آینده صنعت برق حیاتی اما مشروط؛ راز جبران کمبود ۱۸ هزار مگاوات برق چیست؟

به گزارش خبرگزاری آنا، پدیده ناترازی برق در ایران از یک چالش مقطعی در ساعات اوج بار عبور کرده و به مسئله‌ای ساختاری در تمامی سطوح بار شامل پایه، میانی و اوج تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که برآورد‌ها نشان می‌دهد کشور در طول سال حدود ۱۰۸۶ ساعت با ناترازی برق مواجه است. اگرچه افزایش ظرفیت نیروگاهی یکی از راهکار‌های مقابله با این وضعیت به شمار می‌رود، اما اتکای صرف به توسعه عرضه، رویکردی پرهزینه و در بلندمدت ناکارآمد است و ضرورت دارد هم‌زمان با آن، سیاست‌های مؤثر مدیریت تقاضا نیز به‌صورت جدی اجرا شود.

بر اساس محاسبات، با سرمایه‌گذاری معقول و احداث حدود ۹۲۲۵ مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی می‌توان حدود ۸۴ درصد از ساعات ناترازی را پوشش داد و ناترازی باقیمانده را به حدود ۱۷۵ ساعت در سال محدود کرد که عمدتاً به دوره‌های اوج بار بحرانی مربوط می‌شود. در کنار توسعه ظرفیت تولید، اقداماتی نظیر جایگزینی و بهینه‌سازی تجهیزات پرمصرف، بازنگری در الگوی توسعه صنایع انرژی‌بر و اصلاح ساختار قیمت‌گذاری و تعرفه‌های برق، از الزامات اساسی مدیریت تقاضا و افزایش تاب‌آوری شبکه برق کشور به شمار می‌آیند.

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ناترازی در سیستم برق کشور به‌ویژه در سال‌های اخیر از یک مشکل محدود در ساعات اوج بار بحرانی فراتر رفته و به چالشی گسترده و چندوجهی تبدیل شده است که نواحی بار میانی و حتی ساعات غیربحرانی اوج بار را نیز دربر می‌گیرد؛ موضوعی که بیانگر کاهش تاب‌آوری شبکه برق و نیاز فوری به بازنگری اساسی در سیاست‌ها و راهبرد‌های تأمین برق کشور است.

در این میان، نباید از آثار جانبی ناترازی برق بر بخش تولید غافل شد؛ چراکه تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران درباره شاخص قیمت تولیدکننده بخش صنعت در فصل پاییز ۱۴۰۴ نشان می‌دهد روند افزایشی تورم در این بخش نه‌تنها متوقف نشده، بلکه با شتابی بیشتر نسبت به فصول گذشته ادامه یافته است. افزایش هم‌زمان تورم فصلی، نقطه‌به‌نقطه و سالانه حاکی از تعمیق فشار‌های تورمی در ساختار تولید صنعتی کشور است؛ وضعیتی که می‌تواند پیامد‌های قابل توجهی برای قیمت تمام‌شده کالاها، سودآوری بنگاه‌های صنعتی و چشم‌انداز رشد اقتصادی در ماه‌های پیش‌رو به همراه داشته باشد و اهمیت حل ریشه‌ای مسئله ناترازی برق را دوچندان می‌کند.

مولفه های تاثیرگذار بر سرمایه گذاری برق

در همین رابطه حمیدرضا صالحی، دبیرکل فدراسیون انرژی و نایب‌رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران در گفتگو با خبرنگار اقتصادی آنا با اشاره به وضعیت صنعت برق و انرژی کشور گفت:با وجود همه مشکلات و فشار‌هایی که در سال‌های اخیر در حوزه انرژی وجود داشته، نشانه‌هایی از کاهش ناترازی تولید و مصرف مشاهده می‌شود، هرچند این موضوع بیش از آنکه ناشی از افزایش تولید باشد، تحت تأثیر کاهش مصرف و افت فعالیت‌های تولیدی بوده است.

وی افزود:واقعیت این است که تورم، کمبود سرمایه در گردش، محدودیت‌های صادراتی و کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری، مستقیماً بر تولید اثر گذاشته و همین کاهش تولید، فاصله میان مصرف و تولید انرژی را تا حدی کمتر کرده است. این اتفاق را نمی‌توان به‌عنوان یک دستاورد پایدار تلقی کرد.

