سیاست دوگانۀ آمریکا در حوزه فناوری، ابزاری برای حفظ انحصار دیجیتال است

نگاهی به سیاست‌های فناورانۀ آمریکا در قبال ایران، تناقضی آشکار را نمایان می‌سازد. در یک سو، شعار همیشگی «اینترنت آزاد» برای نفوذ در افکار عمومی ایرانیان سر داده می‌شود و در سوی دیگر، هر گاه ایران قصد بهره‌مندی از سرویس‌های دیجیتال آمریکایی را دارد، تحریم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری به‌کار گرفته می‌شود.

سرویس‌های گرافیکی، پایگاه‌های داده، موتور‌های بازی‌سازی و ده‌ها ابزار فناورانه دیگر، یک‌باره بر روی ایرانیان بسته می‌شوند؛ آن‌هم با توجیهاتی بی‌پایه که هیچ پشتوانۀ فنی یا حقوقی ندارند. این رفتار دوگانه، پرسش‌های جدی درباره ماهیت واقعی این سیاست‌ها برانگیخته است. محمدمهدی حبیبی، مدیرعامل سازمان مردم نهاد فضای مجازی پاک (فمپ) در گفت‌وگوی پیش‌رو با خبرنگار فناوری آناتک، این تناقض را از زاویه‌ای تازه واکاوی می‌کند.

تشریح مضرات تحریم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای کشور

مضرات تحریم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری فناوری در این سال‌ها برای کشور ما چه بوده است؟

تحریم‌های فناوری در حوزه‌های گوناگون ازجمله سرویس‌های گرافیکی، سخت‌افزاری، پایگاه‌های داده و ابزار‌های بازی‌سازی، دسترسی ما را به فناوری‌های روز محدود کرده است. این محدودیت‌ها پیشرفت پروژه‌های داخلی را کند می‌کند و وابستگی به جایگزین‌های کم‌کیفیت را افزایش می‌دهد. همچنین زیرساخت‌های دیجیتال کشور به‌تدریج دچار فرسودگی و ناکارآمدی می‌شود، زیرا به‌روزرسانی‌ها و پشتیبانی فنی از سوی شرکت‌های اصلی قطع می‌گردد.

لت کم‌توجهی عمومی به مسئله تحریم‌های فناوری

چرا کمتر درباره این مضرات صحبت می‌شود؟

شاید بخشی از جامعه از عمق این محرومیت‌ها آگاه نباشند، زیرا آثار تحریم‌های فناوری اغلب تدریجی و غیرمستقیم است. از سوی دیگر، رسانه‌ها و فضای گفت‌وگوی عمومی بیشتر به تحریم‌های اقتصادی و مالی می‌پردازند و کمتر به لایه‌های پنهان محرومیت‌های دیجیتال توجه نشان می‌دهند. همچنین برخی تصور می‌کنند که راه‌حل‌های داخلی یا جایگزین‌های غیررسمی می‌توانند این خلأ را پر کنند، درحالی‌که این جایگزین‌ها معمولاً از کیفیت و امنیت لازم برخوردار نیستند.

واکاوی سیاست دوگانه آمریکا در قبال اپل و موتور‌های بازی‌سازی

چرا آمریکا دسترسی به سرویس‌هایی مانند موتور‌های بازی‌سازی را برای ایران محدود می‌کند، اما هیچ‌گاه اپل را در ایران تحریم نمی‌کند؟

آمریکایی‌ها در سیاست‌های خود منافع خویش را اولویت می‌دهند و سرنوشت ما برایشان هیچ اهمیتی ندارد. در سال‌های اخیر به‌صراحت نشان دادند که برای دستیابی به نفت ایران، افزایش قدرت منطقه‌ای و جاه‌طلبی‌های استکباری، حتی از حمله فیزیکی و کشتار مردم هم ابایی ندارند.

این کشور که به‌درستی «شیطان بزرگ» خوانده می‌شود، هرجا که بخواهد به افکار عمومی ما نفوذ کند و سلطه خود را گسترش دهد، از «اینترنت آزاد» سخن می‌گوید؛ اما وقتی ما می‌خواهیم از سرویس‌های توسعه‌یافته‌شان بهره ببریم، ناگهان با تحریم مواجه می‌شویم و توجیهاتی مانند «تروریست بودن» یا «نرمال نبودن» ایران را مطرح می‌کنند. این تناقض نشان می‌دهد که سیاست آنها صرفاً ابزاری برای حفظ برتری و کنترل است و هیچ مبنای حقوقی یا اخلاقی ثابتی ندارد.

ماهیت آمریکا راز نحوۀ مواجهه با کشور ما است

آیا این رفتار‌ها ریشه در ویژگی‌های ذاتی سیاست خارجی آمریکا دارد؟

آمریکایی‌‎ها واقعاً روح هژمون طلبی دارند. یک چنین کشوری طبیعتاً هرجا که خودش بخواهد دسترسی به افکار عمومی ما پیدا کند تا راه نفوذ و سلطه خود را باز کند، از اینترنت آزاد حرف می‌زند؛ اما وقتی ما می‌خواهیم از سرویس‌هایی که آنها توسعه داده‌اند بهره‌برداری کنیم، در قریب به‌اتفاق موارد با تحریم مواجه می‌شویم.

این دوگانگی نشان می‌دهد که ملاک عمل آنها منافع خودشان است، نه آزادی یا عدالت. آنها به صراحت نشان داده‌اند که برای رسیدن به اهداف خود، حتی از تجاوز فیزیکی و کشتار نیز ابایی ندارند و این اصل را در طول این سال‌ها به اثبات رسانده‌اند.

تأکید بر منطق ساده، اما پنهان تحریم‌ها

این تناقض را چگونه می‌توان تبیین کرد؟

منطق بسیار ساده‌ای دارد، آنجایی که خودشان دسترسی به ما می‌خواهند، اینترنت باید آزاد باشد؛ آنجا که ما دسترسی به سرویس‌های آنها می‌خواهیم، تحریم اعمال می‌شود و با الفاظی مانند «شما تروریستید» یا «شما نرمال نیستید» مواجه می‌شویم. این حرف‌های مزخرفی است که صرفاً برای توجیه سلطه‌گری ساخته شده است و هیچ پشتوانه عقلانی یا حقوقی ندارد.