامی جمهوری اسلامی ایران به سرپرستی وزیر ارتباطات در چارچوب برنامه توسعه دیپلماسی فناوری، مواضع کشور را درباره نحوه مدیریت الگوریتم‌ها اعلام کرد. هدف از این سفر معرفی ظرفیت‌های ایران در حوزه هوش مصنوعی و پیگیری زمینه‌های توسعه همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه عنوان شده است. اعضای هیئت ایرانی با شرکت در پنل‌های گفتگو، دیدگاه‌های خود را پیرامون برابری در دسترسی به فناوری به اشتراک گذاشتند.

سید ستار هاشمی سخنرانی خود را در آیین افتتاحیه روی مفهوم دموکراتیزه کردن هوش مصنوعی متمرکز ساخت و بیان کرد فناوری‌های نوین نباید در انحصار گروهی از شرکت‌ها یا مناطق جغرافیایی قرار بگیرند. وزیر ارتباطات ضمن یادآوری شباهت‌های رویکرد ایران و هند در زمینه حفظ استقلال فناوری، تأکید کرد تمام جوامع باید امکان دسترسی برابر به زیرساخت‌های پردازش و مجموعه‌های داده را داشته باشند.

وزیر ارتباطات ایران در بدو ورود به دهلی‌نو اعلام کرد ایران در حوزه هوش مصنوعی از ظرفیت‌های نیروی انسانی و تولید دانش برخوردار است و طی سال‌های اخیر جایگاه علمی کشور در رتبه‌بندی‌های جهانی ارتقا یافته است. سید ستار هاشمی تأکید کرد تعامل با کشورهای همسو می‌تواند مسیر توسعه فناوری هوش مصنوعی را شتاب ببخشد و آثار آن را در بهبود زندگی مردم نمایان کند.

برنامه‌های حاشیه اجلاس فرصت مناسبی جهت تقویت ارتباطات میان کشورها فراهم آورد. وزیر ارتباطات پس از سخنرانی افتتاحیه، از نمایشگاه جانبی این اجلاس بازدید کرد. این نمایشگاه با حضور بیش از ۳۰۰ شرکت از ۳۰ کشور در بیش از ۱۰ پاویون تخصصی برگزار شده است. شرکت‌های حاضر در این سالن‌ها تازه‌ترین دستاوردهای حوزه هوش مصنوعی مسئولانه، امنیت سایبری، سلامت دیجیتال و کشاورزی هوشمند را عرضه کرده‌اند.

نشست‌های تخصصی اجلاس در روزهای برگزاری، موضوعاتی نظیر مقابله با دیپ‌فیک، کاربرد هوش مصنوعی در سلامت عمومی، آموزش، تغییرات اقلیمی و توسعه اقتصادی را بررسی می‌کنند. کارشناسان حاضر در پنل‌ها تعهد دیجیتال برای مسئولیت در هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از محورهای کلیدی این رویداد مطرح کرده‌اند. سید ستار هاشمی نیز در حاشیه این نشست‌ها با وزیر ارتباطات هند و مقامات شرکت‌کننده در اجلاس دیدار و گفتگو کرد.

موضع‌گیری‌های جهانی و نقش سازمان ملل

سیاستمداران حاضر در نشست دهلی‌نو توافق نظر داشتند که مدیریت عرصه فناوری نیازمند تشکیل نهاد‌های ناظر در سطح بین‌المللی است تا چارچوب‌های مشخصی برای فعالیت شرکت‌های توسعه‌دهنده تعیین کنند. پیام‌های ارسالی از سوی رهبران کشور‌های اروپایی به این اجلاس نشان‌دهنده تمایل آن‌ها برای ایجاد جبهه‌ای هماهنگ جهت هدایت توسعه الگوریتم‌هاست و تأکید دارد که رقابت‌های تجاری نباید مانع تدوین استاندارد‌های ایمنی جهت مهار مدل‌های دارای ریسک شود.

نمایندگان سازمان ملل نیز با ارائه گزارش‌هایی مستند، هشدار‌هایی درباره تبعات پیشرفت بدون کنترل این فناوری بر جوامع ارائه دادند و از تشکیل کارگروه‌های مشورتی جدید خبر دادند. هیئت‌های اعزامی نهاد‌های بین‌المللی اعلام کردند این ساختار‌های جدید وظیفه دارند تأثیر اتوماسیون بر بازار کار، رعایت حقوق انسان‌ها و راه‌های جلوگیری از انتشار اطلاعات نادرست را به صورت دوره‌ای ارزیابی کنند تا از تشدید نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی جلوگیری شود.