کاهش کمبود برق در تابستان امسال

صالحی با اشاره به وضعیت برق در پیک تابستان اظهار کرد:در سال‌های گذشته، به‌ویژه دو سال قبل، میزان کمبود برق در پیک تابستان به حدود ۱۸ هزار مگاوات می‌رسید، اما امسال این کمبود به شکل محسوسی کاهش یافت و قطعی‌ها به‌ویژه در بخش خانگی کمتر احساس شد.

وی ادامه داد:یکی از عوامل مؤثر در این کاهش، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در مقیاس بزرگ و ورود صنایع به این حوزه بوده است. امروز شاهد علاقه‌مندی صنایع برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی هستیم که می‌تواند به جبران بخشی از کمبود برق کمک کند.

وضعیت نیروگاه‌های حرارتی همچنان نگران‌کننده است

نایب‌رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران درباره وضعیت نیروگاه‌های حرارتی گفت:در حوزه نیروگاه‌های حرارتی، همچنان با مشکلات جدی از جمله فرسودگی تجهیزات، عقب‌ماندگی فناوری، تأمین قطعات، نوسازی و بهینه‌سازی مواجه هستیم. این چالش‌ها نسبت به گذشته کاهش معناداری نداشته و بخش قابل توجهی از نیروگاه‌ها با همان مشکلات پیشین فعالیت می‌کنند.

وی افزود:نبود اطمینان نسبت به آینده فروش برق و بازگشت سرمایه، یکی از موانع اصلی برای جذب سرمایه‌گذاران جدید در این بخش است.

سرمایه‌گذاری دولت؛ تقریباً صفر

صالحی با انتقاد از وضعیت سرمایه‌گذاری در صنعت برق تصریح کرد:باید صریح بگویم که در سال‌های اخیر، به‌ویژه تا سال ۱۴۰۴، سرمایه‌گذاری مؤثری از سوی دولت در صنعت انرژی و برق صورت نگرفته است. بار اصلی سرمایه‌گذاری بر دوش بخش خصوصی و شرکت‌های نیمه‌دولتی بوده که آنها هم با محدودیت‌های جدی مواجه‌اند.

وی ادامه داد:قوانین و مشوق‌های فعلی، جذابیت لازم برای سرمایه‌گذاران را ندارد. اگرچه در مقاطعی مشوق‌هایی مانند فروش برق در تابلوی آزاد یا تبدیل نیروگاه‌های گازی به سیکل ترکیبی مطرح شد، اما این مشوق‌ها کافی و عملیاتی نبود.

بخش خصوصی بدون حمایت واقعی جلو نمی‌آید

دبیرکل فدراسیون انرژی تأکید کرد:اینکه گفته می‌شود بخش خصوصی وارد میدان نشده، گزاره دقیقی نیست؛ واقعیت این است که هیچ بسته تشویقی مؤثر و پایداری برای هدایت سرمایه‌ها به صنعت برق طراحی نشده است. در چنین شرایطی، نمی‌توان انتظار جهش سرمایه‌گذاری داشت.

وی افزود:کشور‌های دیگر با استفاده از فاینانس خارجی و سیاست‌های شفاف، مسیر توسعه نیروگاه‌ها را هموار کرده‌اند، اما در ایران همچنان با موانع زیرساختی و مقرراتی مواجه هستیم.

آینده صنعت برق؛ حیاتی، اما مشروط

صالحی با اشاره به اهمیت راهبردی صنعت برق گفت:صنعت برق ستون فقرات اقتصاد و زندگی مردم است؛ بدون برق، تولید، خدمات، سلامت و حتی زندگی روزمره مختل می‌شود. جهان ناگزیر است حضور پررنگ‌تری در این حوزه داشته باشد و ما هم از این قاعده مستثنا نیستیم.

وی خاطرنشان کرد:اگر اصلاح سیاست‌های انرژی، جذب سرمایه و بازنگری در ساختار بازار برق از همین امسال آغاز شود، می‌توان به شکوفایی این صنعت امیدوار بود. تحولات جهانی انرژی و تجربه بحران‌هایی مانند جنگ اوکراین نشان داده که امنیت انرژی، یک ضرورت انکارناپذیر است.