کار فرهنگی در دانشگاه باید انرژی جوانی را به علم نافع تبدیل کند

به گزارش خبرگزاری آنا، بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در هفتمین نشست سراسری مسئولان دفاتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی ضمن عرض تشکر و خوش‌آمد گویی از میهمانان و تبریک عید مبعث، گفت: این روزها، کشور در شرایط خطیری قرار دارد و با مسائل متفاوتی رو به رو است. توطئه‌هایی که در این مدت در کشور اتفاق افتاد، همگی توطئه‌های آمریکایی و صهیونیستی بوده‌ است.

وی ادامه داد: در واقع این توطئه‌ها، جنایت‌هایی است که آمریکا علیه جمهوری اسلامی انجام داده است. حضرت آقا در این باره فرموده‌اند: قصد آمریکا این است که ایران را از بین ببرد و در واقع محور تمام فعالیت‌های آمریکا از بین بردن ایران است. اتفاقاتی که در روز پنجشنبه ۱۸ دی ماه در ایران انجام گرفت در واقع یک عملیات وسیع تروریستی بود. روز پنجشنبه در واقع روز سیزدهم جنگ دوازده روزه بود.

رنجبر ادامه داد: الحمدلله بسیار از لیدرهای این عناصر خبیث دستگیر شدند و اطلاعات بسیاری از آنها استخراج شد. ان‌شاءالله ریاست محترم قوه قضاییه به آنها رسیدگی خواهد کرد. 

رنجبر با بیان اینکه در دانشگاه علاوه بر تعلیم وظیفه بسیار مهم‌تری بر عهده ما است که آن تربیت و پرورش نسل جوان است، اظهار داشت: ما به یک عنصر کلیدی به نام فرهنگ که ذهنیت-شاکله اجتماعی-فضای تحرک و کنش انسان‌ها را تعیین می‌کند، نیازمند هستیم. طبیعتاً راهبران فرهنگی در دانشگاه که نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و معاونت فرهنگی هستند، نباید فقط به تولید مصوبه و قواعد اکتفا کنند، زیرا ناتوان می‌شوند، اما اگر تنظیم کننده نسبت انرژی، معنویت و ساختار معرفتی دانشگاه باشند، به قلب عقلانی تمدن بدل می‌شوند. راهبران فرهنگی پیش از آنکه بخشنامه صادر کنند، باید بدانند که وظیفه آنها تصرف در جان‌ها است نه تصرف در زمان‌ها.

رنجبر در رابطه با عصر بحران حضور اظهار کرد: امروزه ما در عصر بحران حضور قرار داریم، جایی که دانشجو در کلاس حضور دارد، اما جانش در جای دیگری پرسه می‌زند و ممکن است اصلا به صحبت‌های کلاس گوش نکند. لذا ضرورت حضور و فعالیت موثر بخش‌های فرهنگی کاملا احساس می‌شود.

وی تاکید کرد: امروزه "تنهایی" مسئله مهم نه تنها در سیاست گذاری و تأسیس وزارتخانه تنهایی در برخی کشورها، که چالش اساسی در روانشناسی مدرن است. اریک فروم نویسنده کتاب گریز از آزادی از تنهایی سخن های بسیار گفته است و می‌گوید جوان امروز از ترس تنهایی به سمت شبکه های اجتماعی رفته است. ریشه این مشکل چیست؟ امام سجاد (ع) می‌فرمایند: داروی درد نزد خداوند متعال است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی افزود: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری و معاونت فرهنگی باید جوان‌ها را با یک استراتژی و مکانیزمی به سمت خود جذب کنند نه اینکه دفع کنند. 

وی ادامه داد: بین تنهایی و خلوت بایستی تمایز قائل شد. وظیفه راهبران فرهنگی این است که تنهایی وحشت زای فرد را به خلوت لذت بخش معنوی تبدیل کنند. اگر هر فردی لذت خلوت با خدا را بچشد، دیگر اسیر فضای مجازی نمی‌شود. این به معنای مصونیت سازی به جای محدود سازی تلقی می‌شود. 

