شورای صلح غزه؛ فاصله ابتکار ترامپ تا واقعیتهای میدانی
خبرگزاری آنا - علی رحمانی: در حالی که طرحهای مختلف صلح برای پایان دادن به بحران فلسطین طی دهههای گذشته یکی پس از دیگری به بنبست رسیدهاند، بار دیگر نام دونالد ترامپ با ابتکاری تازه در کانون توجه قرار گرفته است؛ ابتکاری که اینبار در قالب «شورای صلح غزه» مطرح میشود و مدعی است میتواند مدیریت سیاسی و اجرایی این بحران مزمن را بر عهده بگیرد. برای بررسی ابعاد حقوقی، سیاسی و عملیاتی این طرح و سنجش میزان واقعبینی آن، با «محمد ایرانی» سفیر سابق ایران در اردن، لبنان و کویت به گفتوگو نشستیم.
ایرانی در ابتدا با اشاره به ماهیت شورای موسوم به «صلح غزه» گفت: در بند نهم طرح موسوم به صلح ترامپ تشکیل چنین شورایی پیشبینی شده است. به علاوه، در کنار شورای صلح باید اعضای یک کمیته اجرایی هم تعیین شود که ظاهراً این اتفاق در شنبه گذشته رخ داده است. همانطور که میدانید علت شکلگیری این شورا هم این است که وقتی موضوع صلح و آتشبس در بحران غزه مطرح شد؛ ترامپ در سال گذشته اولین طرح خود را در این زمینه ارائه داد و بعد از گذشت یک سال از این موضوع اعلام کرد که برخی از طرفهای عربی نظیر جنبش حماس نیز با اجرای این طرح موافق هستند. بعد در اول اکتبر سال گذشته بود که خبر لزوم اجرایی شدن این توافق منتشر شد و حماس نیز موافقت خود را با این مسئله اعلام نمود.
تقلای ترامپ برای تشکیل شورای صلح غزه
دیپلمات پیشین کشورمان در ادامه با ارزیابی وضعیت اجرایی شدن مفاد توافقنامه مذکور گفت: همه موارد اولیه مربوط به این توافق که شامل تبادل اسرا، جابهجایی نیروها و بازگشایی مرزها است تا حدودی جلو رفته است، اما آنچه مسلم است این است که در طرح ۲۰ مادهای جدید ترامپ به این نکته اشاره شده که تشکیل شورای غزه به زودی اجرایی خواهد شد. اقدام دیگر ترامپ در فاصله ماه اٌکتبر تا تشکیل شورای صلح غزه این بود که این طرح را به شورای امنیت برد و قبلاً با توافقی که شکل گرفته بود آن را در این شورا تصویب کرد و پس از آن رسماً اعلام کرد که این طرح مورد تأیید سازمان ملل قرار گرفته است و همه طرفها با آن موافقت کردهاند؛ بنابراین به لحاظ شکلی شورای صلح غزه تحت عنوان قطعنامه ۲۸۰۳ قرار میگیرد و از لحاظ حقوقی محملی برای این مسئله فراهم شده است. در بند نهم طرح ۲۰ مادهای هم به این نکته اشاره شده که ریاست این شورا با ترامپ و تعدادی از رهبران دنیا از جمله تونی بلر است. تا الان از شخصیتهایی نظیر پوتین، امانوئل مکرون، آقای پاشینیان و... برای عضویت در این شورا دعوت به عمل آمده است که البته برخی هنوز به این درخواست پاسخ ندادهاند؛ بنابراین بعید است که این طرح فعلاً در صحنه حقوق بینالملل با مشکلی مواجه شود.
اما و اگرهای اجرای طرح صلح ترامپ در غزه
سفیر سابق ایران در کشورهای اردن، لبنان و کویت، در خصوص امکان یا عدمامکان اجرای طرح صلح ترامپ و موفقیت شورای صلح غزه گفت: من شخصاً معتقدم که به لحاظ اصولی تا الان طرحهای مختلف صلح برای حل و فصل قضیه فلسطین ناکام مانده است. طرحهایی هم که تا حدودی جلو رفته به صورت جغرافیایی کوتاهمدت یا به عبارتی شامل بخشی از مسئله فلسطین است مثل قراردادی که در کمپ دیوید با مصر بسته شد؛ یا اتفاقی که در حال حاضر در رابطه با برخی دولتهای عربی و تلاش آمریکا و اسرائیل برای وارد کردن آنها به توافقنامه ابراهیم در حال رخ دادن است و البته در رابطه با برخی دولتهای عربی نظیر امارات متحده عربی و بحرین این اتفاق افتاده است. در حال حاضر نیز آمریکا در تلاش است که عربستان و برخی دولتهای دیگر عربی را هم وارد این توافقنامه کند؛ بنابراین با وجود این که تاکنون بیش از صدها طرح در رابطه با حل مسئله فلسطین ارائه شده، اما تا به امروز هیچکدام به نتیجه نرسیده است، زیرا ما شاهد از سرگیری مجدد نزاع بر سر این مسئله بودهایم.
