به گزارش خبرگزاری آنا، بیژن رنجبر رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در هشتمین دوره توانافزایی بدو خدمت اعضای هیاتعلمی (شهید چمران) ضمن عرض سلام و ادب خدمت پیشگاه حضرت ولی عصر عجلالله تعالی فرجهالشریف و با آرزوی سلامتی و طول عمر باعزت برای مقام عظمای ولایت حضرت آیتالله امام خامنهای و تبریک اعیاد شعبانیه گفت: پیشاپیش یومالله 22 بهمن را تبریک عرض میکنم. البته ما 22 دی را هم داشتیم و آن هم یک یومالله بود. در کشور متاسفانه اقدامات تروریستی رخ داد و این اقدامات از توطئههای آمریکا و رژیم پلید و خبیث صهیونیستی بود. بحثی که با یک اعتراض بسیار مسالمتآمیز شروع شد، اما بعد تروریستهای مسلح موجسواری کردند و درواقع اتفاقات تلخ و بد را در کشور رقم زدند. انشاءالله خداوند انتقام خون تمام شهدای عزیزمان را از آمریکا و رژیم منحوس صهیونیستی بگیرد و اینها از صحنه روزگار محو شوند.
وی ادامه داد: درود میفرستیم به ارواح پاک و طیبه همه شهدای انقلاب اسلامی و در رأس همه آنها روح پاک و مطهر حضرت امام(ره) که بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی بودند. یاد همه شهدای اقتدار هم در جنگ 12روزه و هم شهدای کودتای 18 دی را گرامی میداریم. 18 دی ماه درواقع روز سیزدهم جنگ 12روزه بود. همچنین یاد رئیس فقید شهید دانشگاه آزاد اسلامی، دانشمند برجسته علم و فناوری شهید محمد مهدی طهرانچی را گرامی میداریم.
رنجبر با بیان اینکه دانشگاه آزاد اسلامی مولود انقلاب اسلامی است، اظهار کرد: شما امروز وارد دانشگاهی نشدهاید که صرفا مجموعهای از ساختمانها، آییننامهها و موقعیتهای اداری باشد. شما وارد نهادی شدهاید که میتواند مسیر عقلانیت، کیفیت علمی، رفاه و اقتدار یک جامعه را تنظیم کند. این موضوع بهمثابه یک مسئولیت تمدنی است نه فقط یک جایگاه شغلی.
وی با اشاره به این موضوع که علم از ایمان جدا نیست، گفت: در نگاه توحیدی، علم از ایمان جدا نیست و درجه علمی بدون مسئولیت اخلاقی معنایی ندارد. یعنی در منطق اسلام، علم بیجهت، علم ناقص شمرده میشود. به همین دلیل است که در دانشگاه حکمتساز، استاد صرفا عضو هیاتعلمی نیست؛ بلکه عامل کاهش آنتروپی معرفتی و افزایش کیفیت و اثرگذاری علم است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: علم در اسلام، فقط ابزار قدرت نیست. علم امانت است. شما به نهادی وارد شدهاید که علم را نه صرفا ابزار قدرت، بلکه امانت الهی و مسئولیت تمدنی میبیند.
دانشگاه آزاد اسلامی یک دستاورد استراتژیک ملی است
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به اینکه این دانشگاه یک دستاورد استراتژیک ملی است، بیان کرد: امروز شما صرفا به یک دانشگاه نپیوستهاید، بلکه به بزرگترین شبکه علمی- اجتماعی حضوری در منطقه و یکی از بزرگترین ساختارهای دانشگاهی جهان وارد شدهاید.
رنجبر ادامه داد: دانشگاه آزاد اسلامی در منابع معتبر بینالمللی به عنوان یکی از بزرگترین سیستمهای دانشگاهی جهان و در بسیاری از ارزیابیها بزرگترین دانشگاه حضوری جهان شناخته میشود.
وی گفت: دانشگاه آزاد اسلامی حدود یک میلیون و 400 هزار دانشجو دارد و دارای بیش از 450 واحد، مرکز و پردیس دانشگاهی در سراسر کشور است. دانشگاه آزاد اسلامی حدود 900 مدرسه و آموزشکده در سراسر کشور دارد.
رنجبر با تاکید بر این موضوع که این عددها فقط آمار نیستند، اضافه کرد: این اعداد فقط آمار نیستند؛ اینها نشانه اعتماد تاریخی یک ملت به دانشگاه آزاد اسلامی هستند.