رنجبر با اشاره به ویژگی‌های عصر امروز بیان کرد: امروزه در برهه‌ای از تاریخ ایستاده‌ایم که عصر حیرت نامیده می‌شود. دانشجو‌ی امروزی در محاصره بحران معنا قرار گرفته است. طبق نظریه ویکتور فرانکل در کتاب انسان در جست‌وجوی معنا وقتی انسان معنایی برای زیستن پیدا نکند، این خلأ را با لذت های زودگذر یا پرخاشگری جایگزین می‌کند. ممکن است این معنا در خانواده، مدارس و دانشگاه برای فرد تعریف نشده باشد. طبق تعبیر زیگمونت باومن، ما در جامعه با افرادی روبه‌رو هستیم که در مدرنیته مایع زندگی می‌کنند؛ جایی که ارزش‌ها، روابط و اعتقادات ناپایدار است. وظیفه ما انسان‌ها صرفا انتقال اطلاعات نیست، بلکه ایجاد ثبات در طوفان است. باید از مدیریت رویداد محور به سمت راهبری انسان محور حرکت کنیم.

رنجبر با بیان اینکه باید به دانشجو اثبات کنیم که دینداری و فرهنگ اصیل، نیاز او به قدرت درونی و لذت پایدار را تامین می‌کند، تاکید کرد: به جای تحمیل ارزش ها باید به بازآفرینی ارزش ها توجه کنیم. دین را نه به عنوان یک تکلیف، بلکه باید به عنوان یک تکنیک عالی برای زیستن ارائه دهیم. این همان روشی است که علامه طباطبایی در تفسیر المیزان با عنوان پیوند دادن دین به نیازهای واقعی زندگی مطرح می‌کند.

رنجبر با اشاره به داده های مرکز افکار سنجی ایسکانیوز با جامعه آماری ۱۵۰۰ دانشجو افزود: بخش قابل توجهی از دانشجویان ما، ساعات مطالعه غیردرسی کمی دارند، اما در مقابل مصرف رسانه‌ای (فضای مجازی) آنها بیش از ۵ ساعت در روز است‌. الگوهای محبوب دانشجویان دیگر چهره‌های کلاسیک نیستند، اینفلوئنسرها و سلبریتی های مجازی جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. 

باید دانشگاه به پناهگاهی برای سوالات و خانه‌ای برای رویاهای جوانان تبدیل شود

وی با اشاره به مهاجرت دانشجویان بیان کرد: مهاجرت نخبگان حکم نشت انرژی از یک رآکتور بزرگ را دارد. وقتی بیش از نیمی از دانشجویان به مهاجرت فکر می‌کنند و عامل اصلی آن را اقتصاد و آینده شغلی می دانند، وظیفه ما در دانشگاه سنگین تر می‌شود. ایجاد امید و مهارت افزایی برای اشتغال یک کار بزرگ فرهنگی است. 

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه توضیح داد: براساس گزارشات موجود دانشجویان به اردوهای دانشجویی علاقه دارند، اما با شمایل جدید. اگر محیط دانشگاه را برای شادی مومنانه و تخلیه انرژی باز نگذاریم، جوان امروزی این انرژی را در دخانیات یا روابط خارج از عرف تخلیه خواهد کرد. دانشجوی ما صادق، کمی نگران اما فطرت پذیر است. دانشجو از ما درک شدن و راه حل برای آینده می‌خواهد. باید دانشگاه به پناهگاهی برای سوالات و خانه‌ای برای رویاهای این جوانان تبدیل شود.

رنجبر در خصوص آنتروپی اجتماعی اظهار کرد: امروزه بحران افزایش آنتروپی شناختی در نسل جوان مشاهده می‌شود. در سیستم های بیولوژیک مغز تلاش می‌کند با صرف انرژی محیط را پیش‌بینی پذیر کند تا آنتروپی را به حداقل برساند.