مدیران مراکز علمی و پژوهشگاه‌های حاضر در گردهمایی، یادآوری ارزش‌های مشترک جوامع را در استفاده از الگوریتم‌ها جهت ارتقای سطح رفاه انسان‌ها ضروری دانستند. مواضع مطرح‌شده نشان می‌دهد تصمیم‌گیران جهانی به سمت ایجاد چارچوبی از قوانین مشابه معاهدات اقلیمی حرکت می‌کنند تا ضمن حفظ سرعت پیشرفت علم، منافع شهروندان تضمین شود و تبادل داده‌های علمی میان دانشگاه‌ها بدون اعمال محدودیت‌های سیاسی جریان یابد.

چالش‌های سخت‌افزاری و آینده کد‌های منبع‌باز

نمایشگاه جانبی رویداد دهلی‌نو میزبان شرکت‌های تولیدکننده تراشه بود که مهندسان در آن درباره موانع فیزیکی پیش روی توسعه مدل‌های زبانی گفت‌و‌گو کردند. نیاز روزافزون مراکز داده به انرژی برق و سیستم‌های خنک‌کننده پیشرفته، توسعه ماشین‌ها را با چالش‌های تأمین منابع مواجه کرده است و مهندسان در تلاشند با بهینه‌سازی معماری پردازنده‌ها، میزان مصرف انرژی سرور‌ها را که پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آینده رشد چشمگیری داشته باشد، تا حد امکان کنترل کنند.

کد‌های منبع‌باز محور دیگری از بحث‌های تخصصی میان برنامه‌نویسان و نهاد‌های تنظیم‌گر را تشکیل داد که دیدگاه‌های متفاوتی درباره نحوه انتشار آن‌ها در نشست‌ها مطرح شد. حامیان این الگو استدلال می‌کنند در دسترس قرار دادن کد‌های برنامه به محققان کمک می‌کند ایرادات شبکه‌های عصبی را سریع‌تر برطرف کنند، در حالی که نهاد‌های نظارتی هشدار می‌دهند انتشار عمومی مدل‌های پیشرفته ممکن است به آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها منجر شود و این تقابل، قانون‌گذاران را در یافتن راهکار نهایی دچار چالش کرده است.

تحلیلگران فناوری معتقدند تصمیمات و بیانیه‌های پایانی اجلاس دهلی‌نو مسیر فعالیت مراکز تحقیق و توسعه را در سال‌های آینده ریل‌گذاری خواهد کرد. مقررات دسترسی به داده‌ها، پروتکل‌های امنیتی و نحوه ارزیابی خروجی ماشین‌ها نیازمند تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی است که کارگروه‌های تخصصی وظیفه تدوین آن‌ها را بر عهده گرفته‌اند تا شرکت‌های تولیدکننده نرم‌افزار را موظف به رعایت استاندارد‌های مشخصی پیش از عرضه عمومی محصولات نمایند.

سرمایه‌گذاری مشترک و چشم‌انداز اقتصاد دیجیتال

تأمین مالی پروژه‌های تحقیقاتی بخش دیگری از مذاکرات مقامات را به خود اختصاص داد و وزرای اقتصاد حاضر درباره نحوه تأسیس صندوق‌های سرمایه‌گذاری متمرکز گفت‌و‌گو کردند. ایده تأسیس بانک‌های اطلاعاتی مشترک برای تبادل امن داده‌ها توسط هیئت‌های آسیایی مطرح شد که اجرای آن نیازمند بررسی‌های حقوقی در زمینه حفظ حریم خصوصی شهروندان است و مدیران صندوق‌های مالی آمادگی خود را برای حمایت از استارتاپ‌های ارائه‌دهنده راهکار‌های نوآورانه اعلام کردند.

دستاورد‌های نهایی اجلاس هند در قالب سندی راهبردی منتشر خواهد شد که نهاد‌های قانون‌گذار می‌توانند با استناد به آن، مقررات بومی کشور‌های خود را به‌روزرسانی کنند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند در ماه‌های آینده شاهد اعمال ضوابط مشخصی برای استفاده از داده‌های کاربران در آموزش مدل‌ها خواهیم بود و رقابت کشور‌ها برای جذب نخبگان برنامه‌نویسی وارد مرحله تازه‌ای خواهد شد که مستقیماً بر پایه‌های اقتصاد دیجیتال تأثیر می‌گذارد.