ریشهیابی مسئله اصلی خاورمیانه
ایرانی با اشاره به این که عدم اعطای حق تعیین سرنوشت به ملت فلسطین ریشه اصلی حل نشدن مسئله طی ۷۷ سال گذشته است، گفت: در حقیقت رژیم صهیونیستی با تحمیل جنگ به طرفهای فلسطینی همواره آنها را مجبور کرده تا توافقاتی را امضا کنند. به عنوان مثال، توافقنامه اٌسلو ۲ با یاسر عرفات و کشور اردن اینگونه امضا شد. اما این قبیل اقدامات به منزله حل و فصل مسئله فلسطین نیست، زیرا به اعتقاد من تا وقتی که حق و حقوق فلسطینیها داده نشود و آنها نتوانند سرزمین خود را در اختیار بگیرند و بر آن اعمال حاکمیت کنند. این وضعیت و تفکر به طور طبیعی به نسل بعدی فلسطینیها منتقل میشود. کما این که ما شاهد بودیم نسلی که طی سالهای گذشته در غزه با اسرائیلیها درگیر بوده به هیچ عنوان روزهای اول تشکیل رژیمصهیونیستی را درک نکرده ولی به دلیل انتقال تفکری که مربوط به سرزمین و حاکمیت آنها میشود، این وضعیت همچنان به قوت خود باقی ماند.
شخصیت و مواضع سیاسی ترامپ مانع اصلی تحقق اهداف شورای صلح غزه
دیپلمات پیشین ایران در ادامه افزود: وظیفه اصلی این شورا این است که مدیریت کلان مسئله غزه را بر عهده بگیرد. اما آقای ترامپ با توجه به این که خیلی از اقدامات مربوط به تشکیل این شورا را شخصاً انجام داده قصد دارد ریاست آن را برعهده بگیرد. به همین دلیل راهکارهای دموکراتیکی که بتواند به این وضعیت سر و سامانی بدهد در ساختار این شورا دیده نمیشود که این هم به ویژگیهای شخصی ترامپ و شخصیت غیرقابل پیشبینی وی بازمیگردد؛ زیرا همانطور که میدانیم ترامپ دارای شخصیتی قدرتطلب و علاقمند به اتخاذ مواضعی متفاوت با سایر سیاستمداران دنیا است و بسیار علاقه دارد که دیگران از او تعریف و تمجید کنند. به همین دلیل مواضعی متفاوت با افراد مطرح در سطح بینالملل اتخاذ میکند و از طرفی در حال نادیده گرفتن بسیاری از مصوبههای بینالمللی و خروج از برخی نهادهای بینالمللی است، اعتقادی به حقوق بینالملل ندارد و در حال ارائه تعریف جدیدی از نظم بینالملل است؛ بنابراین در این وضعیت خاکستری شما هرگز نمیتوانید تصور کنید که طرحی که از جانب ترامپ ارائه شده موفق شود و پایدار بماند. با این وصف به دلیل اختلافات ترامپ با اروپا و ایدههای متفاوت وی در مورد کانادا، گرینلند، مکزیک و حتی کوبا که اخیراً مطرح شده ممکن است همه چیز به هم بریزد. به همین دلیل در مورد موفقیت این طرح ۲۰ مادهای ابهاماتی وجود دارد.
حماس؛ جنبشی اصیل و قابل بازیابی
ایرانی همچنین در خصوص واکنش جنبش حماس به تشکیل شورای صلح غزه گفت: جنبش حماس برخواسته از یک فکر اصیل و تفکری برخواسته از جریانهای اخوانی است و به خصوص در جهان اهل تسنن ریشههایی بسیار قوی دارد. پس با وجود این که حماس فعلاً در حاشیه قرار گرفته است، اما با باید توجه داشته باشیم که اسرائیل در طول تاریخ شکلگیری خود به دنبال قبضه کردن حاکمیت مطلق در اراضی فلسطینی بوده است؛ به همین دلیل امکان این که این توافق از طرف رژیمصهیونیستی خدشهدار شود وجود دارد. میتوان گفت حتماً این اتفاق خواهد افتاد، زیرا اسرائیل بعد از این قضیه به سراغ کرانه باختری رود اردن خواهد رفت.
متخصص مسائل خاورمیانه در پایان گفت: شرایط در کرانه باختری رود اردن بسیار متفاوت است، زیرا فلسطینیان در این منطقه شرایط بسیار مناسبتری نسبت به غزه دارند. اما تصور نتانیاهو این است که همانطور که توانسته مسئله غزه را با کمک ترامپ تا حدودی به نفع خود حل کند؛ خواهد توانست مسئله کرانه باختری را هم حل کند که به نظر من این تصور خیلی با واقعیتهای موجود تطابق ندارد. از طرفی نباید فراموش کرد که وضعیت آقای ترامپ هم مشخص نیست و معلوم نیست که اقدامات وی تا چه حد میتواند تغییراتی اساسی در شرایط خاورمیانه ایجاد کند. به نظر بنده این مسائل نیز میتواند فضای لازم را برای تحرکات آینده حماس و بازسازی این جنبش سیاسی-نظامی فراهم کند.
انتهای پیام/