وی با بیان اینکه دانشگاه یک سیستم باز است ادامه داد: آمارها نشان می‌دهد دانشجو وقت خود را بیش از ۵ ساعت در فضای مجازی می‌گذراند، این بدان معنا است که تراز تبادل اطلاعاتی ما با دانشجو ناتراز شده است. اگر ورودی سیستم فرهنگی ما با نیاز سلول های این پیکره دانشجویان همخوانی نداشته باشد، سیستم به سمت آنتروپی میل می‌کند. ما باید ذرات فرهنگی با کیفیت تزریق کنیم تا این سیستم از فروپاشی ساختاری حفظ شود.

وی افزود: دانشجویان بین ارزش‌های سنتی و مدرن معلق هستند. از منظر ترمودینامیک این یک حالت گذار ناپایدار است. وجود باورهای متضاد در یک ساختار ذهنی واحد آنتروپی را به شدت بالا می‌برد. دانشجو نمی‌تواند بین آنچه هست و آنچه باید باشد سد پتانسیل ایجاد کند و دچار فرسودگی شناختی می‌شود.

رنجبر در ادامه با توجه به اینکه علم نافع تنها شکلی از دانش است که می‌تواند در کالبد جامعه کار انجام دهد، گفت: خودآگاهی دانشجویان در واقع همان مکانیسم تنظیم‌گر داخلی است که اجازه نمی‌دهد متغیرهای بیرونی و فشارهای روانی، شخصیت آن را دفرمه کند. 

کار فرهنگی در دانشگاه نباید صرفاً یک کنش گرمایی باشد، بلکه باید انرژی سیال جوانی را به علم نافع تبدیل کند

وی افزود: تمدن نوین اسلامی عالی ترین سطح از نظم ساختاری است که در آن تمامی اجزا (دانشجویان، اساتید و علم) در یک هم افزایی کامل برای رسیدن به یک هدف متعالی همسو شده‌اند. کار فرهنگی در دانشگاه نباید صرفاً یک کنش گرمایی باشد، بلکه باید به مثابه یک رآکتور، انرژی سیال جوانی را طی یک فرایند دقیق به علم نافع تبدیل نماید، علمی که در پیوند با عمل به خودآگاهی منجر شود. این خودآگاهی مانع از تلاشی هویت ملی در برابر آنتروپی فرهنگی بیگانه می‌شود. 

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: در دانشگاه هاروارد مدلی به نام Developmental Mentoring اجرا می‌شود. آنها معتقدند کار فرهنگی وظیفه یک معاونت نیست، بلکه وظیفه شبکه اساتید است‌. طبق نظریه هفت بردار آرتور چایکرینگ دانشگاه باید بر روی توسعه یکپارچگی کار کند. یعنی دانشجو باید بین آنچه در دانشکده الهیات می‌شنود و آنچه در سلف سرویس یا دانشکده فنی می‌بیند، هماهنگی داشته باشد.

رنجبر گفت: هرگونه تناقض در رفتار سازمانی، اثر صدها ساعت کار فرهنگی را خنثی می‌کند. دانشجویان بیش از آنکه به دهان ما نگاه کنند، به نحوه مواجهه ما با بحران‌ها نگاه می‌کنند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری افزود: رهبر معظم انقلاب در تبیین کرسی‌های آزاداندیشی بر روی عقلانیت نقاد دست می‌گذارند. ایشان می‌فرمایند باید ذهن ها را قانع کرد، نه اینکه فقط دهان ها را بست. همچنین در نگاه امام خمینی (ره) دانشگاه باید محل تربیت انسان باشد. 

رنجبر با تاکید بر اینکه مرجع ما در کار فرهنگی باید این جمله عالم محضر خداست، باشد، بیان کرد: اگر مدیر فرهنگی بتواند این حضور را در فضای کالبدی دانشگاه جاری سازد، تربیت غیر مستقیم اتفاق افتاده است. تربیت غیر مستقیم طبق نظریه ژان پیاژه، پایدارترین نوع یادگیری است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به نظریه شهید مطهری بیان کرد: شهید مطهری معتقد است کار تربیتی آبیاری است، نه تزریق. یعنی بذر دینداری در نهاد دانشجو است، ما فقط باید موانع را برداریم. 

