جمعه  22  آذر  1398
Print Short Link
Zoom In
Zoom Out
تقویم تاریخ به سبکی متفاوت/ ۲8 آبان

«اختیار منشی»؛ سرآمد خوشنویسان عصر صفوی

سه شنبه 28 آبان 1398 ساعت 00:30
«خواجه اختیار» پسر علی گنابادی منشی و معروف به «اختیار منشی» خوشنویس معروف قلم تعلیق، در عصر صفوی است.

به گزارش خبرنگار حوزه آیین و اندیشه گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری آنا، تاریخ ایران و تاریخ اسلام را اگر نیک بنگریم، گستره‌ای سراسر افتخار به همراه دستاوردهای مختلف را خواهیم دید. ستاره‌های گوناگونی در این آسمان بی‌انتها می‌درخشند که برخی هم‌چون ستاره قطبی یا ثریا نام‌آشنایند، برخی چون خورشید برای همه نمایان هستند و برخی هم مثل دریایی از انجم ناشناخته آسمان بالای سرمان، به‌جز چند محقق و تاریخ‌دان کسی آن‌ها را نمی‌شناسد.

اما به‌راستی در پس این نور بیش و کم که از این ستاره‌ها به ما می‌رسد چه داستانی نهفته است؟ بهتر بگوییم در ورای یک نام از مشاهیر تاریخ ایران و اسلام که فقط به گوش ما می‌آید چه دریایی از دانش گسترده است؟ تا کی باید هر روز صبح تقویم تاریخی را بشنویم که بیشتر داده‌هایش بر مبنای تاریخ غرب استوار است؟ چرا نباید رجوع مناسبی به تاریخ ایران و اسلام داشته باشیم؟

به همین بهانه، با شما مخاطب گرامی قراری گذاشته‌ایم تا هر روز به بهانه عددی که تقویم برای تاریخ آن روز به ما نشان می‌دهد، به زندگی یکی از مشاهیر و بزرگان تاریخ کهن ایران و اسلام مختصر اشاره‌ای کنیم تا بتوانیم پس از یک سال با شمار بالایی از ستارگان این آسمان پرفروغ آشنا شویم. هر روز صبح در ابتدای کار بخشی از تاریخ کهنمان و افتخارات آن را مرور کنیم و به خود مباهات کنیم که عضوی کوچک از جامعه بزرگ ایران و اسلام هستیم.

هر روز صبح در ابتدای کار بخشی از تاریخ کهن خود و افتخارات آن را مرور کرده و مباهات می‌کنیم که عضوی کوچک از جامعه بزرگ ایران و اسلام هستیم.

برای خوشه‌چینی از این خرمن دانش و فرهنگ، جلد اول کتاب «تقویم تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران» تألیف دکتر علی‌اکبر ولایتی که به سال ۱۳۹۲ در انتشارات امیرکبیر به زیور طبع آراسته شده، بهره برده‌ایم.

«خواجه اختیار» پسر علی گنابادی منشی و معروف به «اختیار منشی» خوشنویس معروف قلم تعلیق، در سده دهم هجری قمری/ شانزدهم میلادی است.

از تاریخ تولد خواجه اختیار اطلاع دقیقی در دست نیست. او در گناباد به دنیا آمد اما بیشتر زندگی‌اش در هرات گذشت. در برخی از نوشته‌هایش به گنابادی بودن خود البته به‌صورت معرّب آن (جنابادی) اشاره کرده است و در پایان نیز محل زندگی و کار خود هرات را آورده است. گفته‌اند که او حدود سی سال، در روزگار حکومت سلطان محمدمیرزا صفوی، در هرات منشی‌گری می‌کرد و بسیار نازک و صاف و با ظرافت می‌نوشت. قطعه‌های فراوانی تحریر کرده اما از آثار و نوشته های بسیار او تنها اندکی باقی مانده است.

نوشته‌های تاریخ دار او از 949 تا 970 ق است که سال های حکومت سلطان محمد میرزا (حکومت 943-979 ق) فرزند بزرگ شاه تهماسب صفوی بر خراسان است.

اختیار منشی در پایان برخی از نوشته‌هایش لقب‌های سلطانی و دولتخواه را پس از نام خود آورده که نشان دهنده کار او در دربار سلطان محمد میرزای صفوی است. مرگ او را در 990 ق گفته‌اند.

زیبایی خط و شیوه هنرمندانه او نظر دیگر خوشنویسان را جلب کرده و از شیو او در قلم تعلیق تقلید کردند. از همین رو نوشته‌هایی در دست است که با خطوط او خلط شده و تشخیص اصالت و صحت انتساب آن‌ها به اختیار منشی مشکل است.

