اهمیت امامت و مهدویت در هدایت جامعه و تحقق عدالت

حجت الاسلام حبیب‌الله شاهسون مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی استان چهارمحال و بختیاری واحد شهرکرد در  در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری آنا در خصوص مهدویت و تاثیرات آن بر زندگی، اهمیت امامت و مهدویت توضیحاتی داد. در ادامه مشروح این مصاحبه را می‌خوانید: 

آنا: به نظر جنابعالی اهمیت امامت و مهدویت در زندگی ما چیست؟

امامت، تداوم رسالت و تنها مسیر هدایت الهی پس از پیامبر(ص) است. اهمیت آن در زندگی ما، در حقیقتِ «حیات بخشی» این منصب الهی نهفته است. جهان بدون وجود امام، جهانی فاقد هدف و مستعد نابودی است. امام، حلقه وصل زمین و آسمان و محور بقای عالم است. این مفهوم در زندگی فردی و اجتماعی ما، جهت‌دهنده اصلی است؛ چرا که شناخت امام هر عصر، تکلیف ما را با دین و دنیا روشن می‌سازد.

 امام باقر(ع) می‌فرمایند: «الْإِسْلَامُ بُنِيَ عَلَى خَمْسٍ... وَ وَلَايَتِنَا أَهْلَ الْبَيْتِ» (اصول کافی، ج۲، ص۱۸)؛ اسلام بر پنج پایه استوار است... و ولایت ما اهل بیت. ولایت، رکن رکین اسلام است و بدون پذیرش آن، بنای دین ناقص می‌ماند. بنابراین، مهدویت که امتداد امامت است، چراغ راهی است که به زندگی معنا و به جامعه آرمان می‌بخشد و ما را از سرگردانی در افکار و مکاتب بی‌ثمر نجات می‌دهد.

آنا: چه دیدگاه‌های مختلفی در مورد مهدویت وجود دارد؟

دیدگاه‌ها را می‌توان به سه دسته کلی تقسیم کرد: اول، دیدگاه شیعه امامی که بر اساس نصّ پیامبر (ص) و ائمه (ع)، امام مهدی (عج) را فرزند امام حسن عسکری (ع) می‌داند که در سال ۲۵۵ ه. ق متولد شده، غیبت کرده و زنده و ناظر بر اعمال است تا زمانی که خداوند ظهورش را مقدر فرماید. دوم، دیدگاه برخی فرق منشعب از شیعه مانند زیدیه و اسماعیلیه که در مصداق امام غایب اختلاف نظر دارند.

 سوم، دیدگاه اهل سنت که هر چند بسیاری از آنان به خروج مهدی (عج) در آخرالزمان باور دارند، ولی اغلب معتقدند او هنوز متولد نشده است. روایت مشهور از پیامبر (ص) که مورد قبول فریقین است، می‌فرماید: «مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ مَاتَ مِیتَةً جَاهِلِیَّةً» (بحارالانوار، ج۸، ص۳۶۸).

این حدیث شریف، ضرورت شناخت امام زمان را به طور مطلق بیان می‌کند و دیدگاه صحیح، همان است که بتواند مصداق یقینی این امام را در هر زمان معرفی کند که تنها مکتب اهل بیت (ع) از این توان برخوردار است.

 آنا: نقش امام زمان (عج) در زمان ظهور چه خواهد بود؟

نقش حضرت حجت (عج) در زمان ظهور، تجلی کامل «إِنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ» (سوره انبیاء، آیه ۱۰۵) است. ایشان با قیام الهی خویش، وارث تمامی زمین شده و حکومت صالحان را محقق می‌سازند. نقش اصلی ایشان، اقامه «دین الحق» در سراسر گیتی است. آن حضرت، احکام فراموش شده و تحریف شده اسلام ناب را احیا، و عدالت را در همه شئون زندگی بشر جاری می‌کنند.

امام صادق (ع) می‌فرمایند: «إِذَا قَامَ الْقَائِمُ ع ... حَتَّی لَا یُقَالَ هَذَا حَلَالٌ وَ هَذَا حَرَامٌ فَلِمَ یَقُومُ قَائِمُنَا فَیَقُولُونَ هَذَا حَلَالٌ وَ هَذَا حَرَامٌ» (بحارالانوار، ج۵۲، ص۳۵۲)؛ یعنی وقتی قائم (عج) قیام کند... [چنان احکام را روشن می‌کند]که گفته نمی‌شود این حلال و این حرام است. پس قائم ما برای چه قیام می‌کند؟ تا بگوید این حلال و این حرام است.