دانشگاه آزاد اسلامی یک شبکه زنده فیزیکی- اجتماعی است
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی توضیح داد: برخلاف دانشگاههای متمرکز یا مجازی، دانشگاه آزاد اسلامی یک شبکه زنده فیزیکی- اجتماعی است که با بافت خانوادهها و صنعت در هم تنیده شده است.
وی تصریح کرد: در غرب آسیا دانشگاههای بزرگی وجود دارند، اما هیچکدام مزیت شبکهای دانشگاه آزاد اسلامی را ندارند. بسیاری از دانشگاههای منطقه یا متمرکز در یک شهر هستند یا براساس آموزش از راه دور فعالیت میکنند.
رنجبر با تاکید بر شبکهای بودن دانشگاه آزاد اسلامی، گفت: دانشگاه آزاد اسلامی یک شبکه زنده فیزیکی - اجتماعی است. این دانشگاه با پیوند مستقیم با خانوادهها، صنعت، شهرها و مسائل واقعی، فقط یک محل آموزش نیست، بلکه جزئی از بافت اجتماعی ایران است. این همان مزیتی است که میتواند به قدرت علمی منطقهای و به الگوی قابل صدور به کشورهای همسایه تبدیل شود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: در نگاه علمی، جهان بر پایه نظم و غایت بنا شده است، یعنی خلقت تصادفی نیست و براساس اندازه، محاسبه و نظم بنا شده است.
وی با اشاره به سیستم زنده دانشگاه آزاد اسلامی از منظر ترمودینامیکی تاکید کرد: دانشگاه یک سیستم باز (زنده) است و انرژی وارد آن میشود. این انرژی همان دانشجو، انگیزه، بودجه و زمان است. اطلاعات مبادله میشود و خروجی آن اثر علمی قابل استناد و اجتماعی است. اگر این سیستم نظم درونی نداشته باشد، بهتدریج دچار افزایش آنتروپی میشود، بنابراین اگر جریان انرژی و معنا در آن درست تنظیم نشود، دچار فرسایش، بیانگیزگی و اتلاف سرمایه انسانی و انرژی علمی میشود. در این سیستم، استاد تنظیمکننده جریان انرژی و معنا است نه صرفا منتقلکننده اطلاعات. استاد ذهن
دانشجو را با نظم خلقت و عقل او را با امید و امکان کالیبره میکند
رنجبر اظهار داشت: استاد رقیب تولید علم و مانع رقابت علمی نیست؛ بلکه تنظیمکننده جریان انرژی و اطلاعات است.
وی با اشاره به نقش کلیدی اساتید ادامه داد: از منظر ترمودینامیک و نظریه سیستمها استاد دارای سه نقش کلیدی ازجمله تبدیل انرژی خام به کار مفید، تنظیم جریان اطلاعات و ایجاد نظم پایدار علمی است. آنتروپی بالا منجر به شکست خواهد شد که در نتیجه آن کلاس استاد بیروح و مرده است. پایاننامهها به بایگانی ختم میشوند. مقالات جزیرهای و بیاثر خواهند بود و همچنین باعث فرسودگی و اتلاف سرمایه انسانی میشوند، اما در مقابل آنتروپی پایین منجر به موفقیت خواهد شد که در نتیجه آن مسئله واقعی حل میشود. دانشجویان الهامبخش تربیت میشوند. گفتوگوی میانرشتهای شکل میگیرد و کار مفید انجام میشود.
رنجبر با اشاره به تعریف دانشگاه از نگاه امامخمینی(ره) خاطرنشان کرد: امامخمینی(ره) دانشگاه را کارخانه انسانسازی تلقی میکردند.
وی اضافه کرد: اگر دانشگاه کارخانه است، استاد مهندس این کارخانه است و اگر خروجی این کارخانه انسان متعهد و مسئول نباشد علم او نهتنها مفید نیست، بلکه میتواند وبال شود.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: امامخمینی(ره) فرمودند: دانشگاه مبدا همه تحولات است. در منطق سیستمها اگر مبدا دچار اختلال شود کل فرآیند دچار آشفتگی میشود.
وی تاکید کرد: رهبر معظم انقلاب اسلامی بر دو مفهوم کلیدی مرجعیت علمی و جهاد تبیین تاکید دارند. این دو یعنی علم دقیق در کنار هویت، امید و اعتمادبهنفس ملی. خطمقدم این میدان کلاس درس است.
