پیوند تخصص و بازار کار؛ راهکارهای هماهنگی آموزش با اشتغال ۸۰۰ هزار فارغالتحصیل
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری آنا، هر سال هزاران جوان با مدرک دانشگاهی وارد بازاری میشوند که نه برای تخصص آنها برنامهریزی شده و نه ظرفیتی برای جذبشان دارد. آمارهای رسمی نشان میدهد ایران سالانه بیش از ۸۰۰ هزار فارغالتحصیل دانشگاهی جدید دارد، اما اقتصاد کشور توان ایجاد شغل متناسب با این حجم از نیروی تحصیلکرده را ندارد. نتیجه این شکاف مزمن، شکلگیری نسلی از فارغالتحصیلان است که یا بیکار میمانند، یا ناچار میشوند به سمت مشاغلی بروند که هیچ نسبتی با رشته تحصیلی، مهارت علمی یا سالها هزینه آموزشی آنها ندارد.
واقعیت آن است که فرسنگها فاصله داریم از زمانیکه خانوادهها باور داشتند اگر فرزندشان تحصیل کند، به یقین کار مناسب و درآمد کافی خواهد داشت. این سالها هیچ تضمینی برای کار داشتن یک جوان وجود ندارد؛ مگر آنکه از پتانسیل معرفی شدن توسط آشنایان و یا امکانات خانوادگیاش، درصورت وجود، استفاده کند. افرادی هم که هیچ یک از این ظرفیتها را ندارد، چارهای جز خانهنشینی یا رو آوردن به مشاغل کاذب برایش باقی نمیماند.
وضعیت مشاغل و افراد مشغول به کار
نگاهی ساده به وضعیت مشاغل و افراد مشغول به آن، سخت بودن شرایط برای جوانان را نشان میدهد. بسیاری از دارندگان مدارک کارشناسی، کارشناسی ارشد و حتی دکتری، برای تامین حداقل هزینههای زندگی به سمت مشاغل غیرمرتبط، موقت، کمدرآمد یا حتی غیررسمی سوق داده شدهاند؛ از رانندگی در پلتفرمهای آنلاین گرفته تا فروشندگی، دلالی خرد، فعالیتهای واسطهای یا کارهای پروژهای بیثبات، اما باز هم این وضعیت ملاکی بر وخیم بودن شرایط اقتصادی در بین فارغالتحصیلان نیست.
عدهای معتقدند ریشه اصلی این پدید، وجود ناهماهنگی عمیق میان نظام آموزش عالی و نیازهای واقعی اقتصاد و بازار کار است. عدهای دیگر هم به کمکاری دولت در بخش ساماندهی مشاغل و ایجاد فرصتهای جدید شغلی تاکید میکنند. از سوی دیگر هم بخشی بر این باورند خود جوانان باید جای خود را در فضای اقتصاد و شغلی امروز پیدا کنند. با وجود رویکردهای چند جانبه در رابطه با اشتغال جوانان بهویژه افراد فارغالتحصیل، باز هم نقش دولت در حوزه کارآفرینی و ساماندهی مشاغل پررنگ است. اما آیا صرف کمکاری دولت و مغفول ماندن اشتغال جوانان، به دولت و نهادهای پاسخگو باز میگردد یا فعالان اقتصادی از جمله صنایع و تجارت هم میتوانند نقشی در این باره داشته باشند؟
صنعت از گرفتاری رهایی یاید تا اشتغال برگردد
اشکان چکاک، فعال حوزه کارآفرینی در گفتگو با خبرنگار اقتصادی آنا، درباره طرحهای مربوط به اشتغالزایی گفت: فارغ از برنامههای دولت در حوزه اشتغالزایی، بعضی از فعالان اقتصادی که عمدتا سهم مهمی در صنعت و تجارت کشور دارند، طرحهایی را برای جذب نخبگان یا فارغالتحصیلانی که توانایی انجام کارهای تخصصی دارند، ارائه میدهد. این رویکردها را میتوان در برنامههای استخدام سالانه آنها یا حمایت مالی تحصیلی از برخی از نخبگان را اعلام کرد. اما واقعیت آن است که تعداد این ظرفیتها زیاد نیست و نمیتوان گفت بازار کار مناسبی برای فارغالتحصیلان در تمامی رشتهها و مقاطع وجود دارد.