خواجه اختیار در طول زندگی‌اش شاگردان بسیاری را تربیت کرد. در برخی منابع چند خوشنویس را شاگردان مستقیم او دانسته‌اند؛ از جمله خواجه ملک محمد منشی و ملاافضل همتی بافقی. برخی دیگر از خوشنویسان در سده‌های بعد نیز شیوه‌اش را تقلید کرده‌اند؛ محمدمحسن طباطبایی نایینی، از خوشنویسان سده سیزده هجری، علی اصغر باصرالدوله که در تبریز از روی آثار اختیار منشی مرقعی به شیوه او برای محمدعلی میرزای ولیعهد نوشته بود و نیز علی‌محمد شیرازی که در شعر مَحرَم تخلص می‌کرد و در سده سیزده هجری می‌زیست. می‌گویند محمد شیرازی در کتابت تعلیق از خواجه اختیار تواناتر بود.

درون‌مایه نوشته‌های هنرمندانه او عبارتند از الف) منشآت و نامه‌های سلطان حسین میرزا به پادشاهان و امیران و عالمان هم روزگارش؛ ب)آثار نثر و نظم نویسندگان و شاعرانی چون خواجه عبدالله انصاری، عبدالرحمان جامی و سعدی که اختیار منشی آن‌ها را به سفارش و درخواست بزرگان آن روزگار نوشته است.

 از مهم‌‌ترین آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • مرقع. منشآت، به قلم تعلیق نیم دو دانگ ممتاز، 28 صفحه پنج سطری، به تاریخ و رقم «کتبه اختیار المنشی فی سابع شهر شعبان المعظم سنه 949 غفر ذنوبه و ستر عیوبه».
  • قطعه‌ای به قلم نیم دو دانگ ممتاز، آراسته به گل و بوته به تاریخ و رقم «مشقه العبد الفقیر الحقیر اختیار منشی 952» محفوظ در کتابخانه کاخ گلستان.
  • قطعه‌ای به قلم تعلیق نیم دو دانگ ممتاز، به تاریخ و رقم «حرره العبد الفقیر اختیار المنشی ببلده هراه فی شهور سنه 953» محفوظ در کتابخانه کاخ گلستان.
  • قطعه به قلم تعلیق نیم دو دانگ ممتاز، به تاریخ و رقم «مشقه العبد الفقیر اختیار المنشی فی شهور سنه 954 ببلده طیبه هراة» که در کتابخانه کاخ گلستان نگهداری می‌شود.
  • قطعه‌ای به قلم تعلیق نیم دو دانگ ممتاز به تاریخ و رقم «مشقه الفقیر الحقیر الداعی اختیار المنشی غفر ذنوبه و ستیر عیوبه ببلده هراة فی شهور 955 بعد از دعای نماز فطر مرقوم گشت» محفوظ در کاخ گلستان.
  • قطعه‌ای به قلم تعلیق نیم دو دانگ ممتاز به تاریخ و رقم «مشقه العبد الفقیر الحقیر الداعی اختیار المنشی السلطانی فی شهور 957 ببلده هراة» محفوظ در کاخ گلستان.
  • مرقع منشآت به قلم تعلیق نیم دو دانگ ممتاز رنگه نویسی با مرکب، زر، سفیداب محرر به لاجورد، 34 صفحه حاشیه‌دار با سرلوح مذهب مرصع، به تاریخ و رقم «مشقه العبد اختیار المنشی فی شهور سنه 963» محفوظ در موزه رضا عباسی.

