81145
شنبه  24  آذر  1397
سه شنبه , 13 آذر 1397 ساعت 16:05

در شوکران مطرح شد:

3 ویژگی فلسفه کاربردی از نگاه یحیی بونو

فیلسوف و اسلام‌شناس فرانسوی از 3ویژگی مهم برای مفید بودن هر نوع فلسفه نام برد.

به گزارش خبرنگار حوزه آیین و اندیشه گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری آنا، در هجدهمین برنامه تلویزیونی «شوکران»، پروفسور کریستین (یحیی) بونو، فیلسوف و اسلام‌شناس فرانسوی، شامگاه دوشنبه مهمان «پیام فضلی‌نژاد» بود.

وی در ابتدای این برنامه درباره شتاب سرسام‌آور تمدن مادی که عرصه را بر حیات طبیعی و زیست مسلمانی تنگ کرده است، گفت: به‌نظرم بزرگ‌ترین گناه اخلاقی این است که پدر و مادر سیر بخورند و بگذارند بچه‌های‌شان کنارشان از گرسنگی بمیرند. ما الان به هر اندازه که می‌توانیم داریم مصرف می‌کنیم، ولی سؤال برای ما مطرح نیست که برای ‌نسل آینده‌‌ چه خواهد ماند و در چه جهانی زندگی خواهند کرد؟

این الهی‌دان فرانسوی اظهار کرد: بحران‌های کنونی یک‌دفعه به‌ وجود نیامده است. از بین رفتن اکثر موجودات زنده یک‌دفعه به‌ وجود نیامده. نابودی محیط‌زیست پیش‌بینی شده بوده ولی هشدارها شنیده نمی‌شدند. تقصیر دانشمندان و فلاسفه نیست.

بونو با تحلیل نقش سرمایه‌داری در این شرایط گفت: سرمایه‌داری امروز سرمایه‌داری فاینانس است یعنی به‌اصطلاح «تجارت پول». چون فقط ارقامی است در کامپیوتر که از یک حساب به حساب دیگر جابه‌جا می‌شود و دیگر ربط و برابری در ثروت حقیقی ملموس خارجی ندارد. الان خلق پول یعنی وام دادن. هروقت که بانک وام می‌دهد، دارد پول خلق می‌کند یعنی فقط ارقام؛ یک میلیارد وام داده یعنی یک میلیارد خلق کرده که وجود خارجی ندارد.

وی افزود: یک مشکل دیگر هم این است که سرمایه‌داری تولیدات علمی مانند دارو و... را قبضه کرده و برای سود حاضر است گاهی معایب یا ضرر یک دارو را بپوشاند و مخفی نگه‌ دارد. یا فرآورده‌های تراریخته.

مترجم و مفسر قرآن کریم گفت: جالب است که بعضی از متفکران و دانشمندان گفتند از سیاستمداران ناامید شدند و نظرشان این بود که تنها نهادی که می‌تواند واقعا یک تغییر ایجاد کند ‌ـ‌نهاد اجتماعی و نه نهاد اقتصادی‌ ـ‌ مؤسسات دینی است. یعنی کلیسا، یعنی مدارس علوم دینی ولی متأسفانه تا به‌ حال نتیجه ندیده‌اند؛ نه از طرف کلیسا، نه از طرف نهادهای بودیست یا مسلمان و...

وی در پاسخ به این پرسش که آیا امروز نباید بگوییم که دیگر فلسفه عدالت به بن‌بست رسیده و مرگ عدالت را اعلام کنیم، اظهار کرد: مرگ عدالت یعنی مرگ امید. تنها چیزی که به نظرم می‌رسد مربوط به همان آخرین وصیت امیرالمومنین (ع) است که می‌فرمود امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید که آن‌وقت بدترین شما بر شما تسلط پیدا می‌کنند و دعا می‌کنید و مستجاب نمی‌شود. یک چیز منطقی است که امیرالمؤمنین (ع) می‌گوید. اگر شما کاری عقلانی نکنید و به‌ اصطلاح خودتان را در چاه می‌اندازید، بر خدا واجب نیست که شما را از چاه بیرون بیاورد. ما امر به معروف و نهی از منکر را ترک کردیم و در یک چاه افتاده‌ایم. دعا کنیم یعنی چه؟ یعنی هنوز انتظار داریم که خدایا بیا و من را نجات بده.

