قائم مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان:
انقلاب در هوش مصنوعی و دارو؛ ایران در مسیر تجاریسازی ارگانوئیدهای مغزی
فناوری ارگانوئید مغزی که تنها در اختیار شمار محدودی از کشورهای جهان قرار دارد، علاوه بر کاربردهای گسترده در توسعه داروهای درمان بیماریهای عصبی، میتواند مسیر شکلگیری نسل جدیدی از پردازندههای زیستی برای توسعه هوش مصنوعی را هموار کند.
عطاالله پورعباسی دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی، در گفتوگو با آناتک درباره وضعیت توسعه ارگانوئیدهای مغزی در کشور اظهار کرد: «بحث مغز مصنوعی و ارگانوئید مغزی از این مفهوم نشأت میگیرد که در مغز انسان چه اتفاقی رخ میدهد. در مغز، مجموعهای از نورونهای عصبی وجود دارند که در فرآیند فعالیت و یادگیری با یکدیگر شبکهای را تشکیل میدهند؛ به این معنا که میان آنها سیناپس ایجاد میشود و یک مدار عصبی شکل میگیرد. این مدار عصبی در عمل فرآیند یادگیری را محقق میکند؛ برای مثال زمانی که فرد یاد میگیرد دو به علاوه دو برابر با چهار است، از منظر علوم اعصاب یک مدار عصبی در مغز او شکل گرفته است.»
وی افزود: «نکته جالب این است که اکنون میتوان این فرآیند را خارج از بدن و خارج از مغز نیز انجام داد. به این معنا که مجموعهای از سلولهای عصبی در محیط آزمایشگاهی کشت داده شوند و این سلولها همانند مغز انسان با یکدیگر سیناپس تشکیل دهند، یک مدار عصبی بسازند و دقیقاً مانند مغز انسان بتوانند چیزی را یاد بگیرند. این موضوع یک پدیده بسیار شگفتانگیز و دستاوردی بزرگ به شمار میرود.»
دستیابی ایران به دانش فنی ارگانوئیدهای مغزی
پورعباسی در پاسخ به این پرسش که این فناوری در چه مراکزی از کشور توسعه یافته است، گفت: «یکی از مراکز کشور موفق شده است با حمایت معاونت علمی به دانش فنی این حوزه دست پیدا کند. این پروژه با حمایت معاونت علمی تعریف شد و دانش فنی آن نیز به دست آمد، اما مسئله اینجاست که از مرحله دستیابی به دانش فنی تا تجاریسازی، مسیر نسبتاً طولانی باید طی شود.»
وی ادامه داد: «اکنون کشور ما پس از کسب دانش فنی، در حال طی کردن مراحل تجاریسازی است. نکته مهم این است که این دانش فنی تنها در اختیار تعداد محدودی از کشورهای جهان قرار دارد و همه کشورها به آن دسترسی ندارند. جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشوری صاحب اقتدار علمی توانسته است به این دانش دست پیدا کند و امیدواریم با حمایتهای لازم بتوانیم آن را به مرحله تجاریسازی برسانیم.»
از توسعه داروهای عصبی تا پردازندههای نسل آینده
دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی درباره کاربردهای این فناوری نیز توضیح داد: «ارگانوئیدهای مغزی یا مغز مصنوعی چندین کاربرد مهم دارند. یکی از کاربردهای آن در صنایع دارویی است. اگر بخواهیم دارویی را برای درمان یک بیماری عصبی توسعه دهیم، میتوانیم به جای آزمایش مستقیم روی حیوان یا انسان، آن دارو را روی مغز مصنوعی مورد آزمایش قرار دهیم. این موضوع میتواند نقش بسیار مهمی در توسعه فناوریهای درمانی ایفا کند.»
وی افزود: «البته کاربرد این فناوری تنها به این حوزه محدود نمیشود. یکی دیگر از زمینههای استفاده از ارگانوئیدهای مغزی، توسعه پردازندههای کامپیوتری مبتنی بر سلول است. همانطور که میدانید، در توسعه فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و پایگاههای داده بزرگ، دو محدودیت اساسی سرعت پردازش و مصرف انرژی وجود دارد.»
پورعباسی ادامه داد: «سرورهای بزرگی که برای پشتیبانی از سامانههای هوش مصنوعی مورد استفاده قرار میگیرند، به منابع عظیم انرژی نیاز دارند و حتی ممکن است برای تأمین این انرژی به زیرساختهایی در مقیاس بسیار بزرگ نیاز باشد. توسعه ارگانوئیدهای مغزی و استفاده از آنها به عنوان پردازنده، در واقع یک فناوری تغییردهنده زمین بازی محسوب میشود.»
وی تصریح کرد: «پردازندههای مبتنی بر سلول در صورت جایگزینی با پردازندههای سیلیکونی، ابتدا سرعت پردازش را به شکل قابل توجهی افزایش میدهند و عملاً به شبیهسازی عملکرد مغز انسان نزدیک میشوند و سپس مصرف انرژی را تا حدود یک میلیون برابر کاهش میدهند. به همین دلیل است که کشورهای مختلف جهان به دنبال توسعه این فناوری هستند تا مصرف انرژی مورد نیاز فناوریهایی مانند هوش مصنوعی را به شدت کاهش دهند.»
دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی خاطرنشان کرد: «در حال حاضر دانش فنی این حوزه در کشور وجود دارد و باید با حمایتهای لازم زمینه بهرهبرداری از آن فراهم شود. هرچند زمان دقیق ورود این فناوری به بازار قابل پیشبینی نیست، اما نکته مهم این است که از سال جاری توسعه فناوریهای مبتنی بر سلول، از جمله ارگانوئیدهای مغزی، به عنوان یکی از اولویتهای حمایتی معاونت علمی تعریف شده است. امیدواریم بتوانیم گروههای فناور و دانشگاهی فعال در این حوزه را شناسایی و حمایت کنیم تا روند تجاریسازی این فناوری با سرعت بیشتری دنبال شود.»
انتهای پیام/