به گفته چکاک، یک ایراد اصلی را میتوان از خود دانشگاه دانست. دانشگاهها سالهاست بدون توجه به ظرفیت جذب بازار، به تولید مدرک ادامه میدهند. رشتههایی که اشباع شدهاند همچنان دانشجو میپذیرند و در مقابل، مهارتهای کاربردی و بینرشتهای که میتوانند موتور اشتغال باشند، یا جدی گرفته نمیشوند یا جایگاه مشخصی در نظام آموزشی ندارند.
وی تصریح کرد: با وجود آنکه طی چند سال اخیر اقدامات خوبی از سمت بخشهای خصوصی برای به کارگیری فارغالتحصیلان دانشگاهی کرده اما در نهایت صنعت و تولید نیز آنقدر درگیر مشکلات ساختاری، کمبود سرمایه، تحریم، بیثباتی سیاستی و نوسان ارزی است که توان تعریف شغل پایدار برای نیروی متخصص را از دست داده است. خود جوانان هم توانی برای حرکت به سمت کارآفرینی، پذیرش ریسک و ایدههای خلاقانه ندارند. همین باعث شده اغلب دنبال کار کارمندی ثابت یا شغلی که میدانند درآمد حداقلی دارد، باشند نه ایجاد کسبوکار جدید. خود فضای صنعت و تجارت کشور هم با محدودیت منابع و سرمایه مواجه است و مشکلات اقتصادی منجر به تعدیل نیرو شده و نمیتوان خیلی انتظاری از آنها داشت.
اقتصاد کشور کشش ایجاد فرصت شغلی متناسب را دارد؟
در ادامه محمد رضا ابراهیمی، کارشناس حوزه کارآفرینی نیز با اشاره به شکاف جدی میان نظام آموزش عالی و ظرفیت واقعی بازار کار، در گفتگو با خبرنگار آنا تأکید کرد: هر سال هزاران جوان با مدارک دانشگاهی وارد بازاری میشوند که نه برای تخصص آنها طراحی شده و نه توان جذبشان را دارد.طبق آمار رسمی، ایران سالانه بیش از ۸۰۰ هزار فارغالتحصیل جدید دارد، اما اقتصاد کشور کشش ایجاد فرصت شغلی متناسب با این حجم از نیروی تحصیلکرده را پیدا نکرده است. نتیجه آن، نسلی است که یا بیکار میماند یا به مشاغلی روی میآورد که کوچکترین نسبتی با رشته دانشگاهی و مهارتهایش ندارد.
وی تصریح کرد:مدتهاست که نگران فاصلهای هستم که بین آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی بازار کار ایجاد شده. بسیاری از دانشجویان ما با دانش تئوریک خوب فارغالتحصیل میشوند، اما مهارتهای عملی لازم برای ورود به صنعت را ندارند.
به گفته این کارشناس حوزه کارآفرینی، ما هنگام جذب نیرو با این مشکل روبهرو هستیم که فارغالتحصیلان نیاز به آموزش مجدد دارند. اگر دانشگاهها از ابتدا با صنعت هماهنگ باشند، هم هزینههای ما کمتر میشود و هم جوانان سریعتر وارد بازار کار میشوند.ما نیاز داریم صنعت در طراحی برنامههای درسی مشارکت داشته باشد و پروژههای واقعی به دانشجویان واگذار شود تا آموزش کاربردیتر شود.
ابراهیمی تاکید کرد: در مقابل، صنعت هم باید مسئولیت اجتماعی خود را بپذیرد؛ مثلاً با ایجاد دورههای کارآموزی، حمایت از پایاننامههای کاربردی و انتقال تجربه به دانشجویان.اگر این هماهنگی ایجاد شود، ما با اعتمادبهنفس بیشتری وارد بازار کار میشویم و حتی میتوانیم کارآفرین باشیم، نه فقط کارجو.در نهایت، هماهنگی دانشگاه، صنعت و بازار یک بازی برد-برد است؛ هم اشتغال فارغالتحصیلان افزایش مییابد، هم بهرهوری صنعت بالا میرود و هم اقتصاد کشور تقویت میشود.
انتهای پیام/