انتهای پیام/4104/

http://ana.ir/i/445596
ابوزید بلخی و تلاش برای پیوند شریعت و فلسفه

ابوزید بلخی و تلاش برای پیوند شریعت و فلسفه

بیان دغدغه تاریخی رهبر انقلاب در «فوق لیسانسه‌ها»+فیلم

بیان دغدغه تاریخی رهبر انقلاب در «فوق لیسانسه‌ها»+فیلم

امیر علیشیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری

امیر علیشیر نوایی؛ وزیر هنردوست عهد تیموری

ابوطالب مکی و زیست زاهدانه

ابوطالب مکی و زیست زاهدانه

ابن‌خمّار ؛ طبیبی که ابن‌سینا آرزوی دیدارش را داشت

ابن‌خمّار ؛ طبیبی که ابن‌سینا آرزوی دیدارش را داشت

ابن اُمَیل؛ رمزگشای علم کیمیا

ابن اُمَیل؛ رمزگشای علم کیمیا

طُرطوشی؛جغرافیدان دقیق و جهانگردی عالِم

طُرطوشی؛جغرافیدان دقیق و جهانگردی عالِم

صحابی امام صادق(ع) که استاد امام شافعی شد

صحابی امام صادق(ع) که استاد امام شافعی شد

ابزری؛ طبیبی از دیار فارس

ابزری؛ طبیبی از دیار فارس

احمد موسی؛ نگارگر چیره دست کلیله و دمنه

احمد موسی؛ نگارگر چیره دست کلیله و دمنه

ابن‌طیب؛ پزشک ستوده ابن‌سینا

ابن‌طیب؛ پزشک ستوده ابن‌سینا

تاریخ پزشکی در دوران اسلام از محورهای اصلی همایش تاریخ پزشکی است

تاریخ پزشکی در دوران اسلام از محورهای اصلی همایش تاریخ پزشکی است

حکیم‌الدین بِدلیسی؛تاریخ‌نگار حقیقت‌گو

حکیم‌الدین بِدلیسی؛تاریخ‌نگار حقیقت‌گو

ساخت پلیمرهای دوستدار طبیعت برای صنایع بسته‌بندی و ساخت قطعات

ساخت پلیمرهای دوستدار طبیعت برای صنایع بسته‌بندی و ساخت قطعات

محب‌الدین آق‌سرایی؛ فقیه ایرانی که سرآمد اساتید قاهره شد

محب‌الدین آق‌سرایی؛ فقیه ایرانی که سرآمد اساتید قاهره شد

نقاش ایرانی عصر قاجار با طرفداران اروپایی

نقاش ایرانی عصر قاجار با طرفداران اروپایی

ابن‌فورک اصفهانی؛ متکلمی که مقتول شد!

ابن‌فورک اصفهانی؛ متکلمی که مقتول شد!

ابن مِطران؛ طبیب جوانمرد

ابن مِطران؛ طبیب جوانمرد

امروز 27  آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/ خوشنویس کتیبه‌های مدرسه سپهسالار را بیشتر بشناسیم

امروز 27 آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/ خوشنویس کتیبه‌های مدرسه سپهسالار را بیشتر بشناسیم

امروز 26 آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/  ابن‌اَمشاطی؛ پزشک جهاندیده

امروز 26 آبان؛ مهم‌ترین رویدادها و مناسبت‌های ایرانی - اسلامی/  ابن‌اَمشاطی؛ پزشک جهاندیده

«الفهرست»؛ دانشنامه‌ای جامع از 1000 سال پیش

«الفهرست»؛ دانشنامه‌ای جامع از 1000 سال پیش

«ابن قَلانِسی»؛ روایتگر تاریخ  دمشق

«ابن قَلانِسی»؛ روایتگر تاریخ  دمشق

ماجرای زندگی یک منجم مسلمان و چگونگی محاسبات نجومی در هزار سال پیش!

ماجرای زندگی یک منجم مسلمان و چگونگی محاسبات نجومی در هزار سال پیش!

«ایران» برنامه‌ای برای ارائه تاریخ علم به زبان ساده

«ایران» برنامه‌ای برای ارائه تاریخ علم به زبان ساده

اهالی هنر از دانشگاه استاد فرشچیان چه گفتند؟

اهالی هنر از دانشگاه استاد فرشچیان چه گفتند؟

استاد کابلی در آثار خود هنر و دانش را به هم آمیخته است

استاد کابلی در آثار خود هنر و دانش را به هم آمیخته است

خوشنویسان،حلقه وصل تمدن فرهنگی فارسی زبانان

خوشنویسان،حلقه وصل تمدن فرهنگی فارسی زبانان

نمایشگاه خوشنویسی سماع سبو و قلم افتتاح می‌شود

نمایشگاه خوشنویسی سماع سبو و قلم افتتاح می‌شود

روایتی از اعتماد امام خمینی (ره) به دستگاه دیپلماسی در دهه 60

روایتی از اعتماد امام خمینی (ره) به دستگاه دیپلماسی در دهه 60

نمايشگاه خوشنويسى «از صفای نستعلیق تا بهار شکسته» افتتاح می‌شود

نمايشگاه خوشنويسى «از صفای نستعلیق تا بهار شکسته» افتتاح می‌شود

بازدید مشاور هنری رئیس هیأت مؤسس دانشگاه آزاد از خبرگزاری آنا

بازدید مشاور هنری رئیس هیأت مؤسس دانشگاه آزاد از خبرگزاری آنا

تکثیر غیرقانونی، مانع بهبود اقتصاد هنر

تکثیر غیرقانونی، مانع بهبود اقتصاد هنر

او که خط خوش انسانیت مشق می‌کرد

او که خط خوش انسانیت مشق می‌کرد

دکتر ولایتی علم در تمدن اسلامی را بررسی می‌کند

دکتر ولایتی علم در تمدن اسلامی را بررسی می‌کند

تأسیس دانشکده هنرهای خوشنویسی اتفاق خجسته‌ای است

تأسیس دانشکده هنرهای خوشنویسی اتفاق خجسته‌ای است