رنجبر توضیح داد: دانشگاه آزاد اسلامی فقط بزرگ نیست، بلکه اثرگذار هم است و حدود 18 درصد از سهم تولید علم کشور را به خود اختصاص داده است. داین دانشگاه در رتبه بندی 2025 RUR رتبه 93 جهانی را دارد. اینها نشانه آن است که دانشگاه آزاد اسلامی در متن رقابت جهانی علم حضور دارد.
وی افزود: دانشگاه آزاد اسلامی از نظر مقیاس یک قدرت ملی است. از نظر شبکه یک مزیت راهبردی منطقه است و از نظر اندیشه ماموریت تمدنی دارد. حقیقت آن است که عظمت هیچ دانشگاهی بدون عظمت استادانش معنا ندارد.
رنجبر گفت: وقتی دانشگاهی در مقیاس یک ملت گسترش پیدا میکند، نقش استاد دیگر صرفا فردی و محدود به کلاس نیست، بلکه نقشآفرینی او اثر شبکهای پیدا میکند. در دانشگاه آزاد اسلامی تصمیمهای آموزشی استاد فقط روی 30 تا 40 دانشجو اثر نمیگذارد، بلکه در مقیاس یک شبکه ملی بازتاب پیدا میکند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه استاد دیگر منبع اطلاعات نیست، گفت: منابع نوین آموزش عالی بر این نکته که استاد دیگر تنها منبع دانش نیست اتفاقنظر دارند، زیرا دانش در دسترس است و این موضوع به معنای کمرنگ شدن استاد نیست، برعکس نقش او عمیقتر و پیچیدهتر شده است.
وی ادامه داد: استاد به معنای طراح تجربه یادگیری است. این به این معنا است که استاد تعیین میکند چه چیزی وارد ذهن دانشجو شود، چگونه پردازش شود و به چه کنشی در دنیای واقعی منتهی شود.
رنجبر افزود: در زیستشناسی غشای نیمهتراوا اجازه ورود هر مادهای را نمیدهد، بلکه انتخابگرانه عمل میکند. در عصر هوش مصنوعی داده فراوان است، اما دانش معتبر و معنادار کمیاب است.
وی با بیان اینکه استاد غشای نیمهتراوای ذهن دانشجو است، توضیح داد: استاد نباید هر پاسخ هوش مصنوعی، هر داده شبکه اجتماعی یا هر متن کماعتبار را عبور دهد. بلکه باید با انتقال فعال، مفاهیم اصیل، روش تحلیل و عقلانیت علمی را جابهجا کند.
رنجبر تصریح کرد: در اغلب دانشگاههای تراز اول جهان (آمریکا، اروپا، شرق آسیا) استاد با یک الگوی مشترک تعریف میشود. این الگو عبارت است از Teaching (آموزش حرفهای و قابل ارزیابی)، Research (پژوهش اصیل و مسئلهمحور)، Service (مسئولیت نهادی و اجتماعی). در این مدل مقاله مهم است، اما هرگز تنها معیار نیست.
روشهای نوین تدریس عبارتند از: کلاس معکوس، یادگیری فعال و یادگیری تحولآفرین
وی تاکید کرد: روشهای نوین تدریس عبارتند از: کلاس معکوس، یادگیری فعال و یادگیری تحولآفرین. در روش کلاس معکوس محتوای کلاس از قبل آماده شده است. کلاس بر پایه تحلیل، پرسش و حل مسئله اداره میشود. این مدل طبق ادبیات آموزشی گرادیان یادگیری را افزایش میدهد، چون کلاس صرف مسائل سطح بالا میشود نه توضیح بدیهیات.
وی افزود: در روش یادگیری فعال پرسشگری سقراطی و بحث هدایت شده است و تمرین در کلاس انجام میشود. قرآن کریم نیز با پرسش مخاطب را وارد تفکر میکند. همچنین در روش یادگیری تحولآفرین هدف فقط دانستن بیشتر نیست، بلکه دیدن متفاوت جهان است. در این روش استاد پیشفرضهای ذهنی دانشجو را به چالش میکشد تا فهم درونی شود.