وی ادامه داد: این انتظار که می‌گویند انتظار منجی، انتظار حضرت مهدی(عج)، این انتظار را اگر از دست بدهیم، یعنی دیگر خدا هیچ امیدی به بشریت ندارد. اگر کسی اعتقاد به خالقی برای جهان دارد، پس معتقد است این مبدأ عادل و داناست یعنی عادل و حکیم؛ بالأخره این جهان را بدون اینکه تمام مراحلش را در نظر بگیرد،‌ شروع نکرده است. نه!

این فیلسوف خاطرنشان کرد: اگر می‌خواهیم یک فلسفه به‌ درد بخور داشته باشیم -اسلامی یا انسانی، هرچه بگوییم‌-‌ باید سه ویژگی را داشته باشد؛ یکی عقل‌گرا باشد یعنی ما نمی‌توانیم با احساسات و شور و... فلسفه‌بافی کنیم. دوم واقع‌گرا باشد؛ چون اگر ما فلسفه ببافیم و هیچ ربطی با واقعیت نداشته باشد، به چه دردی می‌خورد؟ سوم باید همراه و همدوش با علوم روز هم باشد.

وی در بخش دیگری از این برنامه درباره ترجمه متون یونانی به عربی گفت: بعضی الان ایراد می‌گیرند که چرا ما مسائل فلسفی را از یونان و دیگران گرفته‌ایم. در پاسخ باید گفت مسأله عقلی را از هرکسی که به آن رسیده باشد، می‌توان گرفت اما مسأله دوم پدیده مهم‌تری است و جای تأمل دارد؛ این‌که پس از اختراع چاپ، 300سال طول می‌کشد تا مسلمانان در مصر اولین چاپخانه را دایر کنند. ظاهرا این جلوگیری از پذیرفتن چاپخانه هم از سمت علمای سنی و شیعه برآمده بوده است.

بونو در پاسخ به این پرسش که آیا سیاست مانع گفت‌وگوی فلسفی میان ایران و غرب نخواهد شد، تصریح کرد: نه، برعکس. این بیشتر شبیه شعار است تا برخورد فکری و عقلانی. چقدر شنیده‌ام که «اثبات کردن برتری فلسفه اسلامی بر فلسفه غرب»! اصلا این گزاره معنا ندارد. کدام فلسفه اسلامی؟ ممکن است بین دو فکر یا دو فیلسوف یا دو جریان نزاع باشد، اما یک جریان یکسان که به‌ عنوان فلسفه اسلامی باشد، چنین چیزی نداریم. اصلا دین در رده فلسفه وارد نمی‌شود که فلسفه بخواهد دینی باشد یا نباشد. فلسفه در سطح عقلی است و دین در سطح تصورات مثالی و خیالی است.

«شوکران» محصول مشترک حوزه هنری و شبکه چهار سیما به تهیه‌کنندگی علی قربانی است که دوشنبه‌ها حوالی ساعت ٢١ روی آنتن می‌رود و بازپخش آن نیز روزهای سه‌شنبه ١٠ صبح، جمعه ۱۴ و یکشنبه ساعت ١٩ است.

انتهای پیام/4072/4104/خ

برچسب‌ها

بیشتر بخوانید

اطلاعات حکمت و معرفت تا پایان آذر منتشر می‌شود

اطلاعات حکمت و معرفت تا پایان آذر منتشر می‌شود

دیوار بلند حقیقت، قامت کوتاه تجربه و نردبان متافیزیک

دیوار بلند حقیقت، قامت کوتاه تجربه و نردبان متافیزیک

اگر امر به معروف و نهی از منکر ترک شود ...

اگر امر به معروف و نهی از منکر ترک شود ...

خدا نکند متفکران مرجعیت خود را از دست بدهند

خدا نکند متفکران مرجعیت خود را از دست بدهند

نجفقلی حبیبی به «شوکران» می‌آید

نجفقلی حبیبی به «شوکران» می‌آید

حوزه علمیه هیچگاه از متفکران معترض خالی نمی‌شود

حوزه علمیه هیچگاه از متفکران معترض خالی نمی‌شود

نظرات

گفتگوی ویـژه

گـزارش

دیدگاه

پیشخوان روزنامه