بنابراین، ایشان به عنوان خلیفه الله الأعظم، هم رهبری سیاسی-اجتماعی و هم مرجعیت دینی-علمی تامّ خواهند داشت و بشریت را از ظلمت جهل و ستم، به نور علم و عدالت رهنمون می‌سازند.

آنا: چه نشانه‌ها و رویداد‌هایی ظهور را مشخص می‌کند؟

نشانه‌های ظهور به دو دسته حتمی و غیرحتمی تقسیم می‌شوند. نشانه‌های حتمی، رویداد‌هایی هستند که قطعاً پیش از ظهور رخ می‌دهند و به تعبیر روایات، مانند گردش خورشید و ماه، حتمی الوقوع هستند. این نشانه‌ها پنج مورد است: خروج سفیانی، خروج یمانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و فرورفتن لشکر سفیانی در زمین (بیدا). امام صادق (ع) می‌فرمایند: «خَمْسُ عَلَامَاتٍ قَبْلَ قِیَامِ الْقَائِمِ... الْسُّفْیَانِیُّ وَ الْیَمَانِیُّ وَ الصَّیْحَةُ وَ قَتْلُ النَّفْسِ الزَّکِیَّةِ وَ الْخَسْفُ بِالْبَیْدَاءِ» (غیبت نعمانی، ص۲۵۲).

نشانه‌های غیرحتمی، شرایط و حوادثی هستند که ممکن است تغییر کنند. مهم‌ترین نکته این است که تعیین وقت ظهور، ممنوع است و این نشانه‌ها تنها برای آمادگی بیشتر و تشخیص زمان نزدیک ظهور بیان شده‌اند. تمرکز بر نشانه‌های حتمی و پرهیز از تأویل‌های شخصی درباره حوادث روز، از آسیب‌های بزرگ در این زمینه جلوگیری می‌کند.

آنا: آیا انتظار فرج در زندگی روزمره تاثیر دارد؟

انتظار فرج، تنها یک احساس درونی نیست؛ بلکه یک «مفهوم عملی-تربیتی» است که باید بر تمام زندگی روزمره ما سایه بیندازد. انتظار واقعی یعنی «عمل» برای فراهم کردن زمینه‌های ظهور.

 پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «أَفْضَلُ الْعِبَادَةِ انْتِظَارُ الْفَرَجِ» (بحارالانوار، ج۵۲، ص۱۲۵). این حدیث شریف، انتظار را برترین عبادت معرفی می‌کند و عبادت نیز بدون عمل و تقوا معنا ندارد. بنابراین، انتظار سازنده در زندگی روزمره به این معناست که فرد منتظر، تلاش می‌کند اخلاق و رفتارش را مطبق با خواست امام عصر (عج) اصلاح کند، در کار و تحصیلش متعهد و امین باشد، برای رفع مظلومیت دیگران بکوشد و همواره خود را برای یاری آن حضرت آماده نگه دارد. چنین انتظاری، عامل بازدارنده از گناه، محرک به سوی کمال و ایجاد امید و نشاط در مواجهه با مشکلات زندگی است.

آنا: نقش دعا و توسل در زمینه ظهور چیست؟

دعا برای تعجیل فرج، یک تکلیف شرعی و یک سیاست حکیمانه الهی است. از یک سو، با دعا، عبودیت و نیاز خود را به درگاه خداوند اعلام کرده و از سوی دیگر، پیوند قلبی خود با امام عصر (عج) را مستحکم می‌سازیم. دعا، زمینه‌های روحی و معنوی ظهور را در وجود ما و در جامعه تقویت می‌کند.

 امام صادق (ع) در حدیث معروفی می‌فرمایند: «أَکْثِرُوا الدُّعَاءَ بِتَعْجِیلِ الْفَرَجِ فَإِنَّ ذَلِکَ فَرَجُکُمْ» (کمال الدین، ص۴۸۴)؛ برای تعجیل فرج بسیار دعا کنید، چرا که این [خود]فرج شماست. این روایت نشان می‌دهد که دعا فقط یک درخواست منفعلانه نیست، بلکه خود بخشی از فرج و گشایش است؛ زیرا روح دعاکننده را آماده و مشتاق تحول می‌کند.

توسل به امام زمان (عج) و یاد کردن از ایشان در دعا‌ها (مانند دعای عهد و ندبه)، سبب می‌شود که دل‌ها به یاد آن حضرت روشن شده و فراموشکاری نسبت به امام، که نوعی مرگ جاهلی است، از بین برود.