وی بیان کرد: در عصر هوش مصنوعی نقش استاد از انتقال دانش به تایید، تحلیل و جهتدهی دانش تغییر کرده است. استاد باید به دانشجو بیاموزد که چگونه سوال درست بپرسد، چگونه پاسخ هوش مصنوعی را راستیآزمایی کند و چگونه از ابزار، عقل بسازد نه وابستگی. در آموزش عالی داده زیاد است، اما کار مفید علمی کم است. استاد موفق کسی است که از دانش، اگزرژی اجتماعی و علمی تولید کند.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی کنشگر شبکهای حل مسئله و امین معنا است
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی اظهار داشت: استاد دانشگاه آزاد اسلامی کنشگر شبکهای حل مسئله و امین معنا است، یعنی طراح یادگیری عمیق پیونددهنده آموزش به مسئله واقعی و پالایشگر حقیقت در عصر داده امیدآفرین عقلانی در کلاس درس.
وی اضافه کرد: در جهان امروز، استاد نه مجری آموزش است نه صرفا تولیدکننده مقاله. استاد طراح فهم، پالایشگر معنا و استخراج کننده اگزرژی از دانش است. در دانشگاه آزاد اسلامی، این نقش به واسطه مقیاس شبکهای اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
رنجبر با اشاره به اینکه استاد چشمه انرژی تحول است، تاکید کرد: در زبان ترمودینامیک استاد همان چشمه انرژی است. استاد باید آنتالپی ایمان، آنتالپی امید و آنتالپی معنا را در کلاس بالا ببرد تا واکنشهای تحولآفرین، بهصورت خودجوش اتفاق بیفتد.
وی اضافه کرد: دانشگاه آزاد اسلامی قرار است یک سیستم زنده باشد نه یک سیستم ایزوله.
رنجبر با توجه به موضوع استاد منفعل و استاد تمدنساز بیان کرد: استاد منفعل موجب افزایش آنتروپی علمی و فرهنگی میشود و درمقابل استاد تمدنساز موجب تولید اگزرژی علمی - اجتماعی میشود. این تمایز قضاوت اخلاقی نیست، بلکه توصیف یک پدیده سیستمی است.
وی با اشاره به آنتروپی نهادی - معرفتی دانشگاه آزاد افزود: در این آنتروپی مقاله زیاد ولی حل مسئله کم است. تخصصگرایی شدید اما گفتوگوی میانرشتهای ضعیف است. رقابت شدید است اما فرسودگی علمی مشاهده میشود. اینها به این معنا هستند که انرژی وجود دارد و فعالیت در حال انجام است، اما اثر پایدار کم است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی بیان کرد: تولید مقاله یا رقابت علمی هدف نیست. اگر تولید مقاله بدون افق حکمی باشد به اتلاف انرژی علمی تبدیل میشود. ما ضد علم سخن نمیگوییم، بلکه میخواهیم علم را نجات بدهیم. حال مسئله این است که مقاله را در چه جهت و در خدمت کدام معنا بنویسیم؟
رنجبر تاکید کرد: استاد نه رقیب معنا است و نه سد تولید علم، بلکه تنظیمکننده جریان انرژی و اطلاعات است. از منظر علمی استاد سه نقش حیاتی دارد: تبدیل انرژی خام به کار مفید، تنظیم جریان اطلاعات و ایجاد نظم پایدار علمی.
وی خاطرنشان کرد: حکمت نه جایگزین علم است و نه کاهشدهنده کمیت و رتبه؛ بلکه سازوکار کاهش آنتروپی درونسیستمی علم و افزایش اثرگذاری آن در سطح جهانی است. یک استاد حکمتمحور و مسئلهمحور، پژوهش میکند، لذا کار پژوهشی او استنادپذیرتر، بینالمللیتر و ماندگارتر خواهد بود و انرژی آموزشی را جهت میدهد، بنابراین دانشجو بهتر و سریعتر پیشرفت میکند. پروژهها و مقالاتش دارای اهداف و افق مشخصی است، یعنی برنامه جهتدار تعریف میکند، لذا رتبه علمی دانشگاه را تقویت خواهد کرد.
رنجبر اضافه کرد: حکمت به معنی کاهش کمیت یا عقبنشینی رقابتی نیست، بلکه ابزار ارتقای پایدار رتبه علمی است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی گفت: حال سوال کلیدی اساتید جدید این است که من از ترم اول دقیقا چه کار باید انجام دهم؟ پاسخ آن در پنج گام ساده ولی عمیق تعریف میشود که عبارتند از: طراحی کلاس نه فقط تدریس سرفصل، استفاده حداقلی اما هوشمند از کلاس معکوس، اتصال پایاننامه به سامانه پایش، تشویق دانشجو به طرح پویش و الگو بودن نه فقط معلم بودن.
