وابستگی عمیق انرژی ایران به گاز؛ شکاف قابلتوجه میان تولید و اهداف برنامهای
به گزارش خبرگزاری آنا، گاز طبیعی با سهمی غالب در ساختار انرژی کشور، نقش حیاتی در تأمین امنیت انرژی و استمرار فعالیتهای صنعتی، خانگی و نیروگاهی ایفا میکند. بررسی شاخصهای کلان انرژی در سال ۱۴۰۳ نشان میدهد تولید گاز، میزان صادرات و وضعیت ذخیرهسازی با چالشهای ساختاری و اجرایی روبهروست؛ چالشهایی که اگر اصلاح نشوند، روند بلندمدت عرضه مطمئن گاز و تعادل انرژی را با ریسک مواجه خواهند کرد.
وابستگی بالای سبد انرژی کشور به گاز طبیعی
بررسی شاخصهای کلان بخش انرژی نشان میدهد تولید انرژی اولیه و مصرف نهایی انرژی کشور وابستگی بالایی به گاز طبیعی دارد؛ بهگونهای که ۷۰.۶ درصد از کل انرژی تولیدی و ۵۴.۵ درصد از سبد انرژی بخشهای مصرفکننده بر پایه گاز استوار است. این وابستگی بالا، جایگاه گاز را بهعنوان ستون فقرات امنیت انرژی کشور برجستهتر کرده و هرگونه اختلال در این بخش را به چالشی فراگیر برای اقتصاد و بخشهای تولیدی تبدیل میکند.
عملکرد تولید گاز در سال ۱۴۰۳؛ فاصله معنادار تا اهداف برنامه هفتم
در سال ۱۴۰۳ کل تولید گاز خام کشور بهطور متوسط ۱۰۹۷ میلیون متر مکعب در روز بوده است؛ رقمی که تنها ۳۶ درصد از هدفگذاری تعیینشده در برنامه هفتم پیشرفت را محقق کرده و نشاندهنده شکاف قابلتوجه میان وضعیت موجود و الزامات برنامهای است. از این میزان، ۸۳۰ میلیون متر مکعب در روز گاز به شرکت ملی گاز تحویل شده که ۷۳.۱ درصد آن از پالایشگاههای پارس جنوبی تأمین شده است؛ موضوعی که بار دیگر تمرکز بالای تولید گاز کشور بر یک میدان مشترک را نمایان میسازد.
تراز گاز و کاهش تجارت خارجی در کمترین سطح چهار سال اخیر
پس از کسر مصارف عملیاتی پالایشگاهها و با لحاظ واردات و تزریق به مخازن، مجموعاً ۷۶۷.۲ میلیون متر مکعب در روز گاز طبیعی به خطوط سراسری انتقال تحویل داده شده است. در همین حال، متوسط تجارت گاز طبیعی کشور شامل صادرات و واردات، به ۴۵.۷ میلیون متر مکعب در روز رسیده که کمترین میزان طی چهار سال اخیر محسوب میشود. این در حالی است که طبق تکالیف برنامه هفتم، صادرات و واردات گاز کشور باید تا پایان برنامه به ترتیب به ۱۰۹ و ۵۵ میلیون متر مکعب در روز افزایش یابد.
ذخیرهسازی گاز؛ فاصله چشمگیر با تکالیف برنامهای
در اوج مصرف، تنها ۲۵.۶ میلیون متر مکعب در روز گاز مورد نیاز کشور از محل مخازن ذخیرهسازی تأمین شده است؛ رقمی که با هدفگذاری ۱۲۰ میلیون متر مکعب در روز فاصلهای معنادار دارد. این شکاف، آسیبپذیری شبکه گاز کشور را در دورههای اوج مصرف، بهویژه در فصل زمستان، افزایش میدهد.
افزایش مصرف داخلی؛ فشار همزمان خانگی، صنعتی و نیروگاهی
از مجموع گاز تحویلی به خطوط سراسری، میزان مصرف گازرسانی به حدود ۶۹۷.۷ میلیون متر مکعب در روز رسیده که نسبت به دوره مشابه رشد ۲.۶ درصدی را نشان میدهد. بخش عمده این افزایش مصرف ناشی از رشد تقاضای بخش خانگی در پی کاهش شدید دما در زمستان و همچنین افزایش مصرف در بخشهای صنعتی و نیروگاهی بوده است؛ امری که توازن میان عرضه و تقاضای گاز را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است.
ضرورت دادههای دقیق در سیاستگذاری انرژی
دسترسی به دادههای جامع، دقیق و قابل اتکا، پیشنیاز اساسی هرگونه تصمیمگیری و سیاستگذاری کلان، بهویژه در حوزه انرژی است. بدون شناخت دقیق از وضعیت موجود و روندهای حاکم بر بخش گاز، سیاستگذاریها ممکن است بر پایه دادههای ناقص یا برآوردهای غیرواقعی انجام شود؛ مسئلهای که میتواند به تخصیص ناکارآمد منابع و بروز چالشهای بلندمدت در امنیت انرژی کشور منجر شود.
چشمانداز انتشار منظم شاخصهای انرژی
ارائه تصویری جامع از شاخصهای کلان بخش گاز کشور و ترسیم وضعیت زنجیره تولید تا عرضه نهایی گاز با استفاده از دادههای در دسترس عنوان شده است. انتشار این گزارشها در قالب یک برنامه منظم ششماهه طراحی شده؛ بهطوری که هر سال یک گزارش مربوط به ششماهه نخست و گزارش دیگر شامل آمار کل سال منتشر میشود.
ساختار تأمین و توزیع گاز در زنجیره ملی
گاز تولیدی کشور از محل گازهای همراه و میادین مستقل گازی تأمین و به شرکت ملی گاز تحویل میشود. در سال ۱۴۰۳، از مجموع ۸۳۰ میلیون متر مکعب در روز گاز تحویلی، حدود ۶۲.۷ میلیون متر مکعب مستقیماً وارد خطوط انتقال شده و ۷۶۷.۳ میلیون متر مکعب دیگر به پالایشگاههای گازی تحویل داده شده است. پس از کسر مصارف پالایشگاهی، محصولات جانبی و با در نظر گرفتن واردات، گاز طبیعی تأسیسات نفتی و مخازن ذخیرهسازی، در نهایت روزانه حدود ۷۶۷ میلیون متر مکعب گاز به شبکه سراسری انتقال تزریق شده است. بر اساس داده های مرکز پژوهش های مجلس، از این میزان، حدود ۶۹۷.۷ میلیون متر مکعب در روز به مصارف گازرسانی اختصاص یافته و نزدیک به ۶۹.۳ میلیون متر مکعب نیز صرف مصارفی همچون صادرات، تزریق به میادین نفتی و ذخیرهسازی شده است.
بررسی شاخصهای انرژی در سال ۱۴۰۳ نشان میدهد ایران با وابستگی عمیق به گاز طبیعی روبهروست؛ در حالی که ظرفیت تولید، تجارت و ذخیرهسازی آن هنوز با اهداف برنامهای فاصله دارد. تداوم رشد مصرف داخلی، تمرکز تولید در پارس جنوبی و محدودیت زیرساختهای ذخیرهسازی، هشدارهایی هستند که لزوم تصمیمگیری مبتنی بر دادههای دقیق، سرمایهگذاری در میادین جدید و اصلاح ساختار مصرف را ضروری میسازند. این مسیر اگر با برنامهریزی هوشمند دنبال شود، میتواند پایداری و تابآوری بخش انرژی ایران را در سالهای آینده تضمین کند.
انتهای پیام/