همکاری با آژانس؛ بازی هوشمندانه ایران در مسیر تأمین حقوق هستهای
«غلامرضا کریمی» کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، درباره تعامل ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مقطع کنونی اظهار کرد: در نظام بینالملل، سازمانهای بینالمللی معمولاً بازتابدهنده منافع قدرتهای بزرگ هستند و ابزار حرکت آنها در عرصه جهانی محسوب میشوند. با این حال، در دنیای امروز که حتی قدرتمندان نیز استانداردها و هنجارهای بینالمللی را نادیده میگیرند و زیرپا میگذارند، بهرهگیری از ظرفیتهای این نهادها میتواند به عنوان ابزار قدرت برای کشورهای در حال توسعه یا قدرتهای میانی عمل کند.
وی تأکید کرد: ایران در گذشته، پیش از جنگ ۱۲ روزه، نقش آژانس را به عنوان نهاد مخرب و طرفدار قدرتهای بزرگ میدید. به همین دلیل، سطح تعاملات خود را با این نهاد کاهش داد. یکی از دلایل حقوقی شروع جنگ نیز گزارشهای آژانس بود و حتی مدیرکل آژانس، آن زمان حمله اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران را محکوم نکرد. این دیدگاه منفی نسبت به آژانس باعث شد ایران پس از جنگ، ارتباطات خود را کاهش دهد و نظارتهای آژانس بر تأسیسات هستهای ایران محدود شد. اما تجربه تاریخی نشان داد که تعامل محدود با نهادهای بینالمللی، توانایی ایران در دفاع از منافع هستهای را محدود میکند.
بازگشت به تعامل فعال
کارشناس مسائل بینالملل در توضیح شرایط کنونی گفت: ایران در این مرحله اعلام آمادگی کرده که برای دستیابی به توافق با آمریکا و سایر طرفها، همکاری میکند. آمریکاییها نیز به دنبال توافق هستند. در چنین شرایطی، آژانس به عنوان نهاد ناظر و مجرای بینالمللی معتبر، میتواند نقشی مؤثر در پیشبرد دیپلماسی ایران ایفا کند. اخیراً ملاقاتهایی در ژنو انجام شد و قرار است بازرسیهایی در سطح مشخص صورت گیرد. نظارت آژانس به معنای به رسمیت شناختن حق هستهای ایران است؛ طبق ماده ۴ انپیتی، کشورها در صورتی که تحت نظارت آژانس قرار گیرند، میتوانند از حق غنیسازی صلحآمیز برخوردار شوند. در حال حاضر، تعامل با آژانس نه تنها به ضرر ایران نیست، بلکه میتواند به عنوان ابزاری برای تثبیت حقوق هستهای کشور مورد استفاده قرار گیرد. این همکاری نشاندهنده انعطاف ایران در چارچوب استانداردهای بینالمللی است و میتواند شانس دستیابی به توافق پایدار را افزایش دهد.
وی با اشاره به واقعگرایی ایران نسبت به آژانس، گفت: رویکرد منفی و تهاجمی گذشته، اکنون کنار گذاشته شده و جای خود را به همکاری داده است. منافع ایران در سطح بینالملل ثابت نیست و با توجه به شرایط زمانی و موقعیتی، تغییر میکند. اکنون منافع ایران ایجاب میکند که توافقها در چارچوب آژانس پیش برود، نه صرفاً توافق دوجانبه با آمریکا که ممکن است در مسیر آن، فشار برای صفر کردن غنیسازی اعمال شود. همکاری فعال با آژانس میتواند به ایران کمک کند تا بهعنوان یک کشور مسئول در عرصه بینالمللی شناخته شود و حق غنیسازی صلحآمیز خود را تثبیت کند. این مسئله به ویژه در شرایطی اهمیت دارد که طرف آمریکایی در پی محدود کردن غنیسازی ایران است.
ابزار فشار یا فرصت؟
کارشناس مسائل بینالملل درباره امکان استفاده از مدیرکل آژانس به عنوان اهرم فشار یا لابی، توضیح داد: انتظار نداریم که مدیرکل آژانس بتواند لابی مستقیمی به نفع ایران انجام دهد، زیرا مواضع او تحت تأثیر اهداف سازمان ملل و نظر قدرتهای بزرگ، به ویژه آمریکا، قرار دارد. با این حال، همکاری با آژانس ابزار دیپلماسی ایران را تقویت میکند و فرصتهایی را برای پیشبرد مذاکرات فراهم میآورد. تمرکز بر چارچوب پادمان و استانداردهای بینالمللی، هم امنیت هستهای ایران را حفظ میکند و هم شانس رسیدن به توافق پایدار بینالمللی را افزایش میدهد. برخلاف توافق دوجانبهای که ممکن است شکننده باشد، توافق با تضمین آژانس پایداری بیشتری دارد.
کریمی خاطرنشان کرد: همکاری با آژانس، برخلاف گذشته، اکنون به ضرر ایران نیست. گرچه پس از جنگ ۱۲ روزه، به دلیل محکوم نکردن تجاوز آمریکا، فشارهایی به آژانس وارد شد، اما هرگونه توافق هستهای با تضمین نهاد ناظر، توجیهپذیر است و میتواند حقوق هستهای ایران را تثبیت کند. در شرایط فعلی، تعامل سازنده با آژانس، حفظ حقوق غنیسازی صلحآمیز و تقویت جایگاه بینالمللی ایران را به همراه دارد. ایران با این رویکرد، نشان میدهد که میتواند همزمان منافع خود را تأمین کرده و در چارچوب قوانین و استانداردهای بینالمللی عمل کند.
همکاری با آژانس در سایه عقلانیت دیپلماتیک
کارشناس مسائل بینالملل درباره احتمال توقف همکاری در صورت فشار آمریکا گفت: همکاری با آژانس به اراده ایران برای حرکت در چارچوب پادمان وابسته است. از آنجا که ایران تصمیم به دستیابی به سلاح هستهای ندارد، همکاری متوقف نخواهد شد و به نفع کشور است. آژانس در این شرایط، به عنوان نهاد ناظر و ابزار مشروعیت بینالمللی، نقش خود را ایفا خواهد کرد. حتی اگر طرف آمریکایی بخواهد فشار بیاورد تا غنیسازی ایران محدود شود، تعامل با آژانس به ایران این امکان را میدهد که مذاکرات و توافقها را در مسیر منطقی و قانونمند پیش ببرد و حقوق هستهای خود را حفظ کند.
کریمی در پایان گفت: رویکرد جدید ایران نسبت به آژانس، ترکیبی از عقلانیت دیپلماتیک، حفظ حقوق هستهای و بهرهگیری از ظرفیتهای بینالمللی است. این همکاری میتواند به ایران کمک کند تا در چارچوب قوانین بینالمللی، همزمان منافع خود را تضمین کند و نقش مؤثر در مذاکرات بینالمللی داشته باشد.
انتهای پیام/