حذف از میز تصمیمگیری؛ اروپا به بازیگری حاشیهای تنزل یافته است
«میرقاسم مومنی» کارشناس حوزه سیاست خارجی و مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، با اشاره به روند کاهشی نقش اروپا در مذاکرات میان ایران و آمریکا اظهار کرد: آمریکاییها در هر مذاکرهای بهدنبال کسب امتیازاتی هستند که مستقیماً منافع ملی و راهبردی خودشان را تأمین کند و در این مسیر، اروپا بیش از آنکه شریک تصمیمساز باشد، به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل شده است.
وی افزود: اروپاییها تلاش میکنند از طریق همسویی با آمریکا و همراهی در فشارهای سیاسی و حقوقی، سهمی هرچند محدود از امتیازات احتمالی آینده به دست آورند، اما واقعیت این است که نقش مستقل آنها در این روند بسیار محدود شده است.
نگرانی اروپا از حذف شدن از اقتصاد و بازار ایران
این کارشناس مسائل بینالملل تصریح کرد: یکی از نگرانیهای اصلی اروپا این است که در صورت مذاکره نتیجهبخش میان ایران و آمریکا، عملاً از بازار و اقتصاد ایران کنار گذاشته شود. به همین دلیل، آنها تلاش میکنند با ایفای نقش مکمل برای واشنگتن، جایگاهی ولو نمادین برای خود حفظ کنند.
مومنی ادامه داد: این در حالی است که تجربه سالهای گذشته نشان داده حتی زمانی که اروپا مدعی حفظ برجام یا تعامل با ایران بوده، در عمل نتوانسته از فشارهای آمریکا عبور کند یا منافع اقتصادی ملموسی برای ایران فراهم آورد.
کمرنگ شدن جایگاه اروپا پس از روی کار آمدن ترامپ
وی با اشاره به تحولات سیاسی اخیر در آمریکا گفت: با بازگشت ترامپ و تغییر رویکرد کلان سیاست خارجی آمریکا، اروپا بیش از گذشته به حاشیه رانده شده است. ترامپ اساساً اعتقادی به چندجانبهگرایی سنتی ندارد و ترجیح میدهد مسائل مهم را بهصورت مستقیم با بازیگران اصلی حلوفصل کند.
این کارشناس مسائل بینالملل خاطرنشان کرد: در چنین چارچوبی، اروپا نهتنها در پرونده ایران، بلکه حتی در مسائل مرتبط با امنیت خود، از جمله جنگ اوکراین، نیز نقش تعیینکنندهای ندارد و صرفاً تابع تصمیمات واشنگتن است.
اروپا و جنگ اوکراین؛ حذف از میز تصمیمگیری
مومنی با اشاره به روند تحولات جنگ اوکراین اظهار کرد: امروز شاهد هستیم که رایزنیها برای پایان جنگ اوکراین عمدتاً میان آمریکا و روسیه انجام میشود و اروپا، با وجود تحمل بیشترین هزینههای اقتصادی و امنیتی، نقش چندانی در تعیین مسیر این بحران ندارد.
وی افزود: روسیه عملاً اروپا را بازی نمیدهد و آمریکا نیز اروپا را بیشتر بهعنوان تأمینکننده هزینهها میبیند تا شریک راهبردی. این وضعیت باعث شده کشورهای اروپایی احساس کنند از روند تصمیمسازیهای کلان کنار گذاشته شدهاند.
نگرانی اروپا از توافقات بزرگ بدون حضور آن
این کارشناس مسائل بینالملل ادامه داد: نگرانی اصلی اروپا این است که در صورت شکلگیری تفاهمهای بزرگ میان آمریکا، روسیه و حتی ایران، عملاً هیچ نقشی در معادلات جدید نداشته باشد. این موضوع میتواند جایگاه اروپا را در نظم آینده جهانی بهشدت تضعیف کند.
مومنی تصریح کرد: اروپا نگران است که تنها نقش باقیمانده برای آن، پرداخت هزینههای امنیتی ناتو و تبعیت از سیاستهای آمریکا باشد، بدون آنکه در مقابل، از منافع راهبردی مشخصی برخوردار شود.
وابستگی امنیتی اروپا و ترس از فروپاشی درونی
وی با اشاره به ابعاد داخلی این مسئله گفت: تداوم این وضعیت میتواند به بروز شکافهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در داخل اروپا منجر شود. افزایش هزینههای انرژی، فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ اوکراین و کاهش استقلال سیاسی، همگی میتوانند زمینهساز بحرانهای داخلی در کشورهای اروپایی شوند.
این کارشناس مسائل بینالملل افزود: به همین دلیل، اروپا تلاش میکند به هر شکل ممکن، رابطه خود با آمریکا را حفظ کند و از نشان دادن هرگونه زاویه جدی با واشنگتن پرهیز کند.