وی تصریح کرد: در جهان معاصر، دانشگاه‌ها دیگر تنها مکان تولید علم و فناورى نیستند. آنچه بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، معنا، انسجام و جهت گیری بلندمدت است. از منظر علمى، مى توان گفت دانشگاه‌های امروز با بحرانى مواجه هستند که مى توان آن را آنتروپی شناختى و نهادى نامید. در منظومه فکرى انقلاب اسلامى نیز، دانشگاه صرفاً مکانى براى کسب دانش نیست: بلکه "محل عروج" است.

رنجبر با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری افزود: رهبر معظم انقلاب بر روی سه واژه کلیدی تاکید دارند:  طهارت جان به معنای نزدیک کردن دلها به خداوند، عقلانیت نقاد بدین معنا است که دین بدون عقلانیت منجر به تحجر و عقلانیت بدون دین منجر به استعمار می‌شود. همچنین امید صادق به معنای بزرگترین جهاد امروز امید آفرینی است.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در خصوص منظومه فکری رهبر معظم انقلاب ادامه داد:  منظومه فکرى رهبر معظم انقلاب، یک کل منسجم است که از روان شناسى رشد تا جامعه شناسى سیاسی را در بر می‌گیرد. ایشان دانشگاه را نه یک آموزشگاه، بلکه "قوه عاقلة" و"پیشران تمدن سازی" می‌دانند.

رنجبر افزود: در نگاه رهبری، تربیت تک بعدى محکوم به شکست است. ایشان سه ضلع را براى تربیت دانشجو ترسیم می کنند؛ ضلع اول قدرت علمی، ضلع دوم عمق ایمانی و معنوی، ضلع سوم اعتماد به نفس ملی و سیاسی. یکى از عمیق ترین لایه های فکرى ایشان، برپایی «کرسى هاى آزاداندیشى» است. ایشان درباره لزوم تربیت اقناعى به جاى تحکمى صراحتاً مى فرمایند: «بنشینید بحث کنید، دعوا هم بکنید، اما در محیط دانشگاه و با منطق.»

مدیر فرهنگی تراز انقلاب، کسى است که "تضارب آرا" را مدیریت کند

وی اضافه کرد: مدیر فرهنگی تراز انقلاب، کسى نیست که محیط را سوت وکور نگاه دارد، بلکه کسى است که «تضارب آرا» را مدیریت کند تا از دل آن «حقیقت دینى» استخراج شود. تربیت در محیطى که پرسش نباشد، تربیت گلخانه‌ای و آسیب پذیر است.

رنجبر با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری گفت: رهبری بر فهم زبان نسل جدید تاکید دارند. ایشان معتقدند معارف عمیق دینی مانند توحید و عدل باید با زبان امروزی پرنشاط و غیرتکراری ارائه شود. ایشان دانشگاه را محیطی پرنشاط می‌خواهند. کار فرهنگی دینی که منجر به افسردگی یا دوری دانشجویان شود، مورد تایید ایشان نیست. نشاط معنوی کلید واژه اصلی است.

وی با اشاره به این موضوع که رهبری مدیریت فرهنگی را یک جهاد صبورانه می‌دانند نه یک پروژه کوتاه مدت، تصریح کرد: رهبر معظم انقلاب اسلامی می‌فرمایند: شعور معنوی و وجدان اخلاقی در جامعه هر چه بیشتر رشد کند، برکات بیشتری به بار می‌آورد، این محتاج جهاد و تلاش است و با دستور و حکم حکومتی به دست نمی‌آید.

وی خاطرنشان کرد: دانشگاه باید نقطه اتکای کشور در حوادث باشد. دانشگاه باید محیط تدین باشد، اما تدین با فکر، با منطق، با استدلال. مدیران فرهنگی باید بدانند که جوان، بذر آماده‌ رویش است اگر ما آبیاری نکنیم، دیگران با سموم خود آنها را خشک خواهند کرد. 

