جمعه  02  فروردین  1398
شنبه , 22 دی 1397 ساعت 14:11

ایستاده در مقابل استبداد؛

روایتی از نقش علما و شیخ فضل‌الله نوری در تأسیس عدالتخانه

نخستین مبارزه علنی مردم با استبداد در جریان تأسیس عدالت‌خانه رخ داد و نقش علما در این میان بسیار پررنگ و تأثیرگذار بود.

به گزارش خبرنگار حوزه احزاب گروه سیاسی خبرگزاری آنا، ایجاد انقلاب مشروطه یکی از بزرگترین اتفاقات تاریخ معاصر ایران است. انقلابی که مردم در برابر ظلم و ستم زمان خود ایستادند و در راه این عقیده خود، خون‌های زیادی تقدیم وطن کردند. بعد از کشته شدن ناصرالدین شاه به دست میرزا رضا کرمانی، نظام پادشاهی ایران وارد عرصه جدیدی شد. روحانیون و برخی از روشنفکران خارج درس‌خوانده، بر لزوم ایجاد قانون جدید در کشور تأکید داشتند.

در زمان ناصرالدین شاه و قبل از آن برخی تفاهم‌نامه‌های خارجی با کشورهای روسیه و انگلیس مردم ایران را جریحه‌دار کرده بود. قراردادهایی مانند ترکمن‌چای و گلستان و ضعف کشور در مقابل تجاوز برخی از کشورها سبب ناامیدی ایرانیان از حکومت پادشاهی قاجار شد. سیدجمال‌الدین اسدآبادی را باید یکی از نخستین افراد نهضت مشروطه ایران لقب داد. وی در ایران و بسیاری از کشورهای آسیا منادی صلح و ایجاد استقلال در سایه مردم‌سالاری شد. از مدت‌ها قبل مردم ایران به بی‌عدالتی در سراسر کشور، خان‌بازی‌های که صورت گرفت، شاکی بودند و از این رو شورش‌هایی نیز اتفاق می‌افتاد. 

اصل اساسی شروع جنبش مشروطه از روزی شروع شد که علاءالدوله حاکم تهران  17 نفر از بازرگانان و دو تن از سادات را در حیاط مسجد شاه تهران به چوب بست. این کار با تأیید عین‌الدوله صدراعظم مستبد زمان مظفرالدین شاه انجام شد. روحانیون در برابر این ظلم آشکار ایستادند و مردم هم به یاری متحصنان روحانی در حرم حضرت عبدالعظیم در شهرری رفته‌اند، تا این موضوع سرآغازی برای حرکت مردم علیه نظام شاهنشاهی شود. 

روحانیون و مردم در این تحصن خواستار، عزل عین‌الدوله، ایجاد عدالت‌خانه، عزل حاکم تهران، عزل موسیو نوز بلژیکی شدند. ابتدا مظفرالدین شاه وعده‌های معترضان را قبول کرد، ولی بعد از بازگشت مردم و علما از شهرری به وعده‌های خود عمل نمی‌کند. بعد از این کار،  سیدین سندین، سیدمحمد طباطبائی و سیدعبدالله بهبهانی، به قم رفتند و در آنجا تحصن کردند. انگلیس در اقداماتی خصمانه و فریبنده بعضی از بازاریان و مردم را با وعده‌های غذایی و پول به سفارت خود برده و در آنجا بسط نشستند. در اینجا لازم است، این مطلب گفته شود، شخصی مانند احمد کسروی که کتاب‌های زیادی علیه روحانیت و شیعه دارد، روحانیون را صف اول مبارزه برای تأسیس عدالت‌خانه عنوان کرده است. شاه، عین‌الدوله را عزل و نصرالله خان مشیرالدوله را به جای او به‌عنوان وزیر اعظم و سپس صدراعظم منصوب کرد. 