اسنپبک و بیاعتمادی عمیق ایران به اروپا
مومنی در ادامه با اشاره به همراهی اروپا با فعالسازی مکانیزم اسنپبک گفت: این اقدام ضربه جدی به اعتماد ایران نسبت به اروپا وارد کرد. از نگاه جمهوری اسلامی ایران، اروپا نشان داد که در بزنگاههای حساس، قادر یا مایل به ایستادگی در برابر آمریکا نیست.
وی افزود: پس از این تجربه، طبیعی است که ایران تمایلی نداشته باشد اروپا را بهعنوان میانجی یا بازیگر مؤثر در مذاکرات میان ایران و آمریکا بپذیرد.
ترجیح ایران به مذاکره با آمریکا
این کارشناس مسائل بینالملل تصریح کرد: امروز در تهران این جمعبندی وجود دارد که اگر قرار است مسئلهای حل شود، باید مستقیماً با طرفی که قدرت تصمیمگیری دارد، یعنی آمریکا، مذاکره شود. اروپا نهتنها قدرت رفع تحریمها را ندارد، بلکه حتی برای اجرای توافقات احتمالی نیز نیازمند چراغ سبز واشنگتن است.
مومنی ادامه داد: مذاکره با مجموعهای از کشورهای اروپایی که هرکدام دیدگاهها و ملاحظات خاص خود را دارند، عملاً روند مذاکرات را پیچیده و فرسایشی میکند، بدون آنکه نتیجه ملموسی به همراه داشته باشد.
آمریکا؛ تصمیمگیر نهایی در پرونده تحریمها
وی خاطرنشان کرد: تجربه برجام بهوضوح نشان داد که کلید اصلی تحریمها در دست آمریکاست. اگر آمریکا تحریمها را لغو کند، اروپا ناچار خواهد بود مسیر تعامل اقتصادی با ایران را باز کند، اما اگر واشنگتن مخالف باشد، اروپا حتی در صورت تمایل نیز قادر به اقدام مؤثر نخواهد بود.
این کارشناس مسائل بینالملل افزود: همین واقعیت، جایگاه اروپا را از یک بازیگر فعال به یک بازیگر تابع تقلیل داده است.
ناتوانی اروپا در ایفای نقش مستقل
مومنی با اشاره به ضعف ساختاری اروپا گفت: اتحادیه اروپا از نظر سیاسی، امنیتی و حتی اقتصادی دچار وابستگی عمیق به آمریکاست. این وابستگی باعث شده که اروپا نتواند سیاست خارجی مستقلی، بهویژه در قبال ایران، اتخاذ کند.
وی افزود: در چنین شرایطی، اروپا بیش از آنکه بازیگر باشد، به میدان بازی دیگران تبدیل شده است.
فرصتسوزی تاریخی اروپا پس از خروج آمریکا از برجام
این کارشناس مسائل بینالملل در بخش دیگری از سخنان خود به رفتار اروپا پس از خروج آمریکا از برجام اشاره کرد و گفت: ایران پس از خروج آمریکا، فرصتهای متعددی در اختیار اروپا قرار داد تا استقلال خود را نشان دهد. از جمله این فرصتها، راهاندازی سازوکار مالی اینستکس بود.
مومنی تصریح کرد: اما اروپاییها یا نتوانستند یا نخواستند از این فرصتها استفاده کنند و در نهایت، اینستکس به سازوکاری ناکارآمد و بیاثر تبدیل شد.
حافظه تاریخی ضعیف اروپا در قبال ایران
وی افزود: اروپا امروز بهگونهای رفتار میکند که گویی آن همکاریها و فرصتها هرگز وجود نداشته است. این ضعف حافظه تاریخی باعث شده اعتماد متقابل بهشدت آسیب ببیند.
این کارشناس مسائل بینالملل خاطرنشان کرد: وقتی اروپا در زمان نیاز ایران حاضر به اقدام عملی نبود، طبیعی است که امروز نیز از جایگاه بالایی در معادلات ایران برخوردار نباشد.
اروپا؛ بازیگر حاشیهای در مذاکرات آینده
مومنی در پایان تأکید کرد: مجموعه تحولات سیاسی، امنیتی و اقتصادی جهان نشان میدهد که اروپا در مذاکرات آینده میان ایران و آمریکا، نقشی حاشیهای خواهد داشت. تصمیمات اصلی در سطح قدرتهای بزرگ گرفته میشود و اروپا ناچار است خود را با این تصمیمات تطبیق دهد.
وی گفت: جمهوری اسلامی ایران نیز با درک این واقعیت، مسیر سیاست خارجی خود را بر اساس منافع ملی و واقعیتهای قدرت در نظام بینالملل تنظیم میکند و اروپا دیگر جایگاه تعیینکنندهای در این معادله ندارد.
انتهای پیام/