وی تصریح کرد: دانشگاه آزاد اسلامی یک سیستم زنده است. حیات این سیستم به میزان اگزرژی بستگی دارد که شما تولید میکنید. هر کلاس درس میتواند یا منبع افزایش آنتروپی باشد یا منبع تولید معنا، امید و کار مفید. کلاس درس نقطه آغاز تمدنسازی است.
رنجبر اشاره کرد: نظام ارتقای مقالهمحور، بهتنهایی پاسخگوی دانشگاه تمدنساز نیست. مقاله حذف نمیشود، بلکه در کنار کیفیت آموزش، اثر اجتماعی، حل مسئله و شاگردپروری معنا پیدا میکند. ارتقا باید انسانمحور شود نه عددمحور. این یک تخریب نیست بلکه یک تکامل طبیعی است.
دانشگاه آزاد اسلامی استاد را محور، دانشجو را سرمایه و جامعه را مقصد نهایی میبیند
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: دانشگاه آزاد اسلامی امروز یک نقشه مهندسی روشن دارد. این نقشه استاد را محور می داند، دانشجو را سرمایه میبیند و جامعه را مقصد نهایی.
رنجبر بیان کرد: اگر حکمت به عمل نرسد خود به نوعی اتلاف انرژی معرفتی تبدیل میشود. سه پیمان عملی استاد تازه وارد عبارتند از: پیمان کیفیت هوشمند (کیفیت و کمیت دشمن هم نیستند. ما علم تولید میکنیم، اما انرژی را هوشمندانه صرف پژوهش هدفمند میکنیم)، پیمان تربیت و افق (ایجاد جهانبینی نه فقط انتقال فرمول) و پیمان معنا (معنا شتابدهنده علم است نه ترمز آن. معنا چرایی ایستادگی در مسیر علم را تامین میکند)
وی اضافه کرد: دانشگاه حکمتمحور دانشگاه یا علم یا حکمت نیست، بلکه دانشگاه علم عمیق با حکمت راهبر و اثرگذار جهانی است.
رنجبر گفت: ورود اساتید، ورود به یک تعهد دوگانه شامل علم رقابتی و مسئلهمحور جهانی و حکمت پایدار و کاهش آنتروپی علمی و نهادی است. امیدواریم تولید علمی اساتید افزایش یابد، کیفیت آن عمیقتر شود و اثر آن پایدار و ماندگار باشد. دانشگاه در عین رقابت جهانی از درون تهی نشود، بلکه منبع تعادل و اثرگذاری تمدنی و علمی شود. دانش بدون معنا منجر به افسردگی و پوچی میشود.
اساتید باید کلاس درس را به معراج اندیشه تبدیل کنند نه صرفا محل انتقال محتوا
رنجبر در سخنان خود با اشاره به میثاقنامه اساتید گفت: شما اساتید باید کلاس درس را به معراج اندیشه تبدیل کنید، نه صرفا محل انتقال محتوا. امید، عزت نفس ملی و ما میتوانیم را در دانشجویان زنده نگاه دارید. پژوهش را در خدمت حل مسائل واقعی کشور به کار گیرید. شاگردپروری را جوهره استادی بدانید. الگوی همان ارزشهایی باشید که آموزش میدهید. اینها آرمانگرایی نیست، تعریف حرفهای استادی در دانشگاه تمدنساز است.
وی با اشاره به 21 توصیه رهبر انقلاب به اساتید دانشگاه، بیان کرد: رهبر معظم انقلاب اسلامی 21 توصیه به اساتید دانشگاهها داشتهاند. در اینجا به یک مورد اشاره میکنم؛ این که ایشان فرمودهاند از جایگاه استادی برای تربیت دانشجویان استفاده کنید.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در سخن پایانی خود گفت: پروردگارا؛ به ما نوری عطا کن که در ظلمات شبهات، راه را بیابیم. قلمهای ما را در مسیر رضایت خودت قرار ده و ما را امانتداران شایسته برای این کرسیهای استادی قرار بده. خدایا؛ سایه پربرکت مقاممعظمرهبری را مستدام بدار و عاقبت همه ما را به ختم به خیر فرما.