هوش مصنوعی با اصلاح خطا ماده اولیه رشد را از انسان میگیرد
ساره پیمان،روانشناس عمومی و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد واحد تهران غرب در گفتوگو با آناتک به این مساله پرداخته است که چرا زندگی بدون اشتباه، به معنای زندگی باکیفیت نیست و چرا بشر برای رشد، به اصطکاک و رویارویی با واقعیت نیاز دارد.
ما تصور میکنیم هوش مصنوعی با حذف انتخابهای غلط، به ما لطف میکند. از نگاه شما، چرا این «کمک»، تهدیدی برای رشد ماست؟
پیمان: ما در حال تربیت نسلی هستیم که پاسخها را سریع میگیرد، اما هضم تجربه را بلد نیست
از نگاه علوم شناختی، رشد، محصول رسیدن به جواب درست نیست، بلکه محصول فرایند رسیدن به آن است. AI به جای ما فکر میکند و بهترین گزینه را پیشنهاد میدهد، فرایند آزمون و خطا را که موتور اصلی یادگیری بشر است، حذف میکند. اگر انسان از موقعیتهای مبهم و پرچالش دور نگه داشته شود، فرصت تقویت عضلات روانیاش را از دست میدهد.
ما در حال تربیت نسلی هستیم که پاسخها را سریع میگیرد، اما هضم تجربه را بلد نیست.
آیا AI، «تابآوری» ما را نشانه گرفته است؟
تابآوری یک مهارت اکتسابی است که در مواجهه با چالشها و شکستها ساخته میشود. وقتی ابزاری دارید که مسیر را برایتان صاف میکند، شما هرگز یاد نمیگیرید چگونه از میان «ناهمواریها» عبور کنید.
اگر انسان امروز در هر قدم به یک عصای دیجیتال تکیه کند، در مواجهه با اولین چالشی که هوش مصنوعی پاسخی برایش ندارد، فرو خواهد ریخت. حذف خطا، حذف تمرین پختگی است.
وقتی از «تجربه مواجهه با خطا» صحبت میکنید، دقیقاً منظورتان چیست؟ مگر خطا کردن هزینه ندارد؟
پیمان: خطا کردن هزینه دارد، اما این «هزینه»، شهریه یادگیری است
خطا کردن هزینه دارد، اما این «هزینه»، شهریه یادگیری است. وقتی شما تصمیمی میگیرید و نتیجهاش اشتباه از آب در میآید، مغز شما به صورت عمیق این داده را ثبت میکند: «این راه جواب نمیدهد». این تجربه، با خواندن صد مقاله یا شنیدن راهنمایی AI درباره اینکه چه راهی بهتر است، زمین تا آسمان متفاوت است. هوش مصنوعی به ما «دانش» میدهد، اما نمیتواند «تجربه» را به ما تزریق کند. ما با حذف خطا، درحال ایجاد فقر تجربه هستیم.
با وجود این، آیا مغز انسان در این فرایند تنبل میشود؟
اصطلاح «تنبل شدن» شاید کمی سادهانگاری باشد؛ بهتر است بگوییم مهارت ما تحلیل (Atrophy) میشود. مغز مانند عضله است. وقتی تصمیمگیریهای پیچیده و انتخابهای دشوار را دائم به ماشین میسپاریم، بخشهایی از مغز که مسئول وزنکشی گزینهها است، فعالیتش کم میشود. این به معنای نابودی مغز نیست، بلکه به معنای کاهش قدرت عملکردی ما در شرایط بدون ابزار است.
راهکار چیست؟ آیا باید برای رشد دوباره، عمداً مسیرهای سختتر را انتخاب کنیم؟
راهکار، قطع دسترسی به فناوری نیست، بلکه «تعادل در استفاده» است. ما باید «تناسب شناختی» را حفظ کنیم. برای رشد، باید بخشی از فعالیتهای ذهنی را بدون واسطهگری سیستم انجام دهیم. این درگیری فعال با مسائل، تنها راه حفظ استقلال فکری است.
اگر همه مسیرها بهینهسازی شوند، آیا نسل آینده، نسلی خواهد بود که رشد را تجربه نکرده است؟
پیمان: آینده مطلوب در حفظ تعادل است؛ جایی که هوشمصنوعی مشاور باشد، نه آن کسی که فرمان زندگی را در دست دارد
آینده حتما سیاه نیست، اما اگر تعریف رشد را فقط کارایی و سرعت بدانیم، بله؛ ما درحال قربانی کردن «عمق انسانی» هستیم. تاریخ نشان میدهد هر فناوری، مهارتهای قدیمی را کمرنگ و مهارتهای جدیدی را تقویت کرده است. اما در مورد هوش مصنوعی، خطر اینجاست که ما مهارت انسانی مواجهه با واقعیت غیربهینه را از دست بدهیم. آینده مطلوب در حفظ تعادل است؛ جایی که هوشمصنوعی مشاور باشد، نه آن کسی که فرمان زندگی را در دست دارد.
انتهای پیام/
