تنگه هرمز؛ نماد جایگاه راهبردی ایران در معادلات نوین منطقهای و جهانی
نوید کمالی، پژوهشگر و تحلیلگر ارشد مسائل راهبردی و سیاست خارجی، در گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، با اشاره به اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز، این آبراه راهبردی را فراتر از یک گذرگاه آبی یا مرز جغرافیایی توصیف کرد و گفت: تنگه هرمز بهعنوان دروازه اتصال خلیج فارس و دریای عمان در هندسه ژئوپلیتیک جهان امروز، تنها یک مسیر عبور کشتیها نیست، بلکه به تعبیر بسیاری از مراکز مطالعات انرژی، قلب تپنده اقتصاد جهانی و یکی از حیاتیترین گلوگاههای امنیت بینالمللی به شمار میآید.
وی افزود: اتصال خلیج فارس به آبهای آزاد، تنگه هرمز را به مسیری بیبدیل برای انتقال انرژی تبدیل کرده است؛ مسیری که هرگونه اختلال در آن میتواند موجی از بیثباتی اقتصادی، افزایش تورم انرژی و حتی بروز بحرانهای سیاسی را از آسیا تا اروپا و آمریکا رقم بزند.
این تحلیلگر مسائل راهبردی با استناد به آمارهای بینالمللی اظهار کرد: بر اساس تازهترین برآوردهای نهادهای معتبر انرژی، روزانه بین ۱۸ تا ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی، معادل حدود یکپنجم مصرف روزانه جهان، از تنگه هرمز عبور میکند. افزون بر این، بخش قابل توجهی از تجارت گاز طبیعی مایع، بهویژه صادرات قطر و امارات، از همین مسیر به بازارهای اروپا و شرق آسیا میرسد.
کمالی ادامه داد: به همین دلیل، کارشناسان بازار انرژی معتقدند حتی تهدید لفظی یا بروز یک تنش محدود در این آبراه میتواند بلافاصله قیمت نفت را چندین دلار افزایش دهد و بازارهای مالی جهان را با شوک جدی مواجه کند.
نقش ایران در امنیت تنگه هرمز
وی با اشاره به نقش ایران در امنیت این آبراه تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و هیدروپلیتیکی منحصربهفرد خود، طولانیترین خط ساحلی در شمال تنگه هرمز و تسلط بر نقاط کلیدی این آبراه را در اختیار دارد و به همین دلیل، نقشی تعیینکننده در امنیت و ثبات آن ایفا میکند. عملاً هیچ سازوکار پایداری برای مدیریت امنیت تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن ایران قابل تصور نیست.
این پژوهشگر ارشد سیاست خارجی خاطرنشان کرد: همین واقعیت باعث شده کشورمان چه در سطح بازدارندگی نظامی و چه در حوزه مدیریت امنیت دریایی، به بازیگری غیرقابلحذف تبدیل شود؛ موضوعی که طبیعتاً خوشایند بسیاری از کشورهای منطقه و حتی برخی قدرتهای فرامنطقهای نیست.
کمالی در ادامه گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا تأکید کرد: اهمیت راهبردی ایران صرفاً به حوزه انرژی محدود نمیشود. اروپا و حتی بخشهایی از آسیا، از منظر امنیت انسانی و اجتماعی نیز به ثبات ایران وابستهاند. جمهوری اسلامی ایران با صدها کیلومتر مرز مشترک با افغانستان و پاکستان، در خط مقدم مقابله با قاچاق مواد مخدر، مهاجرتهای غیرقانونی و شبکههای سازمانیافته قاچاق انسان قرار دارد.
وی افزود: سالانه هزاران تن مواد مخدر در مرزهای شرقی کشور کشف و منهدم میشود و این مسئله هزینههای سنگین انسانی، اقتصادی و اجتماعی را برای مهار این تهدیدها به کشورمان تحمیل میکند. به همین دلیل، بر کسی پوشیده نیست که در صورت تضعیف این سد دفاعی، موجی از بیثباتی اجتماعی میتواند بهسرعت به سمت اروپا سرازیر شود و از این منظر، ایران عملاً بخشی از کمربند امنیتی جنوب اروپا محسوب میشود.
این تحلیلگر مسائل منطقهای با اشاره به تحولات کلان ژئوپلیتیکی اظهار کرد: جایگاه ایران در تحولات منطقهای طی سالهای اخیر ابعاد تازهای یافته است. تهران در قلب غرب آسیا قرار دارد؛ منطقهای که همچنان کانون اصلی تحولات ژئوپلیتیک جهان و رقابت قدرتهای بزرگ به شمار میرود.
نگاهی به عمق استراتژیک ایران
وی ادامه داد: پیوندهای سیاسی و امنیتی ایران با کشورها و بهویژه گروههای همراه یا همسو با محور مقاومت، نوعی عمق استراتژیک ایجاد کرده که دامنه اثرگذاری آن فراتر از مرزهای ملی است. این شبکه نفوذ و اثرگذاری منطقهای، در کنار جمعیت جوان و ظرفیتهای صنعتی و دفاعی، کشورمان را به یکی از بازیگران تعیینکننده در نظم در حال گذار جهانی تبدیل کرده است.