آنا: مهدویت چه تاثیری بر اخلاق و رفتار جامعه دارد؟

اندیشه مهدویت، یک نظام اخلاقی آرمان‌گرا و مسئولیت‌آفرین را به جامعه ارائه می‌دهد. این اندیشه به انسان می‌آموزد که تاریخ، بیهوده نیست و به سوی تحقق جامعه توحیدی و عادلانه در حرکت است. بنابراین، هر فرد خود را بخشی از این حرکت کلی می‌بیند و برای سهم‌دار شدن در آن، به اصلاح اخلاق خویش می‌پردازد. جامعه مهدوی، جامعه‌ای است که در آن صداقت، امانت، نوع دوستی، مجاهدت در راه خدا و امر به معروف و نهی از منکر نهادینه می‌شود.

 قرآن کریم غایت این حرکت را اینگونه ترسیم می‌کند: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ» (سوره توبه، آیه ۳۳). ظهور دین حق بر تمام ادیان، تنها در سایه اخلاق الهی ممکن است. جامعه منتظر، جامعه‌ای است که برای تحقق این غایت، خود را به اخلاق نیکو می‌آراید تا شایسته همراهی با مصلح کل باشد.

آنا: آیا تفکرات مهدوی می‌تواند به حل مشکلات اجتماعی کمک کند؟

قطعاً می‌تواند. تفکر مهدوی، یک الگوی حکمرانی و مدیریت اجتماعی عادلانه را پیش روی بشر قرار می‌دهد. بسیاری از مشکلات امروز بشر مانند فقر، تبعیض، فساد و جنگ، ناشی از حاکمیت نظام‌های ظالمانه و غیرالهی است.

 اندیشه مهدویت با ارائه مدینه فاضله مبتنی بر قسط و عدل، جهت‌گیری صحیح برای مبارزه با این مشکلات را نشان می‌دهد. این تفکر به ما می‌آموزد که برای حل مشکلات، باید به سمت ایجاد ساختار‌های عادلانه حرکت کرد.

امام علی (ع) در وصف حکومت حضرت مهدی (عج) می‌فرمایند: «یَعْطِفُ الْهَوَى عَلَى الْهُدَى إِذَا عَطَفُوا الْهُدَى عَلَى الْهَوَى وَ یَعْطِفُ الرَّأْیَ عَلَى الْقُرْآنِ إِذَا عَطَفُوا الْقُرْآنَ عَلَى الرَّأْیِ» (نهج البلاغه، خطبه ۱۳۸)؛ یعنی هوس را به دنبال هدایت می‌کشد، هنگامی که مردم هدایت را تابع هوس کردند و نظر شخصی را تابع قرآن می‌سازد، وقتی که مردم قرآن را تابع نظر خود ساختند. 

این بیان، نشان می‌دهد که حل مشکلات، نیازمند محوریت قرآن و هدایت الهی به جای هوس و رأی شخصی است. جامعه‌ای که این اصل را بپذیرد، گام بزرگی در حل معضلات خود برداشته است.

آنا: چه چالش‌هایی در ترویج و درک صحیح مهدویت وجود دارد؟

مهم‌ترین چالش‌ها عبارتند از: اول، خرافه‌گرایی و طرح مطالب بی‌اساس که به جای معرفی چهره نورانی و عقلانی مهدویت، آن را با امور غیرمنطقی و احساسات کور می‌آمیزد.

دوم، انحراف به سوی تعیین وقت و نشانه‌سازی‌های شخصی که باعث یأس یا انحراف جامعه می‌شود. سوم، تقلیل اندیشه مهدویت به یک مفهوم انتزاعی و بی‌تأثیر در زندگی، که آن را از نقش فعال‌سازی اجتماعی تهی می‌کندچهارم، رفتار‌های نامناسب برخی منتسبین به این اندیشه که باعث بدنامی آن می‌شود. برای مقابله با این چالش‌ها، باید به روایات معتبر و عقلانیت دینی تمسک جست.

امام رضا (ع) می‌فرمایند: «لَا یُقَالُ لِمَ وَ لَا یُقَالُ کَیْفَ إِنَّمَا هُوَ الْقَوْلُ بِإِمَامَةِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ عَلَیْهِمُ السَّلَامُ بِغَیْرِ کَیْفٍ وَ لَا وَجْه» (عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۲۱۶)؛ درباره امامت، «چرا» و «چگونه» گفته نمی‌شود، فقط باور به آن کافی استاین کلام، اشاره به پذیرش اصل امامت دارد، ولی درک صحیح آن، نیازمند پرهیز از تحلیل‌های نادرست (چگونه‌سازی‌های غلط) و تمسک به نصّ و عقل سلیم است. ترویج صحیح، مبتنی بر کتاب، سنت و عقلانیت دینی است.