آواها و نواهای ایرانی؛ میراث ناملموس و هویتبخش سرزمین پارسی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، فربد شکوهی در مصاحبه با برنامه «فرهنگسرای گفتوگو» به مناسبت فرا رسیدن ششم بهمن ماه، روز ملی آواها و نواهای ایرانی، اظهار داشت: روز ششم ماه بهمن تنها یک تاریخ در تقویم نیست، بلکه نشانهای از خودآگاهی فرهنگی ماست. این روز به ما یادآوری میکند که ایرانیان پیش از آنکه آوا را دانشی بدانند، با آن زیستهاند و در این سرزمین، زبان، مایه احساس، آیین و اندیشه بوده است.
این پژوهشگر حوزه ادبیات پارسی در تشریح معنای واژه «نوا» بیان کرد: واژه نوا، کوتاهشده واژه پارسی باستان «ناواست» که در زبان پهلوی به «نیوا» و در پهلوی طرفانی به «نوا» تبدیل شده است. این واژه با سه واژه نواختن، نوازیدن و نوا همریشه است و به معنای بانگ خوش یا نرم سخنی آدمی و مرغان است. جالب آنکه پیشینیان ما میان بانگ خوش و ناخوش فرق گذاشته و واژه نوا را هرگز برای بانگ ناخوش به کار نبردهاند که گواهی بر پایبندی آنان به آموزههای زیباشناسی است.
وی با اشاره به ریشه واژه «آوا» افزود: واژه آوا، کوتاهشده واژه ایرانی باستان «آا» است که از ریشه «واکا» به معنای سخن، آواز، ترانه و سرود میباشد. این واژه در زبان پهلوی و پهلوی ساسانی به «آواز» تبدیل شد و دگرگونه ساخت «آوای رود» نیز در شاهنامه فردوسی آمده است.
شکوهی در پاسخ به پرسشی درباره چرایی نامگذاری این روز به عنوان «آواها و نواهای ایرانی» و استفاده نکردن از واژه «موسیقی»، توضیح داد: واژه موسیقی واژهای یونانی است و در زبان پارسی باید از واژههای همخانواده استفاده کرد. همانگونه که سرود با دانش عروض یکی نیست، نوا نیز با دانش خوان یا هممعنا نیست. مردم سرایندگان و خنیاگران را در گذشته «نواخان» میگفتند. ما واژه آواها و نواها را برگزیدیم تا هم دانش خنیا و هم هنر خنیا را در بر بگیرد و این جدایی میان دانش خوانها و هنر خوانها را روشن کنیم.
وی در رادیو گفتوگو با اشاره به همزمانی این روز با یادبود صفیالدین ارموی، خاطرنشان کرد: صفیالدین ارموی کانون پیوند میان دانش خنیا و هنر خنیا است. ایشان پژوهشگر ارزندهای بود که در دوران پرآشوب، دانش خنیا را با ریزهکاریهایش نوشت و برای ما به یادگار گذاشت. نامگذاری این روز به یاد ایشان، یادآور این است که خنیای ایرانی تنها یک سنت دهانبهدهان نبوده، بلکه پشتوانه ژرفی از اندیشه و نظریه دارد.
این استاد ادبیات در ادامه درباره نسبت آواها و نواهای ایرانی با موسیقی نواحی گفت: خنیای کرانهها و کنارههای ایران، بنیاد زندگی آوا و نواهای ایرانی فرهنگی است. هر آوا و نوا، بازتابنده کرانه، پیشینه و شیوه زیست مردمان آن خطه است. این نواها بدون هیچ نوشتهای، از نسلی به نسل دیگر به صورت سینهبهسینه منتقل شده و هویت شنوای مردمان را ساخته است. اگر بخواهید درباره مردمان هر گوشه ایران فرهنگی پژوهش کنید، باید به آواها و نواهای آنها گوش جان بسپارید.
شکوهی در پایان با اشاره به ثبت این میراث در سازمان جهانی یونسکو، پیام این روز را چنین بیان کرد: این روز به ما یادآوری میکند که به این گنجینه مردمی پر بنگریم و به سادگی از کنارش نگذریم. ما باید این گنجینه دیرینه و ارزنده را پاس بداریم تا به نسلهای پس از خود بسپاریم.
انتهای پیام/