کمالی خاطرنشان کرد: در شرایطی که نظام بینالملل از ساختار تکقطبی پساجنگ سرد فاصله گرفته و به سمت چندقطبیشدن حرکت میکند و قدرتهایی مانند چین، روسیه و کشورهای جنوب جهانی در حال افزایش وزن ژئوپلیتیکی خود هستند، ایران نیز با تنوعبخشی به سیاست خارجی، توسعه همکاری با شرق، عضویت در پیمانهای منطقهای جدید و گسترش روابط اقتصادی با آسیا و آفریقا تلاش کرده جایگاه خود را در این نظم جدید تثبیت کند.
وی افزود: همین روند موجب شده راهبرد فشار حداکثری آمریکا، با وجود تحمیل خسارتهای گسترده به کشورمان، آنگونه که مورد انتظار کاخ سفید در دولتهای مختلف و بهویژه دولت ترامپ بود، به نتیجه نرسد.
این پژوهشگر ارشد سیاست خارجی در ادامه گفت: در حوزه نظامی و امنیتی نیز ایران طی سالهای اخیر بر توسعه توان بازدارندگی بومی تمرکز کرده است. پیشرفت در حوزه موشکهای بالستیک، پهپادهای رزمی و سامانههای پدافندی، معادلات امنیتی منطقه را بهطور جدی تغییر داده است.
چرا بازدارندگی ایران تقویت شده است؟
کمالی تصریح کرد: بسیاری از تحلیلگران و سیاستسازان غربی و عبری اذعان کردهاند که هزینه هرگونه درگیری مستقیم با ایران برای طرف مقابل بهشدت افزایش یافته و همین مسئله به تقویت بازدارندگی کشورمان منجر شده است.
وی با اشاره به نمونههای عینی این بازدارندگی گفت: حمله موشکی ایران به پایگاه عینالاسد در پاسخ به ترور سردار سلیمانی، نخستین هدفگیری مستقیم یک پایگاه رسمی آمریکا توسط یک دولت در دهههای اخیر بود و پیام روشنی درباره اراده و توان پاسخدهی ایران ارسال کرد.
این تحلیلگر افزود: حضور فعال نیروی دریایی سپاه و ارتش در خلیج فارس، رصد مستمر تحرکات نظامی خارجی و واکنش سریع به تهدیدات احتمالی، نشاندهنده اجرای یک استراتژی بازدارندگی فعال است.
کمالی با اشاره به پیامدهای این واقعیت برای رژیم صهیونیستی اظهار کرد: امروز تلآویو بهخوبی میداند که هرگونه خطای محاسباتی در مواجهه با ایران میتواند هزینههایی فراتر از ظرفیت تحمل آن ایجاد کند و به همین دلیل، معادله امنیتی منطقه بیش از گذشته به سمت توازن مبتنی بر بازدارندگی متقابل حرکت کرده است.
اهمیت تنگه هرمز و جایگاه ایران
وی تأکید کرد: اهمیت تنگه هرمز و جایگاه ایران تنها به بعد نظامی محدود نمیشود. ثبات این آبراه برای اقتصاد جهانی یک ضرورت است و کشورهای صنعتی اروپا، ژاپن، کره جنوبی و حتی چین بخش بزرگی از انرژی خود را از مسیر خلیج فارس تأمین میکنند.
این پژوهشگر ارشد مسائل راهبردی خاطرنشان کرد: هر سیاستی که به افزایش تنش با ایران منجر شود، عملاً امنیت انرژی جهان را تهدید کرده و تبعات اقتصادی گستردهای برای همان کشورها به همراه خواهد داشت.
کمالی در جمعبندی گفت: تنگه هرمز نماد پیوند میان جغرافیا و قدرت است؛ جایی که موقعیت طبیعی ایران با ظرفیتهای سیاسی و دفاعی آن گره خورده و یک مزیت راهبردی پایدار ایجاد کرده است. تجربه سالهای اخیر نشان میدهد نادیده گرفتن این واقعیت یا تلاش برای حذف ایران از معادلات منطقهای نهتنها به ثبات منجر نمیشود، بلکه بحرانهای جدیدی خلق میکند.
وی در پایان تأکید کرد: واقعیت میدانی این است که بدون مشارکت و نقشآفرینی ایران، هیچ طرح پایداری برای امنیت خلیج فارس و تضمین جریان انرژی شکل نخواهد گرفت. از این رو، آینده ثبات منطقه و حتی اقتصاد جهانی بیش از هر زمان دیگری به درک این جایگاه و پذیرش نقش ایران در نظم نوین جهانی وابسته است؛ نظمی که در آن قدرتهای منطقهای نه تابع، بلکه بازیگران اصلی معادلات امنیت و توسعه خواهند بود.
انتهای پیام/