پافشاری و مبارزات مردم مسلمان ایران به رهبری روحانیت، برای به دست آوردن حق تصمیم‌گیری در امور خویش و برقراری حکومت مشروطه، سرانجام استبدادگران را منزوی و شاه قاجار را به پذیرش درخواست ایشان ناچار ساخت. بست‌نشینان در حرم حضرت عبدالعظیم، با واسطه قرار دادن سفیر عثمانی، خواسته‌های خویش از جمله تأسیس عدالت‌خانه در سراسر کشور را به دولت اطلاع دادند. مظفرالدین شاه نیز که شور و هیجان مردم را در این امر دیده بود، بدون هیچ درنگی حکم تأسیس عدالت خانه را صادر نمود.

آخوند خراسانی، سید حسین میرپور طهرانی، عبدالله مازندرانی، عبدالله بهبهانی، حاج میرزا حسین خلیلی تهرانی، آیت‌الله سید محمد طباطبایی و شیخ فضل‌الله نوری بر ایجاد عدالت‌خانه و آزادی در چارچوب دین و شرع تأکید داشتند. سرانجام مظفرالدین شاه فرمان مشروطیت را در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ امضا کرد. علما و دیگرانی که به حضرت عبدالعظیم و قم رفته بودند بازگشتند و تحصن در سفارت انگلیس پایان یافت. مردم صدور فرمان مشروطیت را جشن گرفتند و در تاریخ 22 دی سال 1284 تأسیس عدالت‌خانه به تصویب رسید.

در ادامه برای رسیدگی به امور مردم مجلس یا همان عدالت‌خانه تأسیس شد. در نظام جدید عدالت‌خانه، انتخاب‌شوندگان ملت بايد از 6 طبقه انتخاب می‌شدند: شاهزادگان و قاجاريه، علمای اعلام و طلاب، اعيان و اشراف، تجار و مالكان، زارعان و اصناف. 156  نماینده در مجلس بودند که 60 تن از آنان نمايندگان مردم تهران بودند. نخستین مجلس شورای ملی ایران در کاخ گلستان تشکیل شد، ولی این آغازی برای چالش‌های دیگر مجلس در زمان‌های دیگر بود.

در هشتم دی 1285، اولین قانون اساسی ایران مشتمل بر 51 اصل تدوین شد و به امضای شاه رسید. این قانون در حقیقت گزیده‌ای از قوانین اساسی کشورهای بلژیک‌، فرانسه و بلغارستان بود و تهیه‌کنندگان آن کاملاً تحت تأثیر اوضاع سیاسی و گرایش‌های غربگرایانه حاکمان زمان خود قرار داشتند. قانون اساسی مشروطه که حتی متأثر از اراده لژهای فراماسونری بود، معجونی از قوانین غربی با احکام اسلامی به شمار می‌رفت. چند روز پس از امضای این قانون، مظفرالدین شاه در 18 دی 1285، در سن 54 سالگی درگذشت و پسرش محمدعلی میرزا ـ محمدعلی شاه قاجارـ به قدرت رسید. همین قانون اساسی غربی مورد نارضایتی و مخالفت شیخ فضل‌الله نوری و دیگر علما قرار گرفت.

در همین مجلس شورای اسلامی بود که برخی از علما مانند؛ شیخ فضل الله نوری، و آیت‌الله سیدمحمد طباطبایی، آیت‌الله سید عبدالله بهبهانی در 15 مهر 1286 متممی برای مشروطه کردن اختیارات هریک از وزیران و سازمان‌های مملکتی انجام دادند و این نقش علما در تأسیس عدالت‌خانه را نشان می‌دهد.

