حماسه ۲۲ بهمن؛ تبلور مشارکت سیاسی - اجتماعی و نقش مردم در تحقق تمدن نوین اسلامی

گروه سیاسی خبرگزاری آنا، با تحلیل محتوای پیام اخیر تلویزیونی رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (دام ظله الشریف) در خصوص لزوم افزایش مشارکت مردمی در راهپیمایی ۲۲ بهمن امسال به راحتی می‌توان به اهمیت عنصر مشارکت مردمی در اندیشه سیاسی-الهیاتی معظم له پی برد. به همین مناسبت و با هدف لبیک به فرمایشات اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی، «محمد اسماعیل مفتاحی» مدیر امور نخبگان سازمان بسیج مستضعفین، در یادداشتی برای خبرگزاری آنا به رئوس نسبت اندیشه سیاسی رهبر انقلاب به عنوان بنیانگذار ایده تمدن نوین اسلامی با عنصر مترقی مشارکت سیاسی - اجتماعی و نقش حلقه‌های میانی و حرکت عمومی پرداخت.

در این یادداشت می‌خوانیم:

به منظور بررسی راهکار‌های تقویت مؤلفه مشارکت مردمی در روند‌های سیاسی نظام جمهوری اسلامی ابتدا لازم است که به بررسی اجمالی فواید این مسئله در شرایط فعلی بپردازیم و به اختصار می‌توان فواید این مسئله را این گونه برشمرد:

افزایش قدرت و تأثیرگذاری اجتماعی و حکمرانی: تبدیل صدای پراکنده تشکل‌ها به «صدای جمعیِ سازمان‌یافته» که در فرآیند سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و مشارکت و نظارت اجتماعی شنیده می‌شود. 

هماهنگی در برابر مسائل پیچیده و چندلایه اجتماعی: امکان مواجهه شبکه‌ای و چندبعدی با مسائل، به جای جزیره‌ای و تک‌بُعدی عمل‌کردن در تشکل‌های حاکمیتی و مردم نهاد.

مدیریت دانش و اشتراک تجربه: گردش نظام‌مند دانش، مهارت و تجربه‌های میدانی میان حلقه‌های میانی و ارتقای ظرفیت یادگیری جمعی. 

استفاده بهینه از منابع محدود: کاهش موازی‌کاری‌ها، هم‌پوشانی‌های زائد و رقابت‌های مخرب و جهت‌دهی منابع به سمت مسائل اولویت‌دار.

تشکل‌های مردم نهاد بازوی اصلی مشارکت مردمی در جهان امروز

در این میان با توجه به رشد روزافزون روند‌های دموکراتیک ولو به شکل صوری، تشکل‌های متأثر از مشارکت مردمی در عصر کنونی نقش بازو‌های قدرتمند مردم در روند مشارکت سیاسی را بازی می‌کنند به نحوی که باید گفت تشکل‌های مردم نهاد اجتماعی نقش مهمی در خلق ارزش اجتماعی دارند و در حوزه‌های گوناگون مشغول فعالیت هستند به نحوی که توانسته‌اند تأثیرات مهمی در حوزه اجتماعی داشته باشند.

به همین دلیل تشکل‌های اجتماعی در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته و از نظر تعداد و کیفیت، رشد داشته‌اند. برخی مطالعات نشان می‌دهد که این سازمان‌ها در کشور‌های در حال توسعه تا ۴۰ درصد ارائه خدمات اجتماعی را برعهده دارند. تأثیرگذاری مضاعف تشکل‌های اجتماعی، نیازمند همکاری و هماهنگی میان آنهاست. شکل‌گیری «شبکه‌های تخصصی» و «شبکه‌های جامع و سراسری» از میان این تشکل‌ها می‌تواند باعث هم‌افزایی آنها شود و از موازی‌کاری و رقابت‌های غیرسازنده جلوگیری کند.

مشارکت اجتماعی از طریق تشکل‌های مردم نهاد، حلقه‌های میانی و حرکت عمومی و الگوی حکمرانی معیار 

در پایان باید گفت با عنایت به این که در شرایط فعلی و با توجه به بحران‌های متعدد اقتصادی-اجتماعی ایده حکمرانی معیار به یکی از مسائل بغرنج و مبتلا به در زمانه ما تبدیل شده است، ایده تمدن نوین اسلامی به عنوان تلاشی قابل تقدیر در راستای بومی‌سازی الگوی مدیریت و حکمرانی در کشور برای اجرایی کردن مؤلفه مشارکت مردمی از کانال تقویت تشکل‌های مردمی و حلقه‌های میانی نقشی بسیار مهم و حیاتی قائل است به نحوی که باید گفت حلقه‌های میانی مردمی باکارکرد اجتماعی، یکی از ارکان حکمرانی و یکی از بنیادی‌ترین ظرفیت‌های جامعه برای خلق ارزش اجتماعی، حل مسائل عمومی و ارتقای کیفیت حکمرانی به شمار می‌آیند و مجموع این تشـکل‌ها را می‌تـوان به‌مثابه «یک منظومه از حلقه‌های میانی مردم‌نهاد» دانست؛ حلقه‌هایی که میان زیست‌جهان مردم و ساختار‌های رسمی حاکمیت قرار می‌گیرند و نقش انتقال‌دهنده مطالبات و پیگیری آن، تسهیل‌گر مشارکت اجتماعی و تنظیم‌گر آن و تقویت‌کننده سرمایه اجتماعی را ایفا می‌کنند.

تجربه‌های ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد هرچه این حلقه‌های میانی قوی‌تر، منسجم‌تر و شبکه‌ای‌تر، در قالب یک منظومه یکپارچه و تحت فرماندهی یک عقلانیت رشد یافته جمعی عمل کنند، ظرفیت جامعه برای مواجهه عقلانی، مشارکتی و پایدار با مسائل اجتماعی افزایش می‌یابد. 

به همین دلیل باید فرمایشات رهبر معظم انقلاب در راستای تأکید بر لزوم تقویت مشارکت مردمی در راهپیمایی عظیم ۲۲ بهمن را بخشی از راهبرد حکیمانه معظم‌له برای تقویت هر چه بیشتر بنیه اجتماعی نظام و حاکمیت متکی بر آن دانست.