تشکل‌های دانشجویی نباید ویترین باشند، باید موتور محرک باشند

رنجبر با پیشنهاد ۵ گام راهبردی بیان کرد: گام اول، جوانان از همسالان خود بیشتر اثر می‌پذیرند. راهبرد ما باید کادرسازی از خود دانشجویان باشد. تشکل‌ها نباید ویترین باشند، باید موتور محرک باشند. گام دوم، به جای همایش، میز حل مسئله راه بیندازید تا دانشجو بتواند با مبانی دینی، مشکلات اجتماعی را تحلیل کند. این به معنی دین کارآمد است.

وی افزود: گام سوم، باید در لایه تکنولوژی حضور داشته باشیم و محتوای خرد با رفرنس‌های عمیق دینی تولید کنیم. گام چهارم، پروژه‌های بزرگ فرهنگی مانند اردوهای جهادی تخصصی را تعریف کنیم که دانشجو در آن به چالش کشیده شود و رشد کند و گام آخر، اولین کار فرهنگی در هر واحد دانشگاه آزاد، برخورد عادلانه و محترمانه با دانشجو در بخش آموزش و مالی است‌ که زیربنای اعتماد تلقی می‌شود.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه انسان، موجودی معناخواه است ادامه داد: در دانشگاه آزاد اسلامی، نباید فقط کلاس برگزار ‌کرد، بلکه ما در حال مهندسی آینده‌ تمدن هستیم. هر دانشجویی که با لبخند رضایت و ایمان تقویت شده از این دانشگاه خارج شود، یک سنگر فتح شده برای انقلاب است‌.

وظیفه داریم با تأسى به سیره رهبر حکیم انقلاب، دانشگاه را به "معراج اندیشه" تبدیل کنیم

​​​​​​​رنجبر اظهار کرد: اگر امروز در دانشگاه آزاد "بذر بیدارى " نکاریم، فردا "طوفان بیگانگی " درو خواهیم کرد. وظیفه ما این است با تأسى به سیره رهبر حکیممان، دانشگاه را به "معراج اندیشه" تبدیل کنیم. جایى که درآن، علم نافع با عمل صالح و ایمان خالص درهم می آمیزد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تاکید بر اینکه ما معماران روح نسل آینده هستیم، ادامه داد: اگر امروز نتوانیم با زبان محبت، عقلانیت و تکنولوژی با دانشجو صحبت کنیم، در دادگاه تاریخ مسئول هستیم. کار فرهنگی دینی نه یک شغل اداری، بلکه یک جهاد تبیین است‌. دانشگاه نباید به مثابه یک اداره، بلکه باید به مثابه یک معبد علم و تربیت باشد. 

وی افزود: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها و معاونت فرهنگی به تاسى از امامین انقلاب، که فقط رهبران یک مقطع تاریخى نبودند و نیستند، بلکه طراحان یک مسیر کم آنتروپی براى آینده انسان اند؛ مسیری که هنوز در جهان بى معنا، بدیلى جدى ندارد، مى توانند برنامه هاى هدفمند تمدنی براى دانشگاه ارائه دهند. در واقع این نهادها بایستى انرژی تکلیف را با برنامه هاى اجرایى خود در وجود دانشجو آزاد کنند.

رنجبر در پایان سخنان خود اظهار کرد: باید با نگاه و زبانى نو و با صبرى انقلابی، بار دیگر با آرمان هاى امام و رهبری بیعت کنیم که در راه تربیت جوان تراز تمدن ساز از هیچ ملامتى نهراسیم و از هیچ تلاشى فروگذار نکنیم. کار براى خدا دلسردى ندارد. امیدوارم روزی که کارنامه مدیریتى خود را به محضر حضرت ولى عصر (عج) ارائه مى دهیم، بابت جوانانی که به آغوش دین و میهن بازگرداندیم، رضایت داشته باشیم.