انتهای پیام/4082/پ

خدمه‌ شاه در دادگاه خلخالی درباره 300 چمدان سرقتی چه گفتند؟

خدمه‌ شاه در دادگاه خلخالی درباره 300 چمدان سرقتی چه گفتند؟

فرار خاندان سلطنتی پهلوی همراه با چاشنی غارت بزرگ قرن

فرار خاندان سلطنتی پهلوی همراه با چاشنی غارت بزرگ قرن

آخرین رئیس شورای سلطنت که در دیدار با امام خمینی(ره) استعفا داد

آخرین رئیس شورای سلطنت که در دیدار با امام خمینی(ره) استعفا داد

اشاره رهبر انقلاب به کدام نظریه‌پرداز آمریکایی بود؟

اشاره رهبر انقلاب به کدام نظریه‌پرداز آمریکایی بود؟

مدیری لیبرال که به پایان تاریخ فوکویاما نزدیک می‌شود

مدیری لیبرال که به پایان تاریخ فوکویاما نزدیک می‌شود

خاتمی به روحانی گفت استعفا دهد/مردم به لیست ناکارآمد رأی نمی‌دهند

کدام شخصیت‌های مهم سیاسی در سال 97 درگذشتند؟

عهد می‌بندیم ایران را خاستگاه تمدن اسلامی کنیم

مجمع تشخیص در بررسی لوایحCFT و پالرمو به بیانیه گام دوم اقتدا کند

حزب بیداری اسلامی برای وحدت جریان انقلابی با علمای قم دیدار کرد

سال توديع و معارفه

سجادی: بیانیه گام دوم بسترساز تحولات درونی احزاب است

رویدادهای مهم سال؛ از دلار جهانگیری تا استعفای جنجال‌ساز

احمد خمینی؛ مبارزه با شاه و لیبرال‌ها تا ترور به‌دست منافقین

10 نکته کلیدی از پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب

مجمع تشخیص در بررسی لوایحCFT و پالرمو به بیانیه گام دوم اقتدا کند

آمریکا در سراشیبی سقوط قرار دارد

جنایت تروریستی در نیوزیلند واقعیت فرهنگ غرب را نشان داد

عهد می‌بندیم ایران را خاستگاه تمدن اسلامی کنیم

رفتار غرب در حادثه تروریستی کشتار مسلمانان نیوزیلند مزورانه بود

کانال مالی اروپا را نمی‌پذیریم/ مقاومت؛ استخوانی در گلوی استکبار

کانون بسیج فعالان رسانه‌ای امام جواد(ع) خبرگزاری آنا افتتاح شد

آخرین جلسه مجمع تشخیص با رنگ بودجه/ روحانی و رئیسی غایب بودند

نشست مجمع تشخیص مصلحت نظام آغاز شد

سال نو را با عملیاتی‌کردن شعار «رونق تولید» آغاز می‌کنیم

كشف 101 كيلو ترياك در فردوس

صنعت برق یکی از پایه‌های رونق تولید

پیام نوروزی جمنا

تحقق شعار سال برعهده جوانان است

نخستین پیروزی کی‌روش در کلمبیا

انتقاد نبیه بری از تحریم حزب‌الله

مرحله مقدماتی فوتبال المپیک در آسیا

جولان بخش لاینفک سوریه

مصاف بانوان پینگ‌پنگ‌باز با ژاپن

بودجه سال ۹۷ بدون کسری بسته ش

امدادرسانی ارتش به سیل‌زدگان

رونق تولید فقط با شعار درست نمی‌شود

محکومیت اظهارات ترامپ از سوی زواوی

حضرت زینب الگوی تمام‌عیار درجنگ نرم

سفر وزیر خارجه آمریکا به لبنان

تعداد اخبار امروز گروه : 3 خبر

سال نو را با عملیاتی‌کردن شعار «رونق تولید» آغاز می‌کنیم

کانال مالی اروپا را نمی‌پذیریم/ مقاومت؛ استخوانی در گلوی استکبار

دولت باور کند که فرمانده جنگ اقتصادی است/حصر ایران توسط CFT

وحدت میان ملت افغانستان مانع سلطه‌گری بیگانگان می‌شود

10 نکته کلیدی از پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب

امیدوارم سال جدید شروع سریع دوران بالندگی ملت ایران باشد

رویدادهای مهم سال؛ از دلار جهانگیری تا استعفای جنجال‌ساز

سهم مهمی از مشکلات اقتصادی مربوط به عملکرد ضعیف مجلس است

حزب بیداری اسلامی برای وحدت جریان انقلابی با علمای قم دیدار کرد

آمریکا در سراشیبی سقوط قرار دارد