شنبه  28  دی  1398
Print Short Link
Zoom In
Zoom Out
تقویم تاریخ به سبکی متفاوت/ 11 آذر؛

ابوطالب مکی؛ زاهد خلوت‌گزین

دوشنبه 11 آذر 1398 ساعت 00:08
روش ابوطالب مکی در تصوف، مبتنی بر مجاهدت و ریاضت نفس و زهد و ترک و تجرد بود.

به گزارش خبرنگار حوزه آیین و اندیشه گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری آنا، بارها شنیده‌ایم که گذشته چراغ راه آینده است. این چراغ روشنگر مسیری است که به ساختن بنای تمدن ایرانی اسلامی می‌انجامد. چراغی که انوار روشنگرش حاصل تلاش صدها حکیم، هنرمند و فیلسوف مسلمان است که از قرن‌ها پیش خشت به خشت این بنای سترگ را روی هم گذاشته‌اند.

با شما مخاطب گرامی قراری گذاشته‌ایم تا هر روز به بهانه عددی که تقویم برای تاریخ آن روز به ما نشان می‌دهد، به زندگی یکی از مشاهیر و بزرگان تاریخ کهن ایران و اسلام مختصر اشاره‌ای کنیم تا بتوانیم پس از یک سال، با این انوار روشنگر چراغ تمدن و فرهنگ آشنا شویم. به این منظور هر روز صبح، بخشی از تاریخ کهن خود و افتخارات آن را مرور خواهیم کرد.

برای خوشه‌چینی از این خرمن دانش و فرهنگ، جلد اول کتاب «تقویم تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران» تألیف دکتر علی‌اکبر ولایتی که به سال ۱۳۹۲ در انتشارات امیرکبیر به زیور طبع آراسته شده، بهره برده‌ایم.

ابوطالب محمدبن علی مکی معروف به ابوطالب مکی زاهد و عارف قرن چهارم هجری است. با اینکه به مکی شهرت داشت، ایرانی‌تبار بود؛ فقط چون در مکه رشد و پرورش یافته بود او را مکی می‌خواندند.

 از تنوع مطالبی که در کتاب او، قوت‌القلوب، دیده می‌شود، می‌توان دریافت که دوره‌ای طولانی را به فراگیری علوم زمان خود اختصاص داده بوده و به‌ویژه، در استماع حدیث و روایت آن کوشا بوده است؛چنان که صحیح بخاری را نزد ابوزيد استماع کرد و از عبدالله بن جعفر فارِس اجازه روایت گرفته بود. وی از کسانی مانند ابوبکر آجری، علی بن احمد مصیصی، محمد بن عبدالحميد صنعانی و احمد ضحاک روایت می‌کرد. همچنین کسانی مثل عبدالعزیز ازجی و محمد بن مظفر خیاط از او روایت کرده‌اند. نسبت ابوطالب در تصوف به دو واسطه از طریق ابوالحسن احمد و پدر او، ابوعبدالله محمد بن سالم، به سهل تُستَری می‌رسید. او با ابن جلاء، از صوفیان معروف شام، نیز مصاحبت داشت و از او با عنوان «شَيخنا ابوبکر بن جلاء» یاد می‌کند.

ابوطالب با ریاضت روزگار می‌گذراند و ظاهراً سال‌ها خوراکش برگ و ریشه گیاهان صحرا بود، آن چنان که رنگ بر چهره نداشت. روش ابوطالب مکی در تصوف مبتنی بر مجاهدت و ریاضت نفس و زهد و ترک و تجرد بود. او گرسنگی، سکوت، شب‌زنده‌داری و خلوت را اساس سلوک می‌دانست و ظاهراً در این روش، از حد اعتدال خارج می‌شد.

ابوطالب، بایزید بسطامی را بزرگ می‌شمرد و نامش را در کنار نام عارفان بزرگی چون ابراهیم ادهم، شقيق بلخی و سهل تستری قرار داده بود. این نظر او درست بر خلاف نظر استادش، ابن سالم بود که بایزید را به سبب شطح معروف او، تکفیر می‌کرد.

پس از فوت ابوالحسن بن سالم در بصره در فاصله سال‌های ۳۵۰ تا ۳۶۰ ق، ابوطالب به ترویج نظریات و آرای او پرداخت و رهبری مذهب سالميه را برعهده گرفت. نخست در بصره و سپس در بغداد، به وعظ و تبلیغ پرداخت و مردمان بسیاری در مجالس او گرد آمدند. اما، گاهی در سخنان او تعبیراتی شنیده می‌شد که با عقاید رایج مردم آن زمان تفاوت داشت و متشرعان آن را انکار و از آن انتقاد می‌کردند؛ به همین سبب، به سخنان ناشایست و بدعت‌آمیز متهم شد. از این رو، مردم از وی روی گردان شدند و به ناچار تا پایان عمر دیگر مجلس نگفت.

او در ۳۸۶ق، در بغداد درگذشت و در قسمت شرقی مقبره مالکیه به خاک سپرده شد.

ابوطالب از نمایندگان برجسته مکتب سالميه به شمار می‌رود و بسیاری از آرای این مکتب از طریق او به صوفیه دوره‌های بعد و کسانی مثل محمد غزالی، ابن برجان، ابوالحسن شاذلی و ابن عربی منتقل شده است.در مسائل علمی و کلامی پیرو حسن بصری بودو خود درباره او گفته است:«و هو امامنا فی هذا العلم»

 انتهای پیام/4104/پ

http://ana.ir/i/447808
ابن عبدوس و یک زندگی پرماجرا

ابن عبدوس و یک زندگی پرماجرا

محمد امین بدخشی؛ صوفی مفسّر قرآن

محمد امین بدخشی؛ صوفی مفسّر قرآن

عبدالقادر بدائونی؛ راوی تاریخ مسلمانان هند

عبدالقادر بدائونی؛ راوی تاریخ مسلمانان هند

ابن ابی‌یعلی؛ فقیه ماهر در فن مناظره

ابن ابی‌یعلی؛ فقیه ماهر در فن مناظره

امامی هروی؛ کاتب هفت اورنگ جامی

امامی هروی؛ کاتب هفت اورنگ جامی

ابوزید بلخی؛ جاحظ خراسان

ابوزید بلخی؛ جاحظ خراسان

ابن‌ماکولا؛ نسب‌شناس نژاده

ابن‌ماکولا؛ نسب‌شناس نژاده

ابراهیم بن جریر: مورخ فارسی‌نویس دربار گورکانیان هند

ابراهیم بن جریر: مورخ فارسی‌نویس دربار گورکانیان هند

ابن عبدالبّر؛ حکیمی از دیار اندلس

ابن عبدالبّر؛ حکیمی از دیار اندلس

امیر علیشیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری

امیر علیشیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری

ابن اُمَیّل؛ کیمیاگری در اندیشه پالایش جسم انسان

ابن اُمَیّل؛ کیمیاگری در اندیشه پالایش جسم انسان

طُرطوشی؛جغرافیدان دقیق و جهانگردی عالِم

طُرطوشی؛جغرافیدان دقیق و جهانگردی عالِم

صحابی امام صادق(ع) که استاد امام شافعی شد

صحابی امام صادق(ع) که استاد امام شافعی شد

ابزری؛ طبیبی از دیار فارس

ابزری؛ طبیبی از دیار فارس

احمد موسی؛ نگارگر چیره دست کلیله و دمنه

احمد موسی؛ نگارگر چیره دست کلیله و دمنه

ابن‌طیب؛ پزشک ستوده ابن‌سینا

ابن‌طیب؛ پزشک ستوده ابن‌سینا

حکیم‌الدین بِدلیسی؛تاریخ‌نگار حقیقت‌گو

حکیم‌الدین بِدلیسی؛تاریخ‌نگار حقیقت‌گو

محب‌الدین آق‌سرایی؛ فقیه ایرانی که سرآمد اساتید قاهره شد

محب‌الدین آق‌سرایی؛ فقیه ایرانی که سرآمد اساتید قاهره شد

نقاش ایرانی عصر قاجار با طرفداران اروپایی

نقاش ایرانی عصر قاجار با طرفداران اروپایی

ابن‌فورک؛ متکلم شهیر اصفهانی

ابن‌فورک؛ متکلم شهیر اصفهانی

ابن مِطران؛ طبیب جوانمرد

ابن مِطران؛ طبیب جوانمرد

«اختیار منشی»؛ سرآمد خوشنویسان عصر صفوی

«اختیار منشی»؛ سرآمد خوشنویسان عصر صفوی

امروز 27  آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/ خوشنویس کتیبه‌های مدرسه سپهسالار را بیشتر بشناسیم

امروز 27 آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/ خوشنویس کتیبه‌های مدرسه سپهسالار را بیشتر بشناسیم

امروز 26 آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/  ابن‌اَمشاطی؛ پزشک جهاندیده

امروز 26 آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/  ابن‌اَمشاطی؛ پزشک جهاندیده

«الفهرست»؛ دانشنامه‌ای جامع از 1000 سال پیش

«الفهرست»؛ دانشنامه‌ای جامع از 1000 سال پیش

«ابن قَلانِسی»؛ روایتگر تاریخ  دمشق

«ابن قَلانِسی»؛ روایتگر تاریخ  دمشق

ماجرای زندگی یک منجم مسلمان و چگونگی محاسبات نجومی در هزار سال پیش!

ماجرای زندگی یک منجم مسلمان و چگونگی محاسبات نجومی